We hebben 96 gasten online

Recensie ´Nazi-terreur´ Gestapo Joden en gewone Duitsers Eric A. Johnson

Gepost in Recensies

Nazi terreur JohnsonHet moet een onthutsende confrontatie zijn geweest. Toen in april 1945 het derde Amerikaanse leger van George Patton het concentratiekamp Buchenwald had bevrijd, waren de Amerikanen zo geschokt over wat ze zagen dat ze duizenden inwoners van het naburige Weimar de Ettersberg - waar het kamp lag - opjoegen om ze te laten zien wat de nazi´s in hun naam hadden aangericht. Sindsdien is het debat over de al dan niet collectieve Duitse schuld aan de nazi- verschrikkingen niet meer verstomd. Aanvankelijk was er de ontkenning. ´Wir haben es nicht gewusst´. De verantwoordelijke waren de opperbeulen, in Neurenberg berecht.

Later volgde een prijzenswaardige Vergangenheitsbewältigung, een poging om het donkere verleden te verwerken. Weer later opperden steeds meer historici de these dat het gehele Duiste volk schuldig was aan de Holocaust. Culminerend in het boek van Daniel Goldhagen ´Hitlers gewillige beulen´, waarin kort door de bocht de stelling werd geponeerd dat het anti-semitisme een oud en typisch Duits verschijnsel was, waarmee de gehele bevolking was besmet. Ergo: bijna alle Duitsers waren verantwoordelijk.  De Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Eric Johnson ( Hij schreef eerder ´Urbanization and Crime: Germany 1871-1914´en ´The Civilization of Crime: Violence in Town en Country since the Middle Ages´) richt zich met zijn boek  ´Nazi-terreur´ Gestapo, Joden en gewone Duitsers op het optreden van de Gestapo en de verhouding tussen de beruchte geheime politie en de burgerij in drie Rijnlandse plaatsen: Keulen, Krefeld en Bergheim. In 640 pagina´s confronteert hij de Duitsers opnieuw met pijnlijke feiten. Johnson heeft tien jaar in archieven gespit en honderden mensen ondervraagd, beulen, slachtoffers en ´gewone Duitsers´. Het resultaat mag er wezen; een fraaie combinatie van ´kleine´en grote ´geschiedenis´, gelardeerd met statistieken en in de beste Angelsaksische traditie met vaart en verve opgeschreven.

Wat en wanneer wist de gewone Duitser van de Holocaust en hoeveel had hij te vrezen van de politiestaat? Het antwoord op de eerste vraag luidt: betrekkelijk veel en vroeg. En op de tweede vraag: tamelijk weinig. De nazi´s wisten een Faustiaans pact te sluiten met de bevolking, die door de Gestapo met rust werd gelaten, als ze natuurlijk niet joods, communistisch of anderszins ´onaangepast´was. In ruil daarvoor keek de gemiddelde Duitser graag de andere kant op als hij van de gruwelen van het nazi-rigime vernam. Miljoenen Duisters waren maar al te goed van de wandaden op de hoogte, bijvoorbeeld omdat ze naar de Duitstalige uitzendingen van de BBC luisterden. Dat was verboden, maar werd door de Gestapo vaak gedoogd. De meeste Duisters, aldus Johnson, wisten zich aan het bewind aan te passen. Niet zozeer als geheime anti-semieten maar door een mengeling van lafheid, apathie en slaafse gehoorzaamheid. De Holocaust was niet mogelijk geweest zonder een klikkende en coöperatieve burgerij. Maar hij verwijt die historici dat ze de enorme schuld van de leidende nazi-organen, zoals de Gestapo, onder- en de schuld van de ´gewone´ burger overschatten. Sommige Duitsers waren immers meer schuldig dan anderen. Tot die eerste groep rekent hij de plaatselijke Gestapo-chefs, ´de lokale Eichmannen´. Uitvoerig wordt hun doopceel gelicht en schrijnend zijn de verhalen over hun wandaden en de wijze waarop ze er na de oorlog mee wegkomen. (opvallende parallel met Nederland). Vaak kregen ze van plaatselijke religieuze leiders (ook Joodse) ´witwas-briefjes´(Johnson gebruikt de treffende term Persilseine). Daardoor ontliepen ze na de oorlog niet alleen celstraf, maar kregen ze ook hun pensioenen uitgekeerd. Keulen, Krefeld en Bergheim liggen niet ver van de Nederlandse grens. Het maakt de vragen die dit onrustbarende boek oproept nóg iets beklemmender. Indrukwekkend aantal bronnen heeft Johnson geraadpleegd. ´Nazi-terreur´ kan beschouwd worden als een standaardwerk over de terreur gedurende het nazi-bewind, maar legt ook ongenadig het mechanisme bloot van de terreur die door een dictatuur kan worden uitgeoefend.

Titel: Nazi-terreur

Auteur: Eric A. Johnson

Uitgeverij: Icarus/De Bezige Bij ISBN 9789076682013