We hebben 185 gasten online

2006 Simon Ettekoven: de eigen ervaring-dat is pas leren

Gepost in Onderwijs

De eigen ervaring - dat is pas leren!

Martin Sommer heeft op Forum wekelijks alles uit het onderwijs wat onder de noemer 'nieuw leren' valt, neergesabeld als inhoudloze zweefkezerij. Na deze mailboxjournalistiek is het tijd voor een ander geluid.

Simon Ettekoven in Volkskrant 19 januari 2006.

Simon Ettekoven is oud-directeur innovatie van het Friesland College in Leeuwarden.

De zinvolle discussie over het nieuwe leren gaat over het verschil tussen leren en onderwijzen. Het vergaren van kennis is iets anders dan leren, toont de praktijk. Een radicale omslag moet, zegt Simon Ettekoven.

Martin Sommer heeft op Forum wekelijks alles uit het onderwijs wat onder de noemer 'nieuw leren' valt, neergesabeld als inhoudloze zweefkezerij. Na deze mailboxjournalistiek is het tijd voor een ander geluid.

Nieuw leren bestaat niet, Het is een rare verzamelnaam. die bij gebrek aan beter een eigen leven leidt. De polemiek gaat over onderwijzen of leren. Want onderwijzen leidt niet vanzelf tot leren. Althans leren in de zin van het je eigen maken; leren gericht op inzicht en toekomstig handelen. Er gebeurt wel wat bij het blokken voor dat proefwerk, maar dat heet onthouden: de voorlopige opslag van betekenisloze kennis zonder enig idee wat je er in de toekomst nog mee moet.

Leren gericht op inzicht en toepassing is geen zondagmiddag-uitvinding van praktijkvreemde onderwijskundigen. Filosofen schreven al in de 18de eeuw dat leren begint bij eigen waarneming en ervaring, en dat de mens eerder een door passie gedreven dan cognitief wezen is. In het nieuwe leren neemt men deze twee uitgangspunten, eigen ervaring en passie, weer serieus.

Schopenhauer schreef honderdvijftig jaar geleden dat inzicht niet ontwikkeld kan worden door eerst begrippen leren en dan pas ervaring opdoen. Leren is actief verbinding maken tussen nieuwe en reeds aanwezige kennis en ervaring. Leren is zelf ervaren, waarnemen en vervolgens begeleid door 'kenners' de sturende principes en voor jou juiste ordening vinden. Echte kennis construeer je zelf.

Van nieuwlichterij is dus geen sprake. Leren als het duo ervaring en reflectie is van alle tijden. In die verbinding zit de sleutel van onderwijzen naar leren. Reflectie als bezinning op het handelen. Dat betekent ervaringen met verstand en gevoel ondergaan en verwerken door ze te overdenken, te verbinden met bestaande kennis, met nieuwe kennis uit te breiden, te vergelijken, interpreteren en er consequenties voor de toekomst uit te trekken. Dat is leren, dat is eigen maken! Kennisoverdracht los van eigen ervaring of reflectie leidt tot gedachteloos herhalen van denken en doen, tot vooroordelen en een gebrek aan intuïtie, tot verkeerde beslissingen in leven en werk.

In scholen waar leren serieus wordt genomen, zoekt men nieuwe wegen om de onderwijsopdracht vorm te geven. De gekozen. vormen verschillen ingrijpend van het beeld dat wij sinds jaar en dag van de school hebben. De school in de vorm van de gestapelde lokalen waarin wij zijn opgeleid, is nooit ontworpen met effectief leren als doel. Die vorm dateert al van voor de leerplicht. Toen al gingen veel kinderen naar school. De leerkracht gaf 'les' aan wel honderd leerlingen en riep hen een voor een bij zich; anderen moesten stilzitten, zelf werken en eindeloos op aandacht wachten. Met honderd leerlingen in een ruimte valt de uitkomst te raden: chaos.

Men nam maatregelen, zodat groepen kleiner werden. De leerkracht kreeg de opdracht 'aan de gehele klas' les te geven. Klassikaal onderwijs als antwoord op een ordeprobleem. De roep om orde in school en de economische eis zoveel mogelijk jongeren zo snel en dus goedkoop mogelijk op te leiden, heeft de vormgeving van ons onderwijs bepaald. Daarom zitten we nu met efficiënt onderwijzen in plaats van met effectief leren.

Heeft het succes? Ondanks het ouderwets degelijke onderwijs tussen 1950 en 1975 van de generatie nu aan de macht, wil het met de wereld nog niet erg lukken. We stichtten de Verenigde Naties, maar de oorlogen verdwenen niet. Er is ontwikkelingshulp, maar de verschillen tussen arm en rijk zijn groter dan ooit. Wetenschap en technologie maken een stormachtige ontwikkeling door, maar de milieuvraagstukken nemen mondiale proporties aan. De politiek wordt het zelfs over iets kleins als het fileprobleem niet eens. Zoveel kennis hebben wij, zo scherp hebben wij leren denken, zo goed kunnen wij samenwerken, zoveel hebben wij geleerd van het verleden, zo effectief is ons model school.

Reden te over lijkt me om het ingrijpend anders te proberen. We hebben het recht anderen voor te schrijven wat en hoe ze moeten leren, verspeeld. Maar we zijn aan het model van de school verslaafd. Stoppen met roken zou wel eens een klein kunstje kunnen zijn, vergeleken met het veranderen van de diep in ons denken en handelen gewortelde school. Scholen die willen veranderen, moeten radicale stappen zetten. Een klein beetje stoppen met roken gaat niet.

In Den Haag pleit men inmiddels voor een nieuw stukje kennis: les in Intelligent Design (ID) - de veronderstelling dat de aarde het resultaat is van een intelligent ontwerp. Als er al een ID achter zit, had de ontwerper er bij het schetsen van de school de gedachten even niet bij. Als Den Haag zich nou eens met de ochtendspits bezighoudt en Martin Sommer daar over schrijft. Dat levert hem vast ook een volle mailbox op.

Simon Ettekoven is oud-directeur innovatie van h~t Friesland College in Leeuwarden.