We hebben 226 gasten online

Aantekeningen Slavoj Zizek 'Eerst als tragedie, dan als klucht

Gepost in Recensies

Slavoj Zizek: ´Eerst als tragedie, dan als klucht'

Moraal van het boek ; de tijd van het liberaal democratische moralistische chantage is voorbij het is weer tijd voor het communisme.

Ga er maar even aanstaan. Ondanks het feit dat ik zijn marxistische opvatting niet aanhang toch doorgegaan met het boek door te nemen.

Het is echt geen gemakkelijk boek te noemen.

De titel van het boek: 'Eerst als tragedie, dan als klucht duidt op het feit dat zaken die zich in de geschiedenis hebben voorgedaan zich zullen herhalen als een klucht. Dat werd zo al door Hegel gesteld. Volgens Zizek geldt hetzelfde voor de aanhoudende financiële crisis.

Hij constateert dat er tekenen zijn van een herhaalde financiële meltdown.

Politici en specialisten stellen: dat we allemaal de lasten moeten delen en een lagere levensstandaard moeten accepteren. Maar in de praktijk is meer belasting voor de rijken taboe. De armen worden armer en de rijken worden rijker.

Hoe reageren gewone mensen op zo'n verwarrende situatie. Hij verwijst naar Duitsland in de jaren '30 van de twintigste eeuw. waar als reactie het antisemitisme ontstond.

Tegenwoordig: afkeer van multiculturalisme en immigranten? Er is een verband tussen de toenemende anti-immigratie sentimenten en de aanhoudende financiële crisis: het zich vastklampen aan etnische identiteit dient als een schild tegen het traumatische feit dat we in de maalstroom zitten van de zichzelf voortstuwende machine van het kapitaal zelf.

Geeft vervolgens het voorbeeld van de rellen in Groot-Brittannië.

De Britse rellen passen in Hegels notitie van de 'bende' buiten de georganiseerde sociale ruimte, die verhinderd wordt deel te nemen aan de sociale productie en haar onvrede alleen kan uiten in de vorm van 'irrationele' uitbarstingen van destructief geweld (Hegels 'abstracte negativiteit ').

Ons werd gezegd dat het uiteenvallen van de communistische regimes op het einde van de ideologie wezen.

We traden een tijdperk binnen van pragmatische rationele politiek.

Postideologische tijd enige betekenis in de voortdurende geweldsuitbarstingen. In Groot Brittannië te maken met een nulprotest een gewelddadige protestdaad die niets eist. Rellen een soort ironisch commentaar op de consumentistische ideologie.

Hoe staat het dan met het georganiseerde en gedisciplineerde verzet?

Voorbeeld: Egyptische lente van 2011 zal herinnerd worden als de verstikking van haar emancipatoire potentieel. Haar grafdelvers het leger en de islamisten. Islamisten zullen de materiële privileges van het leger tolereren en in ruil daarvoor aan ideologische macht winnen.

Daarbij komt nog de verslechtering van de economische situatie. De gebeurtenissen worden verder gedomineerd door opgeleide jongeren uit de middenklasse waardoor vroeg of laat miljoenen armen de straat op zullen gaan..

 

Wie zal er in slagen de kracht te worden die de wereld van de armen richting geeft in een politiek programma: nieuw seculier links of de islamisten. (geeft verder nog als voorbeeld de ontwikkelingen in Spanje).

- fatale zwakte van de protesten: Ze drukken een geest van revolte zonder revolutie uit.

Noemt echter de situatie in Griekenland veelbelovend.

 

In de twintigste eeuw mislukte de communistische droom jammerlijk, eindigend in een economische, ethisch-politieke en - last but not least- ecologische catastrofe.

De problemen die aanleiding gaven tot die communistische droom bestaan echter nog altijd:

'We moeten op zoek naar een nieuw soort collectieve activiteit buiten de markt en de staat'.

Het is de vraag of dat überhaupt mogelijk is in de complexe samenleving van tegenwoordig.

Vandaag de dag is het kapitalisme zelf revolutionair. Ons hele landschap is veranderd en conservatieven als zowel sociaaldemocraten proberen wanhopig oude verworvenheden te behouden. Een radicale sociale verandering kan in zo'n situatie een onmogelijke droom lijken.

