We hebben 70 gasten online

Recensie 'Koning Willem I 1772-1843' Jeroen Koch

Gepost in Recensies

Koning Willem I 1772-1843 Jeroen Koch

Op 30 november 1813, landde prins Willem Frederik op het strand bij Scheveningen. Enkele dagen later werd hij uitgeroepen tot soeverein vorst. In het kader van het feit dat tweehonderd jaar geleden deze gebeurtenis plaatsvond hebben het Prins Bernard Cultuurfonds, Uitgeverij Boon en de Universiteit Utrecht het initiatief genomen tot het vervaardigen van de biografieën van de eerste drie Nederlandse koningen uit het huis van Oranje Nassau. De biografie van koning Willem I is het eerste deel van de drieluik, geschreven door Jeroen Koch.

Hoewel de biografieën op een vergelijkbare wijze zijn opgezet, lopen inhoud en toon van de boeken uiteen. Het gaat om drie Oranjevorsten met ieder een volstrekt eigen karakter, die in verschillende periodes en onder sterk uiteenlopende condities het koningschap gestalte moesten geven. 

 

Willem Frederik, de latere koning Willem I, had nooit gedroomd nog eens koning van de Nederlanden te worden. Zijn vader, de stadhouder Willem V, had nog te maken met een land waarin de gewesten autonome gebieden waren die samenwerkten op een aantal gebieden. Revolutionaire tijden waren het wel. Nadat de patriottenopstand door tussenkomst van Pruisen was neergeslagen, leek het er op dat de stadhouder het pleit had gewonnen. Niets was minder waar. Onder invloed van de Franse revolutie werden de gezaghebbers in Europa geconfronteerd met het feit dat hun macht in gevaar kwam en de ideeën van de Franse revolutie verspreiden zich over Europa. Ook de Nederlanden werden uiteindelijk door de Fransen bezet en de Bataafse Republiek werd in 1795 een feit. Stadhouder Willem V week uit naar Engeland en voor Willem Frederik leek een stadhouderschap niet meer te verwezenlijken. Allerlei coalities werden gesmeed tegen het Napoleontische Frankrijk, zonder resultaat. Na vier jaar vorst en Landesvater in het Heilige Roomse Rijk te zijn geweest, mocht hij na 1806 van Napoleon niet meer terugkeren naar de gebieden die de Oranjefamilie als schadeloosstelling voor de verloren positie en bezittingen in de Republiek had ontvangen. 

De jaren tussen 1795 en 1813, schetsen een beeld van Willem Frederik, welk uiteindelijk tot zijn grote verrassing, zou leiden tot het koningschap over de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. Dat was het resultaat van improvisaties van politieke elites in de Noordelijke Nederlanden, van besluiten van de Europese overwinnaars van Napoleon én van zijn eigen optreden. Zijn koningschap was een verklaarbaar maar onverwacht resultaat van een uiterst gecompliceerde Europese strijd, met als beslissende periode de twee decennia tussen 1795 en 1815, tussen Franse bezetting of Bataafse bevrijding van de Republiek en de definitieve overwinning op Napoleon bij Waterloo. Dat uiteindelijk de Zuidelijke Nederlanden zich afscheiden en Willem I alleen nog koning was van de Noordelijke Nederlanden, was de uitkomst van een politieke realiteit in het Europa van die tijd. Jeroen Koch beschrijft dat het onderscheid tussen heersen, regeren en besturen aan Willem I niet was besteed: het ontbrak hem aan een gevoel voor de politieke verhoudingen. Willem I neigde ertoe monarch te zijn in de letterlijke betekenis van alleenheerser, van enig bestuurder. Jeroen Koch citeert Thorbecke: 'Onder het koninklijke bestuur van Willem I was Nederland verworden tot een napoleontisch gereglementeerde Staat met een constitutionele gevel'. Willem I leed aan realiteitszin hetgeen duidelijk naar voren komt door de financiële transacties die hij liet uitvoeren via het Amortisatie-Syndicaat, dat in feite bevoegdheden aan de staatsinstellingen onttrok. Dat gebrek aan realiteitszin bleek ook uit zijn streven naar een nationale eenheidstaal en zijn streven naar een eenheidskerk. Dat hij het koninkrijk voor grote financiële lasten plaatste, door het leger in stand te houden, ook nadat België was ontstaan, is daar ook een voorbeeld van. Zijn autoritaire manier van besturen leidde uiteindelijk tot zijn aftreden. Het ontbrak Willem I aan natuurlijk gezag. 

Titel: Koning Willem I 1772-1843

Auteur: Jeroen Koch

Uitgeverij: Boom ISBN 9789461051844 € 39,90