We hebben 206 gasten online

2006 J.P. Kwestro: Klassikaal onderwijs is vruchtbaar

Gepost in Onderwijs

J.P.Kwestro in Volkskrant 19 januari 2006

J.P.Kwestro is ex-leraar basisonderwijs

Pleidooien voor individueel onderwijs zijn mooi, maar vaak is onduidelijk waartoe het leidt. Op klassikaal onderwijs is niet zo veel tegen.

"Is klassikaal onderwijs onuitroeibaar?", Deze vraag stelde prof. Lagerweij,toen onderzoek üitwees dat veel leraren doorgaan met klassikaal lesgeven. Hoogleraren als Lagerweij, Stevens en Doombos (LSD) verzetten zich al meer dan twintig jaar tegen de klassikale aanpak - in hun ogen onkruid dat uitgeroeid moet worden.

Die LSD-invloed is waarschijnlijk ook sterk geweest op de inhoud van de Wet op het basisonderwijs (WBO) in 1985. Die wet vraagt sterk geïndividualiseerd onderwijs, ieder kind zijn eigen leerweg, niet de leerstof maar de leerling centraal.' Bij het lesgeven moest uitgegaan worden van de individuele verschillen tussen leerlingen, niet van dat wat leerlingen gemeenschappelijk hebben.

Hoe komt het dat de WBO de klassikale benadering zo fel afwijst?

In de 19de eeuw is 'hoofdelijk', dus individueel, onderwijs op goede gronden vervangen door klassikaal onderwijs. Wel werd ook toen al opgemerkt dat de klassikale aanpak de beste uitwerking heeft als de verschillen tussen leerlingen niet al te groot zijn. Hoewel er in de loop der tijd steeds bezwaren tegen klassikaal onderwijs ingebracht zijn, heeft het ook steeds verdedigers gevonden.

Die verdedigers waren er ook bij de invoering van de WBO. Hoe komt het dat hun invloed minder groot was dan die van LSD? Hier volgt een mogelijke verklaring.

In een onderwijsblad maakte Lagerweij de volgende grove indeling in onderwijskundigen: er zijn 'deelnemers' die hart voor onderwijs hebben en 'waarnemers' die alleen verstand van onderwijs hebben. Hij rekent zichzelf tot de deelnemers. 'Zij spannen zich in', zo zegt hij, 'hun kennis en opvattingen daarover te ontwikkelen. Vervolgens kun je ze aantreffen in allerlei gremia en op allerlei plaatsen om hun gedachtegoed te verspreiden. Zij staan op de bres voor onderwijsvernieuwing.' Zo'n indeling getuigt inderdaad niet van verstand, want een combinatie van hart en verstand is goed mogelijk.9b

Hoe dan ook, duidelijk is dat deskundigen met verstand van onderwijs te weinig invloed hadden om de,LSD-invloed te verminderen.

Van LSD zijde is ook nooit goed duidelijk gemaakt waar die sterk individuele, adaptieve benadering uiteindelijk toe leidt en waar de grenzen van het mogelijke en wenselijke liggen.

Met een groep van zo'n vijfentwintig leerlingen is het voor de leraar ondoenlijk optimaal in te spelen op verschillen in aanleg, motivatie, belangstelling, tempo en gewenste leerstijl. Dit werd nog moeilijker doordat de school via 'weer samen naar school' en 'het rugzakje' steeds minder leerlingen naar het speciaal onderwijs mag verwijzen.

Veel leerkrachten in de basisschool werken nog klassikaal. Dit sluit niet uit dat ze rekening houden met verschillen. Zij laten af en toe in groepjes of individueel werken en proberen zelfstandigheid van leerlingen te bevorderen. Zo kunnen ze zo veel mogelijk leerlingen de kerndoelen laten bereiken.

Het voert te ver hier de voor- en nadelen van klassikaal onderwijs' af te wegen tegen die van geïndividualiseerd onderwijs. Toch is het zonneklaar dat het klassikale model vaak te zwart wordt "afgeschilderd. Bijvoorbeeld door minister Van der Hoeven, die dit model lopende band-aanpak' noemt. Zij moet zich eens verdiepen in de motieven die ertoe leidden hoofdelijk onderwijs te vervangen door klassikaal. Het is ook erg inconsequent van de overheid enerzijds de LSD-ideeën over adaptief onderwijs te ondersteunen en anderzijds de LSD-afwijzing van kerndoelen en de toetscultuur te negeren.

Klassikaal onderwijs onuitroeibaar? Ja - niet als onkruid, maar als vruchtdragend gewas waarin veel leraren met hart voor en verstand van onderwijs heil zien.

lP. Kwestro is ex-leraar basisonderwijs.