We hebben 247 gasten online

Persberichten over levenslange gevangenisstraf

Gepost in Algemene berichten

Levenslange straf botst met Europees verdrag

Jos Verlaan in NRC 2 oktober 2008

Levenslange straf botst met Europees verdrag

Jos Verlaan in NRC 2 oktober 2008

Wie in Nederland tot levenslang wordt veroordeeld, zit ook echt zijn hele leven in de cel. Op geen enkel moment wordt de straf heroverwogen. Is dat te verdedigen?

 

Levenslange gevangenisstraf zonder toetsing op voortijdige vrijlating kan in strijd zijn met Europese wetgeving. De Nederlandse Staat loopt zelfs het risico veroordeeld te worden omdat die rechtspraktijk op gespannen voet staat met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Advocaat-generaal G. Knigge bij de Hoge Raad trekt die conclusie in een cassatieprocedure inzake een veroordeelde die in december 2003 een gruwelijke moord bedreef. Hij mishandelde zijn slachtoffer en begroef hem vervolgens levend. Het gerechtshof in Arnhem veroordeelde hem vervolgens tot levenslang.

 

Knigge laat, als adviseur van de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege in Nederland, de uitspraak van het gerechtshof intact. De advocaat van de verdachte heeft weliswaar aangevoerd dat het beginsel van levenslang tot de dood erop volgt in strijd is met het EVRM, maar die spanning is er volgens Knigge niet op het moment dat die straf wordt opgelegd. Dat gebeurt pas als na verloop van tijd duidelijk wordt dat er geen enkele toetsing plaatsvindt naar de billijkheid van die straf, en de huidige rechtspraktijk in Nederland biedt onvoldoende duidelijkheid of dat moet.

 

De Hoge raad moet volgens Knigge de civiele rechter meer ruimte bieden om te oordelen over de duur van levenslang. Dat kan door zich principieel uit te spreken over de vraag of levenslang altijd moet worden uitgezeten tot de dood erop volgt. De huidige jurisprudentie, ook van de Hoge Raad zelf, is daar onduidelijk over.

 

Vorige maand bepleitte een groep vooraanstaande juristen en leden van de rechterlijke macht dergelijke tussentijdse toetsing. Hoewel formeel niet in de wet vastgelegd, is de praktijk onverbiddelijk: levenslang is levenslang. Er bestaat weliswaar de mogelijkheid van een gratieprocedure, maar die heeft alleen kans van slagen als er achteraf feiten aan het licht komen die bij de veroordeling niet bekend waren. Van periodieke toetsing op rechtmatigheid is in de praktijk geen sprake.

 

Knigge maakt deel uit van dat forum Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf. Als advocaat-generaal is hij nu in staat om daarover bij de Hoge Raad een principiële uitspraak te ontlokken. Dat doet hij in zijn advies dan ook expliciet. Hoop doet leven, stelt hij in zijn advies. De volkomen uitzichtloosheid van de straf kan de tenuitvoerlegging onmenselijk maken. Het Europees Hof heeft uitgesproken dat het ontbreken van enig perspectief op vrijlating een serieus probleem vormt en onder omstandigheden tot strijd met het EVRM leidt.

 

Het advies druist in tegen opvattingen in de Tweede Kamer en die van staatssecretaris Albayrak (Justitie,PvdA). Zij vinden dat tussentijdse toetsing en vervroegde vrijlating onwenselijk is. Soms is een enkeltje Schiermonnikoog op zijn plaats, reageerde Tweede Kamerlid Ton Heerts (PvdA) in augustus op het pleidooi van Knigges forum.

 

Maar volgens Knigge moet de Hoge Raad eerst vaststellen of voor levenslang inderdaad het principe geldt tot de dood erop volgt. Want daar is eerdere jurisprudentie van de Hoge Raad niet duidelijk over. Als er inderdaad zicht op gratie moet zijn en dat ook tussentijd getoetst moet worden, biedt dat voor veroordeelden meer kansen bij civiele procedures tegen de staat om dat af te dwingen. Zon uitspraak geeft dan hoop in de harten van de veroordeelden, aldus Knigge in zijn advies.

