We hebben 191 gasten online

2005 drs.Rob Kraakman: 'Nieuwe leren' bestaat niet

Gepost in Onderwijs

Rob Kraakman in Persoonlijk gesproken ... OMOlogie schooljaar 2005-2006 nummer 2

Had u dat de afgelopen week ook? Dat u moe werd van die constante en vooral negatief getoonzette aandacht voor 'nieuw leren' en het studiehuis'? Ik raakte er in ieder geval behoorlijk geïrriteerd door, niet alleen door de toonhoogte waarop de discussie gevoerd wordt, maar ook en vooral door het gebrek aan kennis waarmee het debat gevoerd wordt. Immers, 'nieuw leren' bestaat niet en hét studiehuis evenmin!

Ik weet niet of het een vaderlandse gewoonte is, maar we slagen er telkens goed in om het debat te polariseren. De nuance verdwijnt met als gevolg dat we binnen de kortste keren niet meer weten waar het eigenlijk over gaat.

Welnu, in het laatste decennium van de vorige eeuw ontstond bij scholen en bij schoolbestuurders de indruk dat we met ons onderwijs in een richting bewogen die wellicht niet langer voor iedere leerling effectief was. Daar kwam bij dat inzichten uit met name de leerpsychologie aangaven dat je van zelf actief met vraagstukken bezig zijn, nog het meeste leert. Dit gegeven, gekoppeld aan inzichten uit de pedagogiek die er samengevat op neerkomen dat leren zich alleen dan effectief kan ontwikkelen als er sprake is van relatie en als er sprake is van een autonoom belang, zette ons aan het denken.

In onze scholen zie je vaak iets anders. Daar zie je hele cohorten leerlingen die leren opvatten als een taak die je doet omdat het moet, bijvoorbeeld omdat het leidt tot een diploma dat toegang biedt tot vervolgonderwijs en dus meer kans op succes op de arbeidsmarkt. Leren is één van de activiteiten in het leven van jonge mensen, naast plezier maken, een baantje hebben of een relatie onderhouden. Bij navraag blijkt dat leren niet te veel tijd mag kosten. Uit gesprekken met leerlingen weet ik dat ze vaak nauwelijks tijd aan huiswerk besteden, terwijl hun baan - veelal eufemistisch aangeduid met bijbaan - tussen 10 en 20 uur per week kost. Trouwens, recent onderzoek aan onze instellingen voor wetenschappelijk en hoger onderwijs gaf aan dat studenten gemiddeld 29 uur per week met 'school' bezig zijn. Er is dus zat tijd over voor andere dingen.

Als 'nieuw leren' al iets wil, dan is dat het creëren van een situatie waarin leren weer serieus genomen wordt. Dan wordt leren weer een werkwoord, een bezigheid die je er niet bij doet, maar die uit zichzelf ertoe doet. Dat kan in mijn ogen alleen als je leren interessant maakt voor de leerling en voor de leraar. Die moet je dan wel serieus nemen, en dat is wat scholen die op een andere manier leren vormgeven, dan ook doen.

In de gepolariseerde discussie wordt dit streven te vaak samengevat in de karikatuur dat leerlingen dan niets meer zouden leren. Integendeel! Er wordt wel degelijk geleerd op deze scholen, alleen kiezen leerlingen hun eigen leerstijl. Uiteindelijk voldoen ze aan dezelfde eindtermen. Overigens leren leerlingen niet alleen, want ook in deze scholen werken geïnspireerde docenten die trots zijn op hun vak. Dat ze daarnaast leerlingen ook willen bijstaan als coach of inspirator, is alleen maar toe te juichen. Het idee-fixe dat leraren 'alleen nog maar begeleiders' zijn, is een ander voorbeeld van de wijze waarop het debat tot een karikatuur gemaakt wordt.

Ik sloot mijn inleiding af met de constatering dat 'nieuw leren' en hét studie huis niet bestaan. Iets wat niet bestaat, kan ook niet mislukken. Er zijn overal in het land initiatieven die leren op een andere manier vormgeven. Dat die initiatieven kritisch gevolgd worden, is prima. Het zou fijn zijn als ze dan wel beoordeeld worden op wat ze presteren, met een toonhoogte die past bij een beschaafd discours.