We hebben 129 gasten online

Een levend-doodverklaring

Gepost in Algemene berichten

Monique Prins in Eindhovens Dagblad 21 januari 2010

Ik moet elke dag omduwen, want als ik wakker word, weet ik dat die dag hetzelfde zal verlopen als gisteren. En eergisteren.' Zo ziet het leven eruit van Jan S., hij werd in 2000 levenslang gestraft voor verkrachting van en moord op zijn 7-jarige buurmeisje Chanel Eleveld in Assen. Jan is somber en depressief, zo merkt zijn advocaat Wim Anker tijdens elk bezoek. Hij vecht voor een aanpassing van het huidige stelsel. „Veel levenslang gestraften ervaren hun straf als een doodstraf op termijn. En sommigen vinden het zelfs nog zwaarder. Er is geen greintje hoop op verandering. Wat moet je met een nieuwe dag? Waarom zou je opstaan?" Anker wil niet `zielig doen over deze mensen die stuk voor stuk vreselijke dingen hebben gedaan'. „,ik ben realist. Sommige daden zijn zo gruwelijk dat een rechter niets anders kaai opleggen. Sinds de doodstraf in 1870 is afgeschaft, kunnen we niet zonder levenslang. Ik begrijp dat nabestaanden mij vreselijk vinden als ik vecht voor mijn cliënten. Maar de maatschappij roept te makkelijk dat het monsters zijn. Zeker, ze hebben iets afschuwelijks gedaan, maar dan zijn het nog geen afschuwelijke mensen." Nederland telt 35 levenslang gestraften. Tussen 1945 en 1995 werden acht mensen voorgoed opgesloten. De laatste vijftien jaar is dat aantal meer dan verviervoudigd. De hand van justitie is uitgeschoten, zegt Anker. De maatschappij roept om hardere straffen, alsof dat alles oplost. Een tegengeluid is nodig, vindt hij.

Anker heeft zelf vijf levenslang gestraften in zijn praktijk die hij zo nu en dan bezoekt. En dat terwijl hij hen juridisch eigenlijk niets meer kan bieden. „Als ik niet meer ga, wordt het wel heel erg stil. je staat een betrokkene toch al gauw vier jaar bij, tot en met de Hoge Raad. U bent ons gezicht en onze stem, zeggen ze wel eens. De stem van de uitzichtlozen."
De afgelopen weken was Anker druk bezig om politieke steun te vergaren voor aanpas-
sing van het huidige beleid ten opzichte van levenslang gestraften. „Beleid? Welk beleid? Dat is juist het probleem. justitie heeft geen enkel beleid voor levenslang gestraften. Tot zo'n vijftien jaar geleden ging het om een handjevol mensen. maar nu zijn het er al 35 en er komen elk jaar weer nieuwe bij. Hoe ga je met hen om? Zij doen niet mee aan resocialisatie, omdat ze geen uitzicht krijgen op een terugkeer in de maatschappij. Zij zitten nu tussen anderen die na verloop van tijd allemaal hun koffers pakken. Iemand die levenslang heeft, zet geen streepjes op de muur. Want die dag van vrijheid komt voor hen niet. Het is een levend-doodverklaring.,,

Anker vecht niet alleen. Medestanders hebben zich verenigd in het forum Humane Tenuitvoerlegging van de Levenslange Gevangenisstraf. Het forum bestaat uit circa veertig vertegenwoordigers uit wetenschap, psychiatrie en rechtspraak. Het forum pleit voor toetsing na 20 jaar door een onafhankelijk rechtscollege. „Nederland heeft het meest rigide systeem van de Europese Unie. Het forum wil dat er na een aantal jaren wordt bekeken hoe het staat met het recidivegevaar en of er iets is veranderd in het gedrag van de veroordeelde. Misschien betekent dat in veel gevallen dat ze gewoon moeten blijven zitten waar ze zitten. Maar er kunnen ook veroordeelden zijn die in aanmerking komen voor verlof of overplaatsing en wie weet zelfs gratie. We willen de deur op een kier, nu zit de deur pertinent op slot,"
Anker beseft dat hij het politieke tij tegen heeft. „Maar we vragen niet meer dan een onafhankelijke toetsing, zoals veel landen om ons heen al hebben. Er is nu nul komma nul kans op gratie omdat de minister van. Justitie dit moet beoordelen. En gratie verlenen ligt politiek zo gevoelig dat geen minister daar zijn vingers aan wil branden. Het past niet in een democratie om een pardon in handen te leggen van een politieke figuur. Dat moet je overlaten aan onafhankelijke rechters.,,

Het is volgens Anker een wijdverbreid misverstand dat de stijging van het aantal levenslange straffen voortkomt uit een toename van het aantal moorden. „Er is de laatste jaren zelfs spectaculair minder gemoord. Ik denk dat de stijging van het aantal levenstangen veel sneer te maken heeft met het verharde klimaat. Rechters zitten niet in een ivoren toren, zij horen ook de roep om hardere straffen."
Ook het spreekrecht van nabestaanden draagt volgens hem bij aan hogere straffen. „Zo'n verhaal is indrukwekkend, dat is heel anders dan letters op papier. En hoewel het eigenlijk niet mag, richten veel nabestaanden zich tot de verdachte. En zo worden ze soms een tweede officier van justitie met een tweede aanklacht. Dat is niet fair, maar welke rechter durft dat te zeggen?"