Dit stemt tot nadenken. 'Niets is onmogelijk'.

Men heeft de kapitalistische sociaaleconomische werkelijkheid aanvaard, met alle ermee samengaande onmogelijkheden of vasthouden aan de oude verzorgingsstaat, je kunt jezelf ook niet afsluiten van de mondiale markt.

We leven in het post-politieke tijdperk van de genaturaliseerde economie. Politieke beslissingen worden doorgaans gepresenteerd als kwesties van zuiver economische noodzaak. Wanneer bezuinigingsmaatregelen worden opgelegd wordt ons gezegd dat dit simpelweg is wat gedaan moet worden.

Misschien is het nu de tijd om een ruimte voor radicale sociale veranderingen te openen, waarbij elk soort fundamentalistisch fatalisme koste wat kost vermeden moet worden.

Maar we stuiten dan op de paradox van het verbod van het onmogelijke: radicale verandering is onmogelijk en moet daarom verboden worden.

Communisme is tegenwoordig niet de naam van een oplossing, maar van een probleem, het probleem van het gemeenschappelijke in al zijn dimensies.

De oplossing zal een antwoord op dit probleem moeten zijn.

>> Daarom moet onze horizon communistisch blijven - een horizon niet als een onbereikbaar ideaal, maar als een mentale ruimte waarbinnen we ons bewegen<<

De werkelijke utopie van tegenwoordig is dat we in staat zouden zijn de problemen door bescheiden veranderingen van het bestaande systeem op te lossen. De enige realistische oplossing is daarentegen te doen wat binnen dit systeem onmogelijk lijkt.

Wat het boek biedt, is geen neutrale maar een geëngageerde en uiterst 'partijdige' analyse - want de waarheid is partijdig, alleen toegankelijk, wanneer je partij kiest voor het communisme.

In plaats van is de Idee van het communisme vandaag nog relevant - kan ze nog gebruikt worden als een instrument voor analyse en de politiek praktijk zou de omgekeerde vraag gesteld worden:

Hoe ziet onze situatie eruit vanuit het Perspectief van de communistische Idee?

>> De enige manier om greep te krijgen op het werkelijk nieuwe van het Nieuwe is de wereld te analyseren door de lenzen van wat in het 'Oude' eeuwig was. Het is eeuwig niet in de zin van een reeks abstract-universele kenmerken die overal toepasbaar zijn, maar in de zin dat het in elke nieuwe historische situatie opnieuw uitgevonden moet worden.

De opgave van links is met geduldig ideologie kritisch werk de machthebbers te ondermijnen, zodat je, hoewel ze nog aan de macht zijn ze een 'onnatuurlijke' hoge stem hebben. (buiten het normale zoals bij een castraat).

Vandaag de dag moet onze boodschap zijn dat het is toegestaan kennis te hebben van het communisme en je er volledig mee in te laten, weer in volle trouw aan de communistische Idee te behandelen.

>> De tijd van de liberaal-democratische moralistische chantage is voorbij. Onze kant - de communistische - hoeft zich niet langer te blijven verontschuldigen.

>> 'Socialiseren' van het banksysteem aanvaardbaar als het dient om het kapitalisme te redden, dat is hoogst ironisch.

Het werkelijke dilemma is niet moet de staat ingrijpen ? maar ... welk staats ingrijpen is noodzakelijk?

Er bestaat een reële kans dat het belangrijkste slachtoffer van de aanhoudende crisis niet het kapitalisme maar links zelf zal zijn, voor zover zijn onvermogen om een levensvatbaar mondiaal alternatief te bieden weer voor iedereen duidelijk werd. Links lijkt geen levensvatbaar alternatief voor het kapitalisme.

Wanneer de normale loop der dingen op een traumatische manier wordt onderbroken, ligt het veld open voor een 'discursieve' ideologische strijd.

Elke naïeve verwachting van links dat de huidige financiële en economische crisis noodzakelijkerwijze een ruimte voor radicaal links opent, is dus ongetwijfeld gevaarlijk kortzichtig. Het eerste directe gevolg zal niet de opkomst van een radicale emancippatoire politiek zijn, maar eerder die van een racistisch populisme, en ook oorlogen, grotere armoede in de armste wereldlanden en bredere kloven tussen de rijken en de armen in alle samenlevingen in de hand werken.