We hebben 299 gasten online

2005 Jan Paalman: Homo zappiens

Gepost in Onderwijs

in de Gelderlander 26 november 2005

Vaker dan me lief is zit ik als een zak patat voor de buis. Ik ben, het Engels heeft daar een mooi woord voor, een couch-potato. Je zapt wat langs de kanalen, vlucht onmiddellijk weg als er reclame dreigt en voordat je het weet zit je naar vier films en drie praatprogramma’s tegelijk te kijken, af en toe onderbroken door een telefoontje, een SMS-je of een vluchtige blik in de krant. En aan het eind van de avond voel ik me schuldig en lamlendig alsof ik zes zakken chips achter elkaar heb opgegeten - het vreet lekker weg, dat wel, maar het vult niet.

Vanaf vandaag hoef ik me geen verwijten te maken. Zonder dat ik het wist ben ik tot een nieuwe mensensoort gaan behoren. Lui liggend voor de buismaakte ik zowaar de sprong van denkende mens, Homo sapiens, naar zappend Homo zappiens. En een Homo zappiens is allerminst een zak patat, o nee, deze revolutionair nieuwe mensensoort is uitstekend toegerust voor het elektronische tijdperk en heeft wonderbaarlijke eigenschappen.

De Homo zappiens is een uitvinding van Wim Veen, hoogleraar didactiek en onderwijs aan de TU-Delft. Veen heeft grote invloed in onderwijsland dat altoos tuk is op nieuwe ideetjes en pakkende slogans. Kijk eens hoe kinderen studeren, zegt Veen. Dat doen ze met de televisie aan, met muziek denderend uit de boxen van de geluidsinstallatie, terwijl ze intussen met vrienden chatten, bellen, mailen en gamen. ‘Deze generatie leerlingen is geboren met een muis in de hand en een computerscherm als venster op de wereld.’ Deze generatie is anders dan andere.

Want de zappende mens is bedreven in multi-tasking: hij kan alles tegelijk.
Hij leert niet lineair, ben je mal, hij zapt zich door leerteksten die hij niet zin voor zin leest maar diagonaal ‘scant’. Teksten zeggen hem niets, plaatjes alles. En van het uit alle elektronische kanalen komende bombardement aan informatie raakt hij niet in de war. Nee, hij is, anders dan wij ouderen, uiterst bedreven in het opnemen van ‘discontinue informatie'.
Daarom zijn traditionele leerboeken, klassikaal onderwijs en teksten zonder plaatjes voor hem niet geschikt. Hij moet ander onderwijs krijgen, nieuw onderwijs. Geen wonder dat Veen een veel gevraagd spreker is op bijeenkomsten over het Nieuwe Leren.

Wat er van te denken? Valt er wel iets over te denken? Dat universiteiten klagen dat aankomende studenten geen flikker weten verbaast me nu stukken minder. En een nieuwe mens? Ik wordt altijd zenuwachtig van dat begrip. In de vorige eeuw – ‘de rampzaligste van alle eeuwen‘ – was er in China,Sovjet-Rusland, Cuba en nazi-Duitsland ook al sprake van de Nieuwe Mens, en steeds ontaardde dat in, laten we zeggen, drastische maatregelen tegen de oude mens. Bovendien is het hele idee van de Homo zappiens onzin. Romantische flauwekul.


Hoe minder mensen de weg weten op internet hoe groter hun eerbied voor de nieuwe media. Vaders die met vertederd ontzag praten over de muisvaardigheid van hun pientere bengels, het is bijna een cliché. Die kleine lapt het hem maar, ik zou het niet kunnen. Wat ze niet weten is dat computervaardigheid de simpelste van alle vaardigheden is. Ik ken zwakbegaafden die moeiteloos surfen, chatten en mailen. Want Windows (en alles wat daar aan vast zit) is een bij uitstek kinderlijk systeem. Het is ontworpen als de etalage van een snoepwinkel. Je hoeft (hèbbe, hèbbe) maar te wijzen en je haalt het lekkers met één muisklik binnen. Wat dacht u?


Microsoft verdient zijn miljarden heus niet met communicatiemiddelen die alleen begrepen kunnen worden door mensen met een IQ van boven de 120. Een IQ zo hoog als mijn schoenmaat is al ruim voldoende. Het gedachtegoed achter de Homo zappiens is nauw verwant met een nieuw begrip in het onderwijs. Edutainment.

Onderwijs moet entertainen, nooit saai zijn, maar altijd ‘fun’. Vandaar de snelle opkomst in onderwijsland van dat gruwelijke woordje ‘leuk’. De zapmens blijkt namelijk over een korte aandachtsboog te bezitten en haakt onmiddellijk af als het onderwijs niet leuk is. Daarom moet al het onderwijs voortaan leuk zijn. Tja, daar zitten we echt op te wachten, op een operatieverpleegkundige die na een kwartiertje iets anders leuks wil gaan doen. Echt, het is niet anders: iets goed leren kunnen gaat altijd van au. Terwijl een gure regen tegen mijn raam zwiept zijn profvoetballers buiten in de regen aan het trainen. Dat vinden ze belangrijk. Maar vinden ze het ook leuk?

Jan Paalman
Discussiepagina, De Gelderlander
26 november 2005