 

Zon civiele procedure ligt volgens hem ook meer voor de hand dan een strafrechtelijke toetsing. De civiele rechter is beter in staat om de rechtmatigheid van de gevangenisduur te toetsen dan de strafrechter. De gedetineerde kan makkelijker een beroep doen op Europese jurisprudentie én het principe van hoor en wederhoor is dan gegarandeerd omdat de Staat de gedaagde partij is. Opvattingen van de politiek of de verantwoordelijk minister zijn dan volgens Knigge niet meer doorslaggevend. De vraag wat levenslang in de praktijk betekent zullen aan Nederlands recht getoetst moeten worden. De Hoge Raad doet naar verwachting in december uitspraak in deze zaak.

Levenslang blijft nog wel even echt levenslang

Barbara Rijlaarsdam in NRC 23-08-2008

Wie tot levenslang is veroordeeld hoeft niet op enige clementie te rekenen, zo vinden de meeste politici.

De politici zijn duidelijk: levenslang is levenslang. Iemand die een levenslange celstraf krijgt opgelegd, moet die in Nederland ook tot het einde uitzitten. Vrijwel alle politieke partijen zijn van mening dat levenslang veroordeelden geen perspectief moeten krijgen op vervroegde vrijlating, zoals het forum Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf deze week voorstelde. Het forum, bestaande uit wetenschappers, advocaten en leden van de rechterlijke macht, bepleit een onafhankelijke toetsing na vijftien jaar.

De rechter veroordeelt iemand niet zomaar tot levenslang. Dan heeft hij alles overwogen en is er echt geen andere optie, zegt Kamerlid Ton Heerts (PvdA). Hij wijst erop dat de rechter sinds kort ook de mogelijkheid heeft een celstraf van dertig jaar op te leggen. Voor sommige personen is zelfs die straf, eventueel in combinatie met tbs, niet genoeg. Zij krijgen wat mij betreft een enkeltje Schiermonnikoog. Dat is vast heel vervelend, maar ik vind dat ondergeschikt aan de genoegdoening voor de hele samenleving.

Heerts ziet niets in een tussentijdse toetsing. Dan creëer je weer een vorm van voorwaardelijkheid. Als de rechter levenslang uitspreekt, moet die straf ook ten uitvoer worden gebracht.

Dergelijke reacties stemmen advocaat en forumlid Wim Anker somber. Hij begrijpt niet waarom vrijwel alle politici het voorstel rigoureus afwijzen. Ik had heus niet verwacht dat de politieke partijen zouden gaan juichen, maar als je goed nadenkt bepleiten wij een logische wetswijziging, zegt hij.

Anker verwijst naar een rapport van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) uit december 2006. Nederland is volgens de RSJ het enige land waar levenslang letterlijk wordt opgevat als detentie tot de dood erop volgt. In de meeste Europese landen wordt na vijftien of twintig jaar door de rechter getoetst of de voortzetting van de levenslange gevangenisstraf nog noodzakelijk en legitiem is. Anker: Nederland zou dus niet voorop gaan lopen, maar eindelijk aansluiten bij de buurlanden.

Staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) liet tijdens een congres van de RSJ in maart al weten een tussentijdse toetsing niet noodzakelijk te achten. Komende maand maakt zij bekend of de gratieprocedure voor levenslang gestraften volgens haar voldoet. In de ogen van Anker is dat niet het geval. De afgelopen jaren is er nauwelijks gratie verleend. Bovendien is het een politiek gevoelig instrument. De minister van Justitie beslist of hij iemand gratie verleent of niet. Wij pleiten voor een tussentijdse beoordeling door een onafhankelijk orgaan, dat bestaat uit rechters, een psychiater en een psycholoog.

Het forum waar Anker deel van uitmaakt, bepleit behalve een periodieke herbeoordeling ook een humanere tenuitvoerlegging van de levenslange celstraf. Ik ben voorstander van aparte vleugels bij bestaande gevangenissen voor de levenslang gedetineerden. Nu zitten deze mensen, zonder horizon, tussen de gevangenen die op verlof gaan en op den duur worden vrijgelaten. De levenslang veroordeelden blijven achter.

Juristen willen evaluatie levenslang

Bron : NRC 20 augustus 2008

Rotterdam, 20 aug. Een groep vooraanstaande juristen en leden van de rechterlijke macht bepleit een tussentijdse evaluatie van de levenslange gevangenisstraf. Periodiek moet worden beoordeeld of die straf ook daadwerkelijk moet worden uitgevoerd, of voortijdig beëindigd kan worden.

