We hebben 62 gasten online

Recensie 'Winston Churchill Vader van Europa' Felix Klos

Gepost in Recensies

Winston Churchill Vader van Europa Felix Klos

Optisch lijkt het een contradictie. Net nu de Britten hebben gekozen voor een Brexit, heeft Felix Klos een uitnemend boek geschreven over de rol van Winston Churchill als de vader van Europa. Felix Klos is een Nederlands-Amerikaanse historicus die magna cum laude afstudeerde in de politicologie aan Middlebury College in Vermont, maar ook afstudeerde met de hoogst mogelijke beoordelingen in de moderne Britse en Europese geschiedenis aan Lincoln College, Oxford. En dat op een leeftijd van 24 jaar. Maar wat geeft dit boek een goed overzicht van de ontwikkelingen die uiteindelijk geleid hebben tot de Europese samenwerking en de rol die Churchill daarin heeft vervuld. Het is natuurlijk niet zo dat Churchill de enige was, die na de Tweede Wereldoorlog ervan overtuigd was dat Europese eenwording de enige manier zou zijn om een vredig en veilig Europa te creëren. Maar het is goed om alles in de tijd te zien. Groot-Brittannië zag zichzelf nog als een grootmacht en het was een vooruitziende blik van Churchill. Naast het Gemenebest zou er o.a. onder de leiding van Groot-Brittannië een nieuw Europa ontstaan. Voor Churchill was de uitkomst van de verkiezingen tijdens de conferentie van Potsdam ongelooflijk teleurstellend. De rots werd opzij geschoven nu de 'Victory' werd behaald op Nazi-Duitsland. In Europa werd hij op handen gedragen en overal waar hij kwam werd hij met dol enthousiasme ontvangen. Dat Churchill er in slaagde een nieuwe missie uit te dragen wordt duidelijk in dit belangwekkende boek van Felix Klos. Eigenlijk werd niet onderkend welk een belangrijke rol Churchill heeft gespeeld in de totstandkoming van een verenigd Europa.

Iedereen weet nog hoe Churchill de ontstane situatie in Europa na de Tweede Wereldoorlog omschreef als een nieuwe fase, waarin de Sovjets midden in Europa stonden en er een IJzeren Gordijn was ontstaan van 'Stettin to the Baltic'. Alle vrij volkeren moesten in Europa gaan samenwerken en op den duur ook de landen die nog onder het Oostblok vielen. Voorwaarde was ook dat de twee grootste landen Duitsland en Frankrijk voor altijd weerhouden werden een oorlog tegen elkaar te voeren. Duitsland had Frankrijk al drie keer aangevallen. Nationalisme zag Churchill als 'een middel en niet als doel'. Een tussenstation geen eindbestemming. Mooi is daarom ook de beschrijving van de dagen toen Frankrijk in 1940 onder de voet werd gelopen en Churchill er naar streefde een Frans-Britse unie  te maken. Door o.a. Petain liep een en ander anders. Maar het uitgangspunt van Churchill's buitenlands beleid was de blijvende welvaart van het Britse Rijk en het Gemenebest. Vanuit dat perspectief dacht Churchill dat een stabiel en welvarend Europees continent enkel kon bijdragen aan Groot-Brittanniës aanzien in de wereld. Dat de positie van Brittannië na de Tweede Wereldoorlog op het wereldtoneel veranderde behoorde tot de politieke realiteit, maar dat weerhield Churchill er niet van te streven naar een samenwerkend Europa. Churchill was er van overtuigd dat het karakter en de constitutie van de naoorlogse Europese instituties door de burgers van Europa moest worden vormgegeven, en niet moest worden opgedrongen. Daarbij was Churchill er oprecht van overtuigd dat Groot-Brittannië een gelijkwaardige partner was van de VS en dat ook altijd zou blijven, en dat het de toonaangevende macht in Europa was. Daarbij hoopte hij dat Groot-Brittannië de koloniale bezittingen kon blijven behouden. Maar de realisatie van dit wereldbeeld bleek in de praktijk niet mogelijk door een uitgeputte binnenlandse economie en een groeiende financiële en politieke afhankelijkheid van de VS. Het land bezat noch de politieke invloed noch de financiële armslag om de rol te vervullen waar het recht op meende te hebben. Des te belangrijker werd een verenigd Europa. Dat West-Duitsland ook een rol diende te nemen in de defensie van een verenigd Europa stond volgens Churchill vast hetgeen hij duidelijk uitsprak in zijn gesprekken met Konrad Adenauer (al in 1950) om te komen tot een Europese defensiemacht, die er uiteindelijk niet zo komen, maar  zou de Bondsrepubliek wel lid worden van de NATO. Treffend te noemen is het feit dat Charles de Gaulle en Churchill het goed met elkaar konden vinden tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar dat het De Gaulle was die tot tweemaal toe het Engelse lidmaatschap van de Europese Gemeenschap met zijn 'Non' tegenhield. Pas in 1973 trad Brittannië toe. Het besluit van premier MacMillan om Groot-Brittannië lid te laten worden van de Europese Gemeenschap was niet alleen een besluit op ideologische en geopolitieke, maar ook op economische gronden. Felix Klos geeft daar een paar voorbeelden van. Tussen 1954 en 1961 was de gemiddelde economische groei op het Europese continent dusdanig veel groter dan in het Verenigd Koninkrijk, dat MacMillan voor de Britse welvaart geen andere keuze had. Het Bruto Binnenlands Product van West-Duitsland nam jaarlijks gemiddeld toe met 6,6 procent, van Frankrijk met 4,2 procent en van Italië met 5,7 procent, terwijl het Verenigd Koninkrijk het moest doen met een armzalige 2,3 procent. Daarnaast trok de VS zich weinig meer aan van de Britse invloed in de wereld en ook de dekolonisatie had zijn sporen nagelaten. Uiteindelijk stemde het Britse volk in 1975 in met de toetreding. In 2016 stemde een kleine meerderheid voor een Brexit om terug te keren naar 'oude glorieuze tijden'. Het was Churchill die begreep dat Brittannië niet zonder Europa kon en Europa niet zonder Brittannië.

Titel: Winston Churchill Vader van Europa

Auteur: Felix Klos

Uitgeverij: Hollands Diep ISBN 9789048834563 € 22,50