We hebben 131 gasten online

De ziekte van Parkinson

Gepost in Gezondheid

 

gezondheid

In de serie ouderdomsziekten

De ziekte van Parkinson

 

Naar verwachting toekomstige toename ziekte van Parkinson

Op basis van alleen demografische ontwikkelingen is de verwachting dat het absolute aantal personen met de ziekte van Parkinson tussen 2000 en 2020 met 44,7% zal stijgen.

Wat is de Ziekte van Parkinson ?

Ziekte van Parkinson.

De ziekte van Parkinson is het gevolg van het afsterven van bepaalde zenuwcellen in de hersenstam. Deze cellen zijn verantwoordelijk voor de productie van een bepaalde overdrachtsstof (transmitter), dopamine genaamd, die een belangrijke rol speelt bij de regulatie van de activiteit in de diepe delen van de grote hersenen. Deze delen worden de thalamus en de basale ganglia genoemd.

parkinson

Om een indruk te geven waar de genoemde structuren in de hersenen liggen, is hier een mediane hersendoorsnede getekend, dat wil zeggen de binnenzijde van een hersenhelft. Opvallend is het Corpus Callosum (hersenbalk) dat zenuwvezels bevat, die beide hersenhelften verbinden (dus loodrecht op het vlak van de tekening verlopen). Deze kunnen bij de behandeling van bepaalde vormen van epilepsie worden gekliefd (callosotomie) Daaronder ziet men de Thalamus (Thal) in de zijwand van de derde hersenkamer. Daaronder bevindt zich de Nucleus Subthalamicus (STN), waarvan elektrische stimulatie hoopgevende effecten heeft gegeven voor de behandeling van bewegingsstoornissen. Boven de STN en achter de Thalamus bevindt zich de Globus Pallidus (GP), (die men vanuit de mediane hersendoorsnede dus pas kan zien als men de Thalamus voor een deel heeft weggehaald). Thalamus en Globus Pallidus zijn de structuren waarop zich van oudsher de operatieve behandeling van de ziekte van Parkinson heeft gericht. Achteronder de Thalamus bevindt zich de Substantia Nigra (SN) als een wat scheef naar boven staande plaatvormige structuur, waarvan degeneratie van de cellen de oorzaak vormt van de ziekte van Parkinson.

In de basale ganglia (figuur boven) vindt verwerking plaats van impulsen uit de hersenen die van belang zijn voor de besturing van bewegingen zoals lopen en andere "automatische" handelingen. Door het tekort aan dopamine dat optreedt bij de ziekte van Parkinson kan de regulatie van deze bewegingen niet goed plaatsvinden. De patiënt krijgt daardoor verschijnselen zoals beven (tremoren), bewegingsarmoede (schuifelende gang, strakke mimiek, moeite met draaien, problemen bij het op gang komen) en stramheid. De ziekte van Parkinson is op zich niet te genezen, en de verschijnselen zijn in het verloop van de ziekte progressief. Vaak is het echter mogelijk in het beginstadium van de ziekte de verschijnselen te behandelen door het toedienen van medicijnen, zoals dopamine-achtige stoffen. Wanneer de reactie op de medicijnen afneemt, de bijwerkingen van de medicijnen erg hinderlijk worden of indien reeds in een vroeg stadium sprake is van ernstige stramheid of tremoren, bestaat er de mogelijkheid om door middel van een operatie aan de hersenen deze verschijnselen te verminderen. Ook indien reeds in een vroeg stadium van de ziekte sprake is van ernstige stramheid of tremoren kan een operatie overwogen worden. Er zijn verschillende operaties mogelijk, en welk type ingreep wordt uitgevoerd is sterk afhankelijk van de individuele verschijnselen van de patiënt:

Destructieve (beschadigende) ingrepen. Dit zijn behandelingen waarbij bepaalde delen van de hersenen, waarvan men weet dat die een rol spelen bij de verschijnselen die gepaard gaan met de ziekte van Parkinson, worden uitgeschakeld. Dat gebeurt door een dunne elektrode via een klein boorgat aan de hand van tevoren zorgvuldig berekende coördinaten (zie stereotaxie) in bijvoorbeeld de globus pallidus of de thalamus te plaatsen. Nadat eerst met behulp van elektrostimulatie de exacte positie van de sonde (=electrode) is geverifieerd, wordt vervolgens het uiteinde hiervan verhit en worden aldus de beoogde cellen definitief uitgeschakeld. Men noemt dit dan pallidotomie respectievelijk thalamotomie (tomie = doorsnijding). Indicaties voor deze behandeling zijn vooral ernstige stramheid en bewegingsarmoede.

