We hebben 555 gasten online

2006 Jan Paalman: Beroepseer

Gepost in Onderwijs

Jan Paalman 8 april 2006

‘In Nederland zit veel beroepszeer in de miskenning van beroepseer. Vroeger was het parool op de werkvloer “wie er verstand van heeft, mag het zeggen”. Tegenwoordig maken daar juist degenen die er geen verstand van hebben de dienst uit. Stop de wildgroei van duurbetaalde bestuurders, managers en consultants. Respecteer de beroepseer!’. Deze zin pluk ik uit een speciale uitgave van ‘Christen Democratische Verkenningen’, het tijdschrift van het wetenschappelijk bureau van het CDA. Met het themanummer ‘Beroepszeer. Waarom Nederland niet werkt’, raakte het bureau een open zenuw, want inmiddels ging de derde druk over de toonbank.

Leraren, dokters, politieagenten, verpleegkundigen, kortom professionals, is de zeggenschap over hun beroep afgenomen. ‘Er is een groeiende korst van gewichtigdoenerige figuren die onze bedrijven, scholen en andere organisaties nutteloos belast, die parasiteert op winst en rendement, die uitvoerders het leven steeds zuurder maakt: de nieuwe nomenklatoera, de arrogante regentenkliek van deze tijd’, aldus Geert Mak. ‘Een echte leraar wil leraar zijn. Daarin ligt zijn eergevoel en voldoening, mits hij dat op een manier kan doen die hij zelf goed acht´, zegt Ad Verbrugge, de modieuze partijfilosoof van de VVD.

Als je het themanummer (een boekwerk van 330 pagina’s) doorleest begint het je te dagen waarom aankomende Pabo-studenten niet tot tien kunnen tellen, waarom afgestudeerde Pabo-studenten nog steeds niet tot tien kunnen tellen en kinderen van groep acht – zo bleek deze week – steeds slechter zijn gaan rekenen. Dat is slechts één rampje van de vele rampen die zich in het onderwijs voltrekt. Dat komt ervan als je vakkennis van de docent niet meer belangrijk vindt en docenten stelselmatig degradeert tot onderwijskundige vakkenvullers.

Met weemoed denk ik terug aan mijn oude gymnasium. Niet alles was daar goed, maar één ding wel. Al mijn leraren waren keien in hun vak. Pater Scholten was een befaamd kenner van de filosoof Kierkegaard, Frans van Doorn’s veelgeprezen Dantevertaling ligt nog steeds in de boekhandel, Van den Besselaar werd later professor en Offermans schreef de ‘Alternatieve geschiedenis van Nederland’. Ze waren allemaal gepromoveerd. Doctor dus. Van der Schoot was ‘slechts’ doctorandus, maar hij schreef weer een boek dat half Nederland ooit in handen heeft gehad: het Prisma woordenboek Engels-Nederlands. Dat was elite-onderwijs, maar het was géén elite-school voor elite-kinderen. In mijn klas zaten voornamelijk kinderen van de lagere middenklasse, of zonen van slagers zoals ik.

Das war einmal. Binnen nu en vier jaar gaat bijna de helft van de docenten (40 procent) met pensioen. Daarmee vloeit de ouderwetse vakkennis uit het onderwijs weg. De opengevallen plaatsen zullen voornamelijk worden opgevuld door producten van de HBO-docentenopleidingen, docenten die gemiddeld 7 maanden de tijd hebben gehad om vakkennis op te doen. En als de managers van de Middelbaar Beroeps Onderwijs knijp zitten mogen ze met de nieuwe Wet BIO in de hand onbevoegde docenten alsnog bevoegd verklaren.

De macht moet terug aan de docenten, zegt minister Maria van der Hoeven, maar in feite heeft ze de macht gegeven aan de managers van onze onderwijs-kolchozen, scholengemeenschappen van 10.000 leerlingen of meer. Vroeger zorgden ze voor het tijdig uitbetalen van docenten en dat er altijd voldoende krijtjes bij het bord lagen, nu dringen ze met bestuurlijk geweld hun schrale visie op het onderwijs aan alle docenten op. Die hebben daar niets meer over te vertellen. Geen grotere kneus dan de matig betaalde man of vrouw die dagelijks met leerlingen omgaat en het eigenlijke werk doet. Dieper kun je in het onderwijs niet zinken. Wie een beetje ambitieus is zit binnen de kortste keren achter een schermpje en in een hogere schaal te innoveren, implementeren en te epibreren.

Terwijl ik dit schrijf (vrijdag) is er naar aanleiding van dat themanummer een conferentie aan de gang over de verloren beroepseer. Mark Rutte hield er een voordracht, verder Agnes Jongerius van de FNV, Gabriel van den Brink, Ad Verbrugge, een stuk of vier professoren, iemand van de politieacademie, een manager van Change Management Consultants en welgeteld één lerares. Een ouderwets hotemetotencongres? Ik hoop van niet. Ik vrees van wel.

Jan Paalman