De veertig juristen en wetenschappers hebben zich verenigd in een forum waarin onder meer advocaat-generaal bij de Hoge Raad Geert Knigge, vicevoorzitter van het Arnhemse gerechtshof Paul Vegter, advocaat-generaal bij het gerechtshof in Den Haag Leon Plas en de juriste Wiene van Hattum van de Rijksuniversiteit Groningen zitting hebben.

Zij bepleiten niet de afschaffing van de levenslange gevangenisstraf, benadrukt Van Hattum, initiatiefneemster van het forum. „Er kunnen omstandigheden zijn waardoor het juist passend is om zo’n straf op te leggen. Maar het is de vraag of het niet beter is periodiek te kijken of zo’n straf ook ten volle moet worden uitgeboet.”

In een verklaring van het ‘forum levenslang’ wordt gewezen op een recente uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens waarin bepaald wordt dat een humane bejegening van een levenslang veroordeelde betekent dat die straf ook verminderd moet kunnen worden. Een pleidooi dat onlangs werd onderstreept door de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming.

Levenslang veroordeelden hebben in Nederland nauwelijks perspectief op vervroegde vrijlating. „Ongeacht het aantal jaren detentie dat zij hebben ondergaan, hun gedrag tijdens die detentie of eventuele veranderingen in hun situatie of persoon”, aldus het manifest.

Gratieverzoeken hebben nauwelijks kans van slagen. Dat kan alleen als aangetoond wordt dat de rechter bij het opleggen van de straf niet op de hoogte was van omstandigheden die anders wel tot een lagere straf of een tbs-maatregel zouden hebben geleid.

Sinds 1945 zijn 41 mensen tot een levenslange straf veroordeeld. Het overgrote deel zit nog vast.

 

Zelden levenslang cop killer

 

Door Leonie van Nierop en Jos Verlaan in NRC 18 juli 2008

 

Jurisprudentie biedt weinig houvast voor strafmaat na doden agent

 

Wat gebeurt er met misdadigers die agenten ombrengen? Van de rechter krijgen ze vaak zware straffen, maar ze zitten die in praktijk zelden helemaal uit.

 

Hij had geen dienst, de Rotterdamse brigadier die op een warme dag in mei 1997 rare geluiden bij de buren hoorde. Hij nam poolshoogte en betrapte drie inbrekers op heterdaad. Brigadier De Jong moest het met de dood bekopen, hij werd neergestoken met een schroevendraaier.

 

Net als de 28-jarige agente Gabriëlle Cevat, die vorige week woensdag om het leven kwam, stierf De Jong in burger. Het gerechtshof achtte het weinig aannemelijk dat hij zich als agent geïdentificeerd had en veroordeelde de 22-jarige inbreker tot twaalf jaar celstraf.

 

Het is nog onduidelijk of Cevat zich als agente aan de schutter kenbaar heeft gemaakt voor deze het fatale schot loste. Dat is voor de strafmaat wel van belang. Rechters kunnen een celstraf met eenderde verlengen wanneer het gaat om een moedwillige aanslag op een ambtenaar.

 

Om dat te kunnen bewijzen is het Openbaar Ministerie (OM) afhankelijk van verklaringen van ooggetuigen. Onduidelijk is of die er in de zaak-Cevat zijn. Een dag na haar begrafenis, gisteren, is het speculeren begonnen over de dader, en over zijn straf.

 

Uit jurisprudentie blijkt dat de straffen voor cop killers nogal uiteen lopen. Die varieerden de afgelopen drie decennia van enkele jaren tot levenslang. De 14-jarige Duitse joyrider die in 2000 hoofdagent Tom Kusters met een vrachtauto doodreed, kreeg de laagste straf. Hij kreeg in Duitsland vier jaar cel voor het veroorzaken van een dodelijk verkeersongeluk. Twee van de acht mannen die sinds 1978 agenten ombrachten, kregen levenslang.

 

Voor een levenslange celstraf moet het OM kunnen aantonen dat de schutter met voorbedachten rade handelde, zegt Jaap Timmer, hoofddocent politiestudies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daar is niet altijd veel voor nodig. Zo kreeg de verdachte van de schietpartij waarbij hoofdagente Allegonda Gremmer in 1997 om het leven kwam, levenslang omdat de schutter (in bed) een schietklaar wapen onder handbereik hield. Voorbedachte rade, dus moord, oordeelde de rechter.

