We hebben 204 gasten online

2006 Jan Paalman: Het nieuwe afleren deel 4

Gepost in Onderwijs

Column Jan Paalman in de Gelderlander van 7 januari 2006

zie ook Het nieuwe afleren deel 1 t/m 3

Waarom ben je zoals je bent? Waarom denk je zoals je denkt? Op de BBC zag ik in het elfde deel van het spektakelstuk ‘Rome’ (vanaf deze week ook te zien op SBS-6) hoe de held Pullo in een gladiatorengevecht buiken openritste, armen afhakte en met de scherpe rand van zijn schild een hoofd afsneed. Dat alles kwam met veel spuitend bloed prominent in beeld. Bij elke bloedfontein steeg er een gejuich op onder het opgetogen publiek. Het schokkende was dat er op die tribune kinderen zaten die het allemaal ook prachtig vonden.

Dat laatste is niet verzonnen door de makers van de serie. Romeinen vonden dat gladiatorenspelen een opvoedende waarde hadden. Cicero, die in de serie onverdiend figureert als een mal warhoofd, was daar heel duidelijk over. Kinderen konden er leren wat moed is. Als een gladiator verslagen op de grond lag en geen genade verdiende in de ogen van het publiek, dan zeurde hij niet. ‘Heeft zelfs de middelmatigste vechter ooit een kik gegeven?’, schreef Cicero. ‘En eenmaal neer, wie heeft zijn nek ingetrokken toen hij bevel kreeg zich over te geven aan het zwaard?’. Nou dan.

Had ik daar tweeduizend jaar geleden ook staan juichen? Zeker weten. Zou mijn zoon van 11 bij elke dodelijke steek door zijn dak zijn gegaan? Absoluut. We zouden als Romeinse burgers geen moment hebben gedacht dat we toeschouwers waren bij een walgelijk schouwspel. Dat we daar nu allebei anders over denken komt niet omdat we daar zelfstandig op zijn gekomen. We vinden het nu walgelijk omdat we anders zijn opgevoed. Deze maatschappij acht het menselijk leven heilig, verwerpt wreedheid en heeft de autonomie van het individu hoog in het vaandel staan. En daarom vinden wij die waarden vanzelfsprekend.

Elke generatie draagt zijn cultuur, zijn waarden en normen, over aan de volgende. Dat gebeurde tot nu toe voornamelijk door vier instanties: door kerk, overheid, ouders en school. Maar de laatste tijd hoor je van alle kanten dat Nederland de weg kwijt is, dat we twijfelen aan onze identiteit. Ik heb wel een idee hoe dat komt. Kerk, overheid, ouders en school hebben aan gezag ingeboet. Kerken staan leeg of zijn afgebroken of verbouwd tot meubelhal, de overheid treedt op alle fronten terug, en ouders lijden meer en meer aan de moderne kwaal van de ‘opvoedingsonzekerheid’: Want wie ben ik dat ik mijn waarden en normen aan mijn kind op kan leggen? Ik heb als oude ouder en opgegroeid voordat de antiautoritaire opvoeding in de mode kwam daar nooit last van gehad. (Tot nu toe, zeg ik er bij. Afkloppen maar). Als ouders hun waarden en normen niet op hun kinderen mogen overdragen, wie doet dat dan wel? De school soms?

De laatste maanden heeft het Nieuwe Leren het zwaar te verduren gehad. Maar op de sites van de tientallen adviesbureaus die nu scholen bij honderden tegelijk inwijden in de geheimen van het authentieke leren, het vraaggestuurd dan wel competentiegericht onderwijs, zul je geen enkel weerwoord aantreffen. Ze negeren domweg de kritiek. Een enkele moedige voorstander – ik heb er tot nu toe niet meer dan drie geteld – maakt zich er van af door te zeggen dat het Nieuwe Leren niet bestaat. Onzin.

Alle nieuwe onderwijsmethoden hebben een Grootste Gemene Deler: De leerling staat centraal. Hij bepaalt zelf wel wat relevante kennis is. Die ‘construeert’ hij geheel zelfstandig. De docent is niet langer de ‘sage on the stage’, maar slechts een ‘guide on the side’. De docent lijdt nu aan ‘onderwijsonzekerheid’. Als autoriteit heeft hij afgedaan en de leerling moet zich als de Baron von Münchhausen aan zijn eigen haren optrekken.
En als dat mislukt? Nou, dan mislukt het. Daar heeft de docent zich niet mee te bemoeien want daar leren de leerlingen van. Gelooft u dat niet? In het Onderwijsblad van december kun je lezen hoe de Pabo Arnhem op de competentiegerichte toer gaat. De laatste zin luidt: ‘studenten volgen colleges of workshops, die door docenten verzorgd worden - als er tenminste vraag naar is’.

Na kerk, overheid en ouders dreigt nu ook de school zijn opvoedende functie te verliezen, want volgens de onderwijsvernieuwers leren leerlingen vooral, zo niet uitsluitend van elkaar. Hebben die vernieuwers dat zelf bedacht? O nee. Het Nieuwe Leren is van A tot Z made in the USA. Daarover een volgende column.

Jan Paalman