Stimulatie. Hierbij wordt op dezelfde wijze als bij detomie (zie bovenstaande) een elektrode in delen van de hersenen geplaatst waarvan bekend is dat die invloed hebben op bepaalde verschijnselen bij de ziekte van Parkinson (zoals bijvoorbeeld de globus pallidus en de nucleus subthalamicus). Via deze elektrode worden vervolgens vanuit een onderhuids geïmplanteerde elektronstimulator (net zoals bij een hartpacemaker) elektrische impulsen naar de beoogde hersencellen gestuurd. Ook dit heeft als doel de verschijnselen van stramheid en bewegingsarmoede te verminderen.

Weefsel transplantatie. Deze behandeling, waarbij het de bedoeling is om gezonde dopamine producerende cellen verkregen uit hersenweefsel (donorweefsel) of uit bijnierweefsel (donor of patiënt zelf) te implanteren in de hersenen van een Parkinson patiënt, is nog experimenteel. De resultaten zijn tot nu toe matig, onder andere door de grote technische problemen die bestaan bij het verkrijgen van goede en vitale dopamine producerende cellen, maar vooral ook vanwege de afstoting en het afsterven van het ingebrachte weefsel. Bronwww.nvvn.org/voorlichting

Zowel mannen als vrouwen kunnen de Ziekte van Parkinson krijgen. Hoewel de ziekte op elke leeftijd kan beginnen, ervaren de meeste mensen de eerste symptomen na het vijftigste levensjaar. Sommige mensen hebben een genetische aanleg voor de ziekte. De Ziekte van Parkinson is chronisch en de klachten nemen meestal in de loop van de tijd toe.

Wat zijn de symptomen ?

Hoofdsymptomen:

· Rigiditeit: stijfheid als arm,been of nek bewogen wordt

· Rust tremor: beven, wat het duidelijkst is in rust, komt bij circa 60% van de patiënten voor.

· Bradykinesie en hypokinesie: langzamer (beginnen met) bewegen en minder bewegen; dit kan leiden tot verminderde gelaatsuitdrukking (maskergelaat), zachtere en monotone spraak, schuifelend looppatroon met minder meebewegen van de armen, startproblemen (moeite met opstaan uit stoel), kleiner handschrift, moeite met fijne vingerbewegingen.

· Verlies van houdingsreflexen waardoor slechtere balans en coördinatie.

Bijkomende symptomen:
Depressie, emotionele labiliteit, geheugen en slaap problemen, problemen met plassen en ontlasting, moeite met kauwen en slikken, lage bloeddruk bij opstaan.

Niet iedereen met de ziekte van Parkinson vertoont dezelfde symptomen. Bovendien openbaren de symptomen zich vaak langzaam en niet in een vaste volgorde. In het begin zijn de klachten vaak aan een kant van het lichaam meer uitgesproken. De snelheid van progressie van de symptomen varieert behoorlijk tussen verschillende patiënten. Vaak duurt het wel 10 jaar voordat de symptomen zo erg zijn dat ze problemen opleveren voor de dagelijkse activiteiten. Met medicatie kan dit vaak worden uitgesteld.

Hoewel het beven voor andere mensen vaak het ergste van de ziekte lijkt, zijn voor de patiënten de klachten door het langzamer bewegen meestal veel frustreerder. Hierdoor hebben patiënten moeite met aankleden, bestek hanteren, omdraaien in bed, in/uitstappen van de auto. Vaak krijgt de patiënt een wat voorovergebogen houding met gebogen ellebogen en loopt met kleine pasjes. Deze houding draagt ook weer bij tot een verminderd evenwicht.

Hoe wordt de diagnose Ziekte van Parkinson gesteld ?
Er is geen diagnostische test voor de Ziekte van Parkinson. Vaak wordt gesproken van Parkinsonisme of een Hypokinetisch Rigide Syndroom. Parkinsonisme kan veroorzaakt worden door de Ziekte van Parkinson, maar ook door multipele herseninfarcten, te veel vocht in de hersenkamers (hydrocefalus), bepaalde medicijnen (mn. neuroleptica tegen psychose), vergiftigingen (oa. methanol, koolmonoxide, kwik, cyanide), infecties (oa. Creutzfeldt-Jakob) en andere neurodegeneratieve ziekten (oa. Huntington, multi-systeem-atrofie). Na overlijden kan door middel van hersenobductie de diagnose Ziekte van Parkinson met zekerheid worden gesteld. De neuroloog stelt de waarschijnlijkheidsdiagnose Ziekte van Parkinson tijdens het leven op grond van het verhaal van de patiënt en een nauwkeurig lichamelijk onderzoek. Vaak wordt een aantal andere oorzaken van Parkinsonisme uitgesloten m.b.v. een Ct scan van de hersenen. Dit is van belang omdat Parkinsonisme veroorzaakt door multipele herseninfarcten niet reageert op medicijnen (zie hieronder) en de Ziekte van Parkinson wel.

