We hebben 176 gasten online

Recensie ' Oorlog en Terpentijn' Stefan Hertmans

Gepost in Recensies

Oorlog en terpentijn Stefan Hertmans

In het jaar dat het 100 jaar geleden is waarin een van de grootste menselijke tragedies ontstond, de Eerste Wereldoorlog, zijn tal van publicaties verschenen en over een aantal van die publicaties heb ik een recensie geschreven. Recensie' Stille Steden van Flanders Fields' Pierre Vandervelden e.a. en Recensie 'Vriend over vijand' De Grote Oorlog in spotprenten Paul van Damme en Recensie 'Het album van de Eerste Wereldoorlog' Guus de Vries  en van de roman Recensie´Post voor Mevrouw Bromley´ Stefan Brijs. Maar 'Oorlog en Terpentijn'is een zeer bijzondere roman. Dat komt door het feit dat Stefan Hertmans gebruik heeft gemaakt van de dagboeken van zijn grootvader, die zelf mee heeft gevochten in deze 'Grote Oorlog'. Deze oorlog bleek niets weg te hebben van een 'frischer fröhliger Krieg', maar zou uiteindelijk leiden tot de vernietiging van miljoenen mensenlevens.

Niet alleen van soldaten maar ook van burgers. Het was de eerste zogenaamde totale oorlog. Stefan Hertmans is terecht gelauwerd voor zijn roman. Hij won er de AKO Literatuurprijs 2014 mee, de Vlaamse Cultuurprijs voor de Letteren 2014 en de prijs van de Lezersjury Gouden Boekenuil 2014. In het eerste deel van zijn roman beschrijft Hertmans het dagelijkse leven van zijn grootvader van voor 1900 in Gent en beschrijft de armoedige omstandigheden waarin zijn grootvader in die tijd leefde. Die beschrijving kan moeiteloos model staan voor de manier waarop ook in Nederland, door de opkomende industriële nijverheid, de verpauperde arbeidsklasse zich staande moest houden. Treffend is de beschrijving van de strijd van de socialisten, die echter ook met angst werd bekeken door de arbeidsklasse omdat men vreesde zo de eigen arbeid te verliezen. Hertmans schrijft letterlijk: 'Socialisme was iets wat voor mensen als mijn overgrootouders alleen maar dreiging, geweld, deining en angst betekende. Zijn grootvader schreef verbeten ' We leefden in de opstanding van het gepeupel'. En zo ontstonden in Gent bloedige botsingen tussen socialisten en rijkswachters. In het gezin van grootvader was daarmee de toon van het katholieke dogma volgens Hertmans gezet: de roden zijn afgunstige, vulgaire lui die hun plaats in de wereld niet meer kennen, ze zuipen zich te pletter, brallen en maken herrie in plaats van deemoedig hun werk te verrichten. Grootvader was zelf een jongen van en uit het volk maar sprak met afkeer over de 'rode kliek' daarbij gevoed door de pastores. Hij werkt in een ijzergieterij, waar hij uiteindelijk ook de sporen van op zijn lichaam draagt door de vonken die het werk met zich brengt. Het bezoek aan een oude gelatinefabriek, waar zijn oudste neef werkt bezorgt hem een schok. Hij onderkend dat hij een beslissing moet nemen en wil net als zijn vader schilderen en tekenen. Als zijn grootvader wordt voorgehouden, door een parochiepriester, dat een jongen zonder diploma alleen maar kan kiezen tussen het priesterschap of het leger, besluit grootvader voor het leger te kiezen en volgt daarvoor vier jaar een opleiding, niet vermoedend dat een oorlog spoedig aanstaande is. In het tweede deel staat, aan de hand van de cahiers van zijn grootvader, de Eerste Wereldoorlog centraal. De beschrijving van de ervaringen zijn hartverscheurend. Elke beslissing kan de dood tot gevolg hebben. Als leidinggevende was zijn grootvader zich daar goed van bewust. Hij kon echter niet aan de dagelijkse werkelijkheid ontkomen en raakt zelf een aantal keren gewond en is getuige van veel menselijk leed o.a. door het gebruik van mosterdgas.  In deel drie van de roman wordt het leven van zijn grootvader beschreven na de Eerste Wereldoorlog. Dat leven wordt vooral bepaald door het tragische verlies van de geliefde van zijn grootvader, door de Spaanse Griep, en de gevolgen die dat heeft gehad op de rest van zijn leven. 'Oorlog en terpentijn' stelt Hertmans is de beschrijving van de paradox:  heen en weer te worden geslingerd tussen de militair die hij noodgedwongen was geweest en de kunstenaar die hij had willen zijn. Hertmans schreef een meesterwerk en is erin geslaagd zijn jarenlange fascinatie voor het leven van zijn grootvader in prachtig proza te beschrijven.

Titel: Oorlog en terpentijn

Auteur: Stefan Hertmans

Uitgeverij: De Bezige Bij ISBN 9789023476719 € 19,90