 

In de praktijk blijkt dat de opgelegde straf en de uitvoering ervan niet overeenkomen. Net als andere veroordeelden zitten cop killers over het algemeen maar een gedeelte - doorgaans tweederde - van hun gevangenisstraf uit.

 

Dat gold bijvoorbeeld de junk John Edgar R., die in 1986 op de Amsterdamse Zeedijk hoofdagent Peter Lugten doodstak. Hij kreeg tien jaar cel met aansluitend tbs. Acht jaar na zijn veroordeling werd hij op vrije voeten gesteld, waarna hij nog een aantal jaren doorbracht in psychiatrische inrichtingen. In 1999 dook hij weer op in het Amsterdamse junkencircuit. Agenten die hem op straat tegen kwamen - doorgaans high, scheldend of wildplassend - wisten wat hij op zijn kerfstok had. Toch namen ze hem vaak mee naar het bureau, voor een kop koffie. Anderhalf jaar geleden is R. opnieuw opgesloten voor behandeling in een psychiatrische kliniek.

 

Ook Alan R., de man die in 1982 agent Jaap Honingh doodschoot, kwam vervroegd vrij. Hoewel hij werd veroordeeld tot vijftien jaar cel, was Alan R. in 1992 weer op vrije voeten. Zijn benoeming tot bestuurslid van de Coornhert Liga, een vereniging voor strafrechtshervorming, leidde vervolgens tot publieke commotie in het Amsterdamse politiekorps.

 

Knut Folkerts, de RAF-activist die in 1977 de Utrechtse agent Arie Kranenburg doodschoot, kreeg in Nederland twintig jaar cel. Een jaar na zijn veroordeling werd hij aan Duitsland uitgeleverd om daar tweemaal levenslang uit te zitten. In 1995 kreeg hij voorwaardelijke gratie en vijf jaar later kwam hij definitief vrij.

 

Collegas van Kranenburg signaleerden Folkerts sindsdien herhaaldelijk in Nederland. Ze informeerden de weduwe Kranenburg daarover. Zij voert nu een kruistocht bij het ministerie van Justitie om hem alsnog ook in Nederland achter de tralies te krijgen.

 

Tot nu toe tevergeefs. Nederland heeft meermalen op uitlevering verzocht, maar Duitsland levert geen eigen onderdanen uit. Folkerts procedeert inmiddels tegen de Staat der Nederlanden om zijn internationale signalering ongedaan te maken. Uit onlangs opgedoken documenten blijkt dat de ambtelijke top op het ministerie van Justitie in 1977 vreesde voor gijzelingen of kapingen door de RAF als Folkerts zijn straf in Nederland zou uitzitten.

 

Volgens een intern verslag van een gesprek op 12 oktober 1977 tussen topambtenaren van Justitie zou het hoogst onbevredigend zijn als flinkheid nu zou moeten ingeruild tegen toegeven later. Journalist Siem Eikelenboom mocht het verslag recentelijk op het ministerie inzien.

 

Ook als cop killers levenslang krijgen, zitten ze korter in de cel. De Duitser die in 2004 brigadier Jan Wind in Enschede doodschoot, kreeg levenslang, maar het Arnhemse gerechtshof zette die straf om in twintig jaar cel. De dader zou door een persoonlijkheidsstoornis verminderd toerekeningsvatbaar zijn.

 

Ook Errol K., die in 1992 opperwachtmeester Iman Klaassen neerschoot, zat zijn levenslange celstraf niet uit. Na zijn ontsnapping uit Sittard zat hij onder valse naam opgesloten in Istanbul. Daar werd hij in 1998 doodgeschoten.

 

Benny S., de moordenaar van hoofdagente Gremmer, is de enige cop killer die op dit moment een levenslange celstraf uitzit.

 

Voor levenslang moet justitie aantonen dat de schutter met voorbedachten rade handelde

Albayrak: Levenslang blijft levenslang

(ANP) -6 maart 2008 Staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie voelt er weinig voor om een levenslange gevangenisstraf tussentijds te toetsen. Ze gaat wel bekijken of de huidige gratieprocedure nog voldoet.