Wat veroorzaakt de Ziekte van Parkinson ?
De Ziekte van Parkinson wordt veroorzaakt door een afsterven van zenuwcellen in een diep in de hersenen gelegen gebied, de zogenaamde substantia nigra. In deze substantia nigra wordt normaal de chemische stof dopamine geproduceerd. Dopamine is eenneurotransmitter=boodschapperstof die noodzakelijk is voor het goed functioneren van een circuit in de hersenen dat via ruggenmerg en zenuwen leidt tot willekeurige spierbewegingen.
Waarom deze dopamine producerende cellen bij de Ziekte van Parkinson afsterven is nog onbekend.

Wat zijn de behandelingen ?
Symptomatische therapie is vaak in het begin van de Ziekte van Parkinson succesvol. Helaas wordt de progressie van ziekte niet gestopt en de ziekte niet echt genezen. De beste therapie is waarschijnlijk een combinatie van lichaamsbeweging (oefeningen, soms fysiotherapie), gezonde voeding en medicijnen. Steun en informatie via medepatiënten via de Parkinson patiënten vereniging Parkinson patiënten vereniging kan veel betekenen.

Medicijnen:

· Anti-cholinergica: Door het tekort aan dopamine krijgt acetylcholine, een andere boodschapperstof in de hersenen, de overhand. Met anti-cholinergica (zoals Artane, Akineton) kan dit worden tegengegaan. Deze medicijnen worden vooral gebruikt om de tremor te behandelen. Bijwerkingen zijn onder meer droge mond, wazig zien, duizeligheid en verwardheid.

· Amantadine (merknaam Symmetrel) was aanvankelijk ontwikkeld als anti-griepmiddel maar bleek ook te werken als zwak dopamine verhogend medicijn. Het wordt vooral in de beginstadia gebruikt als monotherapie en later om levodopa te sparen. Bijwerkingen: maagklachten, sufheid, verwardheid.

· Levodopa (merknaam Sinemet en Madopar): levodopa wordt in de hersenen omgezet in dopamine en heeft een krachtig effect op de Parkinson verschijnselen. Nadeel van levodopa therapie is dat na een aantal jaren bijna alle patiënten overtollige bewegingen (zogenaamde dyskinesieen) zoals grimasseren en wriemelbewegingen van handen/armen gaan vertonen. Dit is de reden dat men bij jonge patiënten (onder de 65 jaar) met de Ziekte van Parkinson de behandeling met levodopa vaak zolang mogelijk uitstelt.

· Dopamine-agonisten (merknamen onder meer Permax, Requip, Sifrol, Parlodel): deze medicijnen bootsen de werking van dopamine na waardoor therapie met levodopa kan worden uitgesteld of met een lagere dosering levodopa kan worden volstaan. Bijwerkingen: Onder meer verwardheid, maagdarmstoornissen.

· Selegeline (merknaam Eldepryl) is een stof die de afbraak van dopamine remt en daardoor ook in combinatie therapie kan leiden tot reductie van de benodigde hoeveelheid dopamine

· Apomorfine is een krachtig anti-Parkinson middel dat helaas met injecties onder de huid (subcutaan) moet worden toegediend. Het wordt nog weleens gebruikt om de respons van een patiënt op levodopa te voorspellen.

Operatieve behandeling
Bij patiënten in een vergevorderd stadium van de Ziekte van Parkinson die vooral last hebben van overtollige bewegingen (dyskinesieen) wordt soms in een gespecialiseerd centrum (Amsterdam, Enschede, Groningen, Maastricht, Tilburg) door de neurochirurg een operatieve behandeling uitgevoerd. Door een klein gaatje in de schedel wordt met een dunne elektrode een klein gebiedje in de hersenen dat zorgt voor de vervelendste symptomen uitgeschakeld. Ook kan een stimulator worden aangebracht die verbonden wordt met een soort onderhuidse pacemaker. Met speciale apparatuur kan dan het gebiedje precies voldoende worden gestimuleerd om de klachten te doen verminderen.

Voor meer informatie:
Parkinson patiënten vereniging, Postbus 46, 3980 CA Bunnik, tel.030-6561369, e-mail Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien. .

Bron: www.neurologie.nl