We hebben 253 gasten online

Recensie 'Harer Majesteits loyaalste onderdaan' Francois van 't Sant 1883-1966 Sytze van der Zee

Gepost in Recensies

Harer Majesteits loyaalste onderdaan Francois van 't Sant Sytze van der Zee

Deze biografie van een van de meest mysterieuze en tegelijkertijd invloedrijkste figuren uit de Nederlandse geschiedenis heeft in Sytze van der Zee een prima auteur gevonden. Sytze van der Zee was onder meer correspondent van NRC Handelsblad, adjunct-hoofdredacteur van Elsevier en hoofdredacteur van het Parool. Sytze van der Zee heeft al eerder uitmuntende boeken geschreven. Genoemd kunnen hier worden het in 1979 verschenen 'Voor Führer, volk en vaderland' De SS in Nederland, dat eerder onder de titel '25.000 landverraders' verschenen was. In 2003 verscheen het boek 'Zuidwal' Dossier van een seriemoordenaar. Het boek was tot stand gekomen nadat Sytze van der Zee vijfentwintig gesprekken met de tot levenslang veroordeelde Willem van Eijk had gevoerd. Daarnaast verscheen in 2010  'Vogelvrij' De jacht op de Joodse onderduiker, waarin hij o.a. schreef 'Laat ik vooropstellen dat de Duitsers verantwoordelijk waren voor de Holocaust. Wat niet wegneemt dat toch voornamelijk de gewone Nederlandse politie - met inbegrip van de marechaussee - in de eerste fase de grootste bedreiging vormde voor de Joodse gemeenschap'. In zijn voorwoord bij 'Harer Majesteits loyaalste onderdaan' omschrijft Van der Zee Van 't Sant als een van de meest ondoorgrondelijke, ook mysterieuze persoonlijkheden uit de eerste helft van de twintigste eeuw. Vanwege zijn achtergrond als politieman en daarnaast betrokken bij aangelegenheden die het Koninklijk Huis betroffen maakten hem voor Van der Zee nog fascinerender.

Door de jaren heen had Van der Zee een en ander over Van 't Sant gelezen, o.a. in Loe de Jongs standaardwerk over 'Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog' en in de boeken van Cees Fasseur over koningin Wilhelmina, koningin Juliana en Prins Bernhard en bij andere historici en auteurs, maar het beeld van hem bleef fragmentarisch en vaak clichématig. Dat was voor hem reden om meer documentatie over hem te verzamelen maar toen bleek dat hij veel persoonlijke documenten had laten vernietigen. Zo had Van 't Zand aan zijn dochter Hannie gevraagd, na zijn dood al zijn documenten te vernietigen. En dat verzoek willigde zijn dochter in. Sytze van der Zee ging zo chronologisch mogelijk te werk en stelt dan ook dat dit boek geen traditionele biografie is geworden, mede door het gebrek aan primaire bronnen, zoals brieven en verslagen. Toch is het niet zo dat Van 't Sant geen sporen heeft nagelaten. Iemand kan de brieven die hij zelf heeft verzameld, verbranden, maar niet de brieven die hij aan anderen heeft gestuurd. Zodoende kon Van der Zee onder meer in het Nationaal Archief in Den Haag nog voldoende documenten raadplegen die hem in staat stelden, stukje bij beetje een beeld van Van 't Sant te schetsen. In zijn dankwoord geeft Van der Zee wel aan dat het leven van een onderzoeker er niet gemakkelijker op is geworden, omdat veel archieven, sinds het begin van de crisis in 2008, flink het mes hebben moeten zetten in de kosten, waarbij hij kritiek levert op het Nationaal Archief. Hij noemt het eens een geoliede informatiemachine, maar is nu getransformeerd in een tamelijk amechtige, bureaucratische overheidsinstantie, een dependance van het ministerie van Justitie. Gelukkig zijn er nog archivarissen die er vreugde in scheppen de onderzoeker de helpende hand te reiken. Over Van 't Sants periode in Rotterdam bij de rivierenpolitie, bleken nog documenten voorhanden in het Rotterdams Stadsarchief en bevonden zich brieven van hem en over hem in het Haagse gemeentearchief. Daarnaast vormden verslagen van de Parlementaire Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940-1945 een rijke bron van informatie over de opmerkelijke rol die Van 't Sant in Londen heeft gespeeld. Een bron van informatie over Van 't Sants rol tijdens de oorlog vormde ook een niet voltooid proefschrift van Frans Kluiters (overleed in 2009) over de geheime dienst in Londen tussen 1940-1945. Sytze van der Zee heeft ondanks de ondervonden handicaps opnieuw een zeer lezenswaardige biografie geschreven over Van 't Sant, waarbij een aantal zaken toch nog een mysterie zullen blijven. Maar daar hoeven we niet verbaasd over te zijn. Dat Van der Zee in zijn boek ook nog melding maakt van een voornemen tot een staatsgreep op 24 april 1947 of op een latere datum mag echt nieuws genoemd worden. Zelfs Fasseur was dat gegeven niet tegengekomen. Dat men daarbij ook op het oog had om de PvdA-voorzitter Koos Vorrink te liquideren om 'spanning onder het volk te brengen' en  om duidelijk te maken dat ze 'voor niets terug zouden deinzen' gaf aan, dat men zich tegen de regerende PvdA richtte, die haar coalitiepartner zou hebben gegijzeld bij haar streven het koninkrijk op te delen (bedoeld is hier de overeenkomst van Linggadjati 1946 waarbij een Verenigde Staten van Indonesië werd voorzien).

Auteur: Sytze van der Zee

Titel: Harer Majesteits loyaalste onderdaan Francais van 't Sant 1883-1966

Uitgeverij: De Bezige Bij ISBN 9789023496854 € 29,90