We hebben 201 gasten online

Recensie 'Koning Willem III 1817-1890' Dik van der Meulen

Gepost in Recensies

Koning Willem II 1817-1890 Dik van der Meulen

In het kader van het feit dat tweehonderd jaar geleden, Op 30 november 1813, prins Willem Frederik landde op het strand bij Scheveningen, hebben het Prins Bernard Cultuurfonds, Uitgeverij Boon en de Universiteit Utrecht het initiatief genomen tot het vervaardigen van de biografieën van de eerste drie Nederlandse koningen uit het huis van Oranje Nassau. Al eerder heb ik de biografieën van Koning Willem I en II gerecenseerd. Zie Recensie 'Koning Willem I 1772-1843' Jeroen Koch en Recensie 'Koning Willem II 1792-1849' Jeroen van Zanten. Het drieluik wordt nu afgesloten met deze biografie over koning Willem III. Ook nu is er weer sprake van een lijvig boekwerk. Hoewel Willem III het langst heeft geregeerd en ons in de tijd het meest nabij is, vertoont het onderzoek naar zijn leven de grootste lacunes.

Dat komt vooral omdat de derde Oranjevorst geen drang voelde om zijn gedachten en ervaringen op papier te zetten. Zelfreflectie was hem vreemd. In Willems briefwisselingen zijn er aantoonbare hiaten en is wel eens verondersteld dat er na zijn overlijden bewust bronnenmateriaal is vernietigd. Maar Dik van der Meulen is hiervan tijdens zijn onderzoek niets gebleken. De belangrijkste bron waaruit geput kon worden is het archief van Koning Willem III. Daarnaast is veelvuldig gebruik gemaakt van de archieven van Willems echtgenotes, zijn ouders, broers en kinderen. Belangrijk voor de beeldvorming zijn ook de kranten en andere periodieken uit de tijd zelf.

Dat Koning Willem III de langst zittende koning zou worden was niet te voorspellen. Zeker niet omdat hij als kroonprins in 1849 eerst weigerde om het koningschap op zich te nemen. Uiteindelijk liet hij zijn weerstand varen en aanvaardde het koningschap. Het is opvallend te noemen dat in Nederland zo weinig tastbare tekenen aanwezig zijn van zijn koningschap vergeleken met zijn voorgangers. De invoering van de grondwetsherziening van 1848 betekende ook een andere rol van de koning. Dat Willem III daar zeer veel moeite mee had werd gaandeweg duidelijk. Maar uiteindelijk moest hij zich daar bij neer leggen. Zijn manier van optreden was niet altijd voor ministers en anderen een genoegdoening. Na zijn dood werd hij beschreven als een menselijke vorst die zijn bestuurlijke opdracht naar behoren had volbracht maar daartegenover stond de visie van de radicale liberalen, vrijdenkers en socialisten. Dan stijgt het beeld op van een onbesuisde, vaak boosaardige en onberekenbare vorst dat werd bevestigd door de publicatie van een groot aantal brieven van Koningin Sofie aan haar vriendin lady Malet. Inderdaad bleek Willem opvliegend en wispelturig. Koningin Sofie sprak de waarheid toen zij de herhaalde fysieke en vooral geestelijke mishandeling beschreef waarvan zij het slachtoffer was. 

Tijden de regeerperiode van Willem III was er veel ten goede veranderd: de industrialisatie had uiteindelijk vorm gekregen en de handel bloeide. De infrastructuur was sterk verbeterd, net als het onderwijs. Maar had Willem hier iets mee van doen vraagt Van der Meulen zich af. Wat had Willem III tot stand willen brengen? Van der Meulen stelt dat het bijna onmogelijk is daarop antwoord te geven. Hij wilde meer zeggenschap, ongetwijfeld, maar in de praktijk deed hij weinig om de veranderingen te stoppen. Daarvoor ontbrak hem het doorzettingsvermogen en geduld. Misschien had hij een heerser willen zijn, zoals zijn grootvader, of een oorlogsheld zoals zijn vader. Van der Meulen stelt dat het zijn lot was dat hij geen van beide kon worden, maar dat was ook zijn redding. Willem voornaamste staatkundige verdienste was de eerste Nederlandse koning te zijn in een land dat door anderen werd bestuurd.

Titel: Koning Willem III 1817-1890

Auteur: Dik van der Meulen

Uitgeverij: Boom ISBN 9789461051868 € 39,90