We hebben 396 gasten online

2006 Ronald Hunneman: Van visie naar gereedschapskist

Gepost in Onderwijs

Ronald Hunneman in Onderbouw magazine nummer 5 april 2006

Vorig jaar kreeg ik van een goede vriend een DeWalt-gereedschapset cadeau. 'Ik doe hier werkelijk alles mee: zei hij. 'DeWalt heeft écht verstand van gereedschappen: En inderdaad, het was prachtig gereedschap. Enkele schroevendraaiers, een tang en een speciaal zaagje veraangenamen inmiddels mijn leven als doe-het-zelver. Ze hebben een vaste plaatsveroverd in mijn gereedschapskist.

Maar tot teleurstelling van mijn vriend gebruik ik niet alles van DeWalt. Mijn Stanley-hamer, Bahco-zaag en enkele meetinstrumenten die ik van mijn vader heb gekregen, hebben hun plek in mijn gereedschapskistbehouden en zullen die ook nooit aan hun soortgenoten van DeWalt afstaan. Niettemin heb ik door mijn vriend een veel betere gereedschapskist gekregen. En dat is waar het om gaat.

Althans, dat vind ik. Mijn vriend denkt daar totaal anders over. Voor hem is DeWalt een visie. Je bent vóór of je bent tégen DeWalt. Net zoals je voor of tegen Stanley bent, of Ajax, of het Liberalisme. Als ik denk dat een DeWalt gereedschapset een verzameling gereedschappen is, dan heb ik het niet goed begrepen. DeWalt is namelijk een hele nieuwe wijze om tegen klussen aan te kijken. In deze DeWalt-visie hangen gereed schappen nauw met elkaar samen. En dan kun je niet zomaar een schroevendraaier uit de set halen om een schroef te draaien in een gat dat je met een Stanley-priem hebt gestoken.

In de filosofie is de hele idee 'visie' in de laatste drie decennia afgebroken en verworpen. De conclusie luidt ondubbelzinnig: mensen handelen niet vanuit een visie. Een visie is nooit meer dan een samenvatting van alle handelingen die iemand heeft uitgevoerd. Denken over visies kan daarom beter vervangen worden door denken over handelingen en mogelijke handelingen. Met andere woorden, laten we ophouden ons druk te maken over visies, en in plaats daarvan ons handelen beschouwen als een gereedschapskist. In die kist zitten waardevolle,nuttige, mooie en dierbare handelingen. Als we nieuwe handelings alternatieven tegenkomen, dan loont het de moeite te overdenken welke van die alternatieven een plaats kunnen krijgen in onze gereedschapskist. En welke oude vertrouwde handelingen het veld moeten ruimen.

Maar waak ervoor een hele gereedschapskist in een keer weg te gooien,want dat leidt er slechts toe dat gereedschappen uit de nieuwe kist niet meer begrepen kunnen worden.

Denk niet dat filosofische ontwikkelingen snel hun weg vinden binnen een cultuur. Filosofisch geknabbel aan de meest gekoesterde onderdelen van een cultuur, zeker als mensen er geld mee verdienen, levert vaak meer weerstand dan winst op. In het geval van visies is dat niet anders.

Al mijn stagiaires hebben visieontwikkeling nog als leerdoel. De inhoud van lesprogramma's op het HBO, van lesmateriaal en van cursusboeken op pedagogiek- en didactiekcursussen draait nog altijd om visies. En ook ik moest deelnemen aan de studiedag Visie op goed onderwijs.

Tegelijkertijd weet iedereen die in het onderwijs daadwerkelijk voor de klas staat, dat visieontwikkeling zo ongeveer het minst belangrijke onderdeel van lesgeven is. Wat je nodig hebt zijn ideeën om nieuwe dingen te doen met leerlingen. En als het aardige ideeën zijn probeer je ze uit. En als ze bevallen mogen ze zelfs oude programmaonderdelen vervangen. Maar je vervangt nooit alles tegelijkertijd.. Dat zou het onderwijs voor jezelf en voor de leerlingen onbegrijpelijk maken.

Gewoonlijk zijn het daarom managers die grossieren in visies

De DeWalt-visie is ontwikkeld door vertegenwoordigers en zeker niet door timmerlui. En zo zijn ook het Studiehuis, Projectgestuurd Onderwijs en het Nieuwe Leren door bestuurders en managers bedachte visies..

Geen leerkracht die langer dan een paar jaar voor de klas staat. peinst erover om in het nieuwe schooljaar op een totaal andere wijze het onderwijs te gaan verzorgen. Terecht niet, want dat zou de school en de lessen voor leerlingen zowel als leerkrachten onbegrijpelijk maken.

Wantrouw daarom uw leidinggevenden als zij hun visie 'over de hele linie' willen invoeren.

Mocht het Nieuwe Leren toch schoolbreed worden ingevoerd, blijf dan kalm. De hausse gaat namelijk vanzelf voorbij zodra de nieuwe situatie onbegrijpelijk is geworden. Pik ondertussen de leukste technieken eruit, roep dat u midden in het Nieuwe Leren staat, en blijf verder gewoon uw oude, vertrouwde kist met educatief gereedschap gebruiken. Dat is voor u leuk, en de leerlingen begrijpen het ook beter.

Ik glimlach naar mijn vriend als hij zijn DeWalt-visie weer eens predikt. 'Je hebt gelijk: zucht ik, 'maar ik ben er nog niet helemaal aan toe:'Wat een ouwe zak begin je toch te worden' gromt hij terug.

Liaturches

(Ronaid Hünneman. docent filosofie, tevens leerkracht op een ZMOK-school cluster IV)