Albayrak zei dat donderdag tijdens een congres van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming in een gevangenis in Zeeland (Noord-Brabant). De raad had er eind 2006 op gewezen dat een levenslang gestrafte na verloop van tijd minder gevaarlijk kan worden en dat na vijftien jaar gevangenschap een herbeoordeling van de straf op z'n plaats zou zijn.
Afhankelijk van de uitslag daarvan kan iemand worden overgeplaatst naar een minder beveiligd regime of zelfs onder voorwaarden op vrije voeten komen, aldus de raad. Albayrak ziet echter ,,geen dringende noodzaak'' voor zo'n periodieke toets.

Laat rechter levenslange straf geregeld toetsen

de Volkskrant, Forum, 4 maart 2008

Rechters spreken steeds vaker levenslang uit, zien Diederik van Omme e.a. Maar dan moeten zij ook periodiek toetsen of de gevangene nog wel zo gevaarlijk is.

Het gerechtshof Den Bosch heeft Julien C. (23) tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld, terwijl het openbaar ministerie 20 jaar gevangenisstraf met tbs had geëist. Anders dan velen denken, wordt de levenslange gevangenisstraf in Nederland niet omgezet in een tijdelijke straf. Dit betekent dat Julien C. daadwerkelijk tot zijn overlijden in de gevangenis zit. Ondanks het oordeel van het gerechtshof over de moord, ‘het zonder enig motief zo beestachtig afslachten van een weerloos kind van 8 jaar’, is het de vraag of dit niet een te zware straf is.

Sinds 2000 is levenslange gevangenisstraf al vijftien keer opgelegd. De enige manier om vrij te komen is wanneer gratie wordt verleend, dat wil zeggen omzetting van de levenslange gevangenisstraf naar een tijdelijke gevangenisstraf of kwijtschelding van het strafrestant. Dit gebeurt in Nederland vrijwel nooit. Volgens het openbaar ministerie zijn slechts twee gevallen bekend: in 1975 kwam een veroordeelde na 21 jaar vrij, in 1986 na 17 jaar. In beide gevallen ging het om bijzondere omstandigheden, zoals een ernstige ziekte.

Over gratie beslist het ministerie van Justitie – hetzelfde bestuursorgaan dat de straf ten uitvoer legt. Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens moet echter een onafhankelijke rechter na verloop van jaren periodiek toetsen of de straf nog uitsluitend ter beveiliging van de maatschappij dient en niet langer ter vergelding. Ook moet deze toetsen of de gedetineerde op leeftijd nog dezelfde gevaarlijke persoon is als toen hij de straf opgelegd kreeg. Als de straf niet meer dient ter vergelding en de veroordeelde niet meer als een gevaar kan worden gezien, moet invrijheidstelling volgen. Een toets door de rechter heeft als voordeel boven de gratieprocedure dat de veroordeelde gehoord kan worden door een onafhankelijk orgaan en zo nodig een tegenonderzoek naar de gevaarlijkheid kan laten verrichten. Zo werkt het in Nederland echter niet: gratie is slechts een gunst.

De meeste Europese landen kennen wel een systeem van rechterlijke toetsing. Na vijftien tot twintig jaar wordt beoordeeld of de levenslange gevangenisstraf moet worden voortgezet. Het Duitse Bundesverfassungsgericht heeft vanuit grondwettelijk perspectief overwogen dat ook in geval van levenslang voor de veroordeelde een recht op resocialisatie bestaat en dat hij kans moet behouden zijn vrijheid ooit terug te krijgen. Het Internationaal Strafhof, nota bene gevestigd in Nederland, bepaalt in zijn Statuut dat het bij een opgelegde levenslange gevangenisstraf na 25 jaar toetst of strafvermindering moet plaatsvinden.

Resocialisatie is de grondslag van onze penitentiaire wetgeving. Periodieke rechterlijke toetsing van de vraag of iemand na vele jaren nog langer moet vastzitten, draagt dan ook bij aan het humane karakter van de strafrechtspleging. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming heeft in 2006 geadviseerd dat zo’n systeem ook hier in te voeren.

In de zaak van Julien C. heeft het gerechtshof het opleggen van levenslang gebaseerd op de volgende omstandigheden. Julien C. heeft geen enkel inzicht gegeven in zijn handelwijze en heeft geen blijk gegeven van mededogen richting slachtoffer en nabestaanden. Verwijzend naar de ernst van het feit en de algemene veiligheid vond het gerechtshof dat het slechts kon kiezen tussen een levenslange gevangenisstraf of een kortere vrijheidsstraf met tbs. Omdat er verder geen feiten of omstandigheden waren op grond waarvan het gerechtshof tot het oordeel kon komen dat C. verminderd toerekeningsvatbaar of ontoerekeningsvatbaar was ten tijde van het plegen van het feit, kon het gerechtshof geen tbs opleggen. Het koos daarom voor een levenslange gevangenisstraf.

