We hebben 226 gasten online

2005 Kees Beekmans: Nieuwe leren verdient geen hetze

Gepost in Onderwijs

Volkskrant 21 september 2005

Is het met het onderwijs nou werkelijk zo beroerd gesteld? Leraren die niets weten, want afkomstig van opleidingen waar ze niets hebben geleerd, leerlingen die niets meer leren maar alleen nog doen waar ze zin in hebben, geen boeken meer, geen kennis meer, geen examens meer, alleen nog: op de bank hangen en portfolio's en vaardigheden en competenties. Soms krijg je het gevoel dat het einde van de wereld of in ieder geval van het onderwijs nabij is.

Vooral het nieuwe leren moet eraan geloven. Wat diegenen die korte metten willen maken met het nieuwe leren daarvoor in de plaats stellen, blijft de vraag. Terug naar het traditionele lesgeven, vijfendertig leerling in een klas en een leraar ervoor die zijn kennis overdraagt? Ik denk dat de leerlingen die daaraan nu nog onderworpen zijn dat oersaai vinden. Ik denk ook dat de meesten er niet veel van leren. Ze worden niet geïnspireerd. Wat school leuk maakt, zijn de andere leerlingen, niet de leraren of de vakken. Vandaar de ordeproblemen, het spijbelen, de afgebrande docenten.

Voor dat soort problemen zoeken' scholen oplossingen, ze moeten wel. Een van die oplossingen heet nieuw leren, het is een verzamelbegrip voor allerlei uiteenlopende vernieuwingen.

We weten inmiddels wel wat de media ervan vinden, journalisten en columnisten moeten er in' het algemeen niks van hebben. Misschien doet het nieuwe leren ze denken aan de jaren zestig en zeventig, een tijdgeest die haaks op de huidige staat en nu als achterhaald en belachelijk geldt. Toch is het nieuwe leren geen opleving van een soort vrijheid-blijheidsdenken. De lederwijsscholen zijn dat misschien, maar daar heb ik het niet over. Het nieuwe leren is een bredere beweging.

De school waarop ik werk, heeft het nieuwe leren ook ingevoerd en het is op een fiasco uitgelopen, althans op mijn afdeling. Ik vroeg me vaak af waarom de schoolleiding er zo voor was. Om in wervingsfolders te kunnen schrijven dat men een moderne school is? Scholen immers, en de onze zeker, moeten vechten om leerlingen. Of was het om meer greep op het lerarencorps te krijgen? Het nieuwe leren maakt een einde aan de leraar die koning is in zijn eigen klaslokaal en zich niks van de leiding aantrekt, het dwingt hem samen te werken met collega's, lees: zich te laten controleren door collega's. Het nieuwe leren invoeren, wordt zo: een einde maken aan de anarchie van docenten. Of was het uiteindelijk toch omdat gewoon lesgeven, zoals altijd werd gedaan, niet meer mogelijk was, omdat er echt iets moest gebeuren om: leerlingen bij de les en in de school te houden? Alledrie de redenen kunnen als motief hebben gegolden.

Mijn school heeft zich bij de invoering van het nieuwe leren op twee zaken gruwelijk verkeken, ten eerste dat die invoering niet in een keer voor honderd procent hoeft, en dat als je het invoert, je dat heel erg goed moet voorbereiden. Het is voor docenten veel intensiever dan het oude leren, waarbij je op routine kon drijven.

De noodzakelijke voorbereidingstijd is ons in ieder geval gegeven. Ten tweede: je moet iedereen meekrijgen Het was bij ons een van boven, door de directie opgelegde ideologie, en dat is het nog.

Schooldirecteuren pronken graag met hun veren. Op open dagen zullen ze dat wat nog prematuur is en nog lang geen succes, breed als succes uitmeten, als vernieuwend, kijk eens wat wij hier op school allemaal doen, wat een goede school wij zijn. Misschien weten die directeuren werkelijk niet hoe armzalig het nieuwe leren op hun school heeft uitgepakt, wellicht door een gebrekkige voorbereiding, maar de leerlingen en de docenten weten het uiteraard wel, en zo kunnen ook ouders en de media het te weten komen. Het verklaart misschien, ten dele, de slechte naam die het nieuwe leren heeft - zonder dat dat altijd aan dat nieuwe leren ligt. Als het nieuwe leren op een school mislukt, moet onderzocht worden waarom dat zo is, te gemakkelijk wordt de schuld aan het nieuwe leren zelf gegeven.

Ik heb ondervonden wat het betekent het nieuwe leren gebrekkig in te moeten voeren, of uit te voeren. De boeken weg te gooien en het klasseverband op te geven en alleen nog projecten te doen. Een verspild jaar. Van de vier jaar die leerlingen bij ons op school zitten, een kwart van de tijd verspild, weggegooid - en ik heb het hier over zeer zwakke leerlingen die alle hulp die ze krijgen kunnen, waar ze recht op hebben, nodig hebben. Nee, dat voelt niet goed. Maar ik ben eerder geneigd de directie hiervan de schuld te geven dan het nieuwe leren. Al ben ik nooit voorstander geweest van een totale omslag. Je kunt nieuw en oud leren goed combineren.

Ik blijf geloven in de twee belangrijkste uitgàngspunten van het nieuwe leren: ten eerste het idee leerlingen actiever, zelfstandiger te maken, en deels verantwoordelijk voor hun eigen leerproces, wat niet betekent dat ze nu maar 'alles uit zichzelf moeten halen', dat is een karikatuur. Ten tweede kan het ook geen kwaad leerlingen meer te laten leren in wat wordt genoemd een authentieke context, en op die manier hetgeen ze leren meer betekenis te geven. Dit zijn goede ontwikkelingen in het onderwijs. Wat scholen ermee doen, moet uiterst kritisch worden gevolgd, maar een hetze verdienen deze ontwikkelingen niet. Dat zou zonde zijn.