De straf is dus expliciet mede ingegeven door beveiliging van de maatschappij. Juist die motivering bevestigt de noodzaak van periodieke toetsing van de levenslange gevangenisstraf. Onduidelijk is immers of Julien C., als hij straks jarenlang heeft vastgezeten, nog steeds gevaarlijk is voor zijn omgeving. Niet kan worden uitgesloten dat met het verstrijken van de tijd meer duidelijkheid komt over zijn persoon en eventuele psychische ziekte. Mogelijk geeft C. op den duur te kennen dat hij inzicht heeft in zijn handelen en toont hij gevoelens van berouw.

Slechts een strafrecht dat zich bekommert om zijn levenslang gestraften, kan humaan worden genoemd.

Diederik van Omme , Jeroen Soeteman en Willem Jebbink zijn advocaat.

Vonnis Julien C. veertigste levenslange straf

RIJSWIJK - 26-02-08 De veroordeling tot levenslang van Julien C. is de veertigste na 1945. Vier veroordeelden zijn inmiddels overleden, 36 zitten er vast. Julien C. is, samen met Frenky P., met zijn 23 jaar de jongste die levenslang heeft gekregen.

De teller kan weldra op 41 komen, als de rechtbank in Arnhem de eis van het Openbaar Ministerie in de zaak-Sévèke volgt.
Dit blijkt uit de gegevens van het Leeuwarder advocatenkantoor Anker & Anker, dat als enige in Nederland de gegevens van levenslang gestraften in Nederland bijhoudt.


Levenslang zaken gestegen


De langstzittende 'levenslange' is Hagenaar Koos H., die in 1982 werd veroordeeld wegens de seksuele marteling van en moord op drie jonge meisjes. H.'s pogingen om voor gratie in aanmerking te komen zijn tot dusver gestrand. De laatste aan wie gratie werd verleend, in 1986, was wijlen Hans van Z.. Hij kreeg in 1969 levenslang wegens drie roofmoorden.
Het aantal levenslangzaken is de laatste jaren vrij sterk gestegen. In veel gevallen gaat het om meervoudige moord. Vorig jaar was daarvan sprake bij de Rotterdamse cafémoorden (drie doden, drie keer levenslang opgelegd) en de Haagse metselmoorden (twee doden). In enkelvoudige zaken gaat het om onbehandelbaar geachte daders, om daders die zich eerder hebben schuldig gemaakt aan ernstige (gewelds-)misdrijven of de moord hebben gecombineerd met een ander ernstig delict.
Een greep uit de meeste beruchte gevallen:
- Appie A.: moord op twee personeelsleden bij een overval op een filiaal van Albert Heijn.
- Frenky P.: leider van de Bende van Venlo, moord op bejaard echtpaar en drie onbekend gebleven Turkse mannen.
- Bennie S.: moord op een vrouwelijk lid van een arrestatieteam in een woning in Den Haag.
- Jan S.: verkrachting van en moord op een 7-jarig meisje in zijn woning in Assen.
- Willem van E.: moord op drie Groninger prostituees.
- Mohammed B.: moord op cineast Theo van Gogh, belemmering van toenmalig VVD-Kamerlid Hirsi Ali in haar werkzaamheden, poging tot moord op aantal politiemensen.
- Rudolf K.: moord op een zwerver in Enschede, poging tot moord op drie anderen, reeks ernstige verminkingen, vaak dodelijk, van paarden, pony's en schapen.
- Lucia de B.: moord op zeven patiënten in diverse Haagse ziekenhuizen.

(ANP)

In 2007 in drie zaken levenslang opgelegd

Marc van den Eerenbeemt
Volkskrant 27 december 2007

De langste door rechtbanken opgelegde straffen van 2007, zonder uitspraken in hoger beroep of combinaties met tbs.

Drie keer levenslang
In november 2005 dringen vier zwaarbewapende mannen het Rotterdamse café Inn & Out binnen. Vervolgens komt een conflict in criminele Kaapverdische kring tot een gewelddadig hoogtepunt. De aanwezigen worden vastgebonden, meerdere malen beschoten met een automatische wapen, en daarna in brand gestoken. Volgens de rechtbank tarten de gebeurtenissen elk voorstellingsvermogen. Door een wonder komen niet meer dan drie mensen om, onder wie de uitbater, die een van de daders geld schuldig zou zijn.

Levenslang en twintig jaar
Jeroen Dekkers (24) en Rob Mahabier (25) uit de Zaanstreek gaan in augustus 2004 naar Den Haag. Soenil D. (38) brengt ze daar om het leven met tientallen messteken. De lichamen worden ingemetseld. De slachtoffers zouden D. hebben afgeperst. Vader Bijaipersad D. krijgt 20 jaar cel.

Levenslang
In april 2004 schiet Renato Z. (23) na een ruzie een 31-jarige man in Dordrecht in de rug. Op 15-jarige leeftijd pleegde hij een roofmoord in Stockholm, waarvoor hij drie jaar cel kreeg. De rechtbank Dordrecht vindt een terugkeer in de maatschappij onverantwoord.

Twintig jaar
Orleando A. (23) bindt op 23 mei 2006 in Arnhem-Zuid kapster Melissa Ulrich (19) vast, overgiet haar met spiritus en steekt haar in brand. Over de reden voor de moord tast de rechtbank Arnhem nog in het duister. A. zou onenigheid hebben gehad met de vriend van Melissa.

Twintig jaar en vijftien jaar
Een bejaard Duits echtpaar zit in juli 2006 te vissen in Musselkanaal in Groningen. Om hun auto te stelen worden de Duitsers door S.O. (24) doodgeslagen met afrasteringspalen. Een 17-jarige mededader wordt door de rechtbank Groningen veroordeeld tot 15 jaar cel.

Achttien jaar cel
Het echtpaar Olga en Eric K. uit Hengelo besluit zelfmoord te plegen vanwege geldschulden. Hun zoons Aidan en Roan krijgen een overdosis medicamenten, die de echtelieden ook innemen. Alleen Eric overleeft. De rechtbank in Zutphen veroordeelt hem voor moord op de kinderen.

Achttien jaar
Onderneemster Marga (46), zangeres in een bluesband en moeder van twee kinderen, wordt door echtgenoot Hans in hun Brabantse woning om het leven gebracht met schoten uit een krachtige luchtbuks en door slagen op het hoofd. Het lichaam laat hij achter in de Belgische Ardennen. Zijn vrouw geeft hij op als vermist. Weken later ziet de politie hem het lichaam ophalen om het elders te verstoppen. Volgens Hans L. was het geen moord, maar een schietongeval.

Achttien jaar
Na zijn vrouw Aicha (38) jarenlang te hebben mishandeld en geïntimideerd rijgt een Marokkaanse Delftenaar de moeder van zijn vijf kinderen in juni 2007 aan het mes. Twee kinderen laat hij achter met haar lichaam.

Zestien jaar
De Turk C.K. en zes medeverdachten krijgen van de rechtbank Zutphen straffen tot 16 jaar wegens moord op Ahmet Naci Havucgil (42). Deze Turkse zakenman, die in gestolen vrachtwagens zou hebben gehandeld, wordt gemarteld en uiteindelijk gewurgd vanwege een ruzie over 20.000 euro.

Zestien jaar
Discotheekeigenaar Daan van Es wordt tijdens carnaval 2006 overvallen in zijn woning in Nederweert door onder anderen een 42-jarige man uit Waalre. Het slachtoffer lost zelf ook drie schoten.

Rotterdamse zaak unieke ‘koploper’

Marc van den Eerenbeemt
Volkskrant 27 december 2007

Amsterdam - De groei van het aantal veroordelingen tot levenslang lijkt niet door te zetten, zo blijkt uit de jaarlijkse straftoptien van de Volkskrant. Wel is de veroordeling van drie personen in één strafzaak tot een levenslange celstraf bijna uniek in de Nederlandse strafrechtgeschiedenis.

Drie Kaapverdianen, met de voornamen Fernando, Elmer en Carlos, gingen volgens de Rotterdamse rechtbank in 2005 in een Rotterdams café tekeer op een wijze die ‘elk voorstellingsvermogen tart, waarbij woorden als bizar, barbaars en weerzinwekkend nog te kort schieten’.

In 2002 kregen ook al eens drie mannen levenslang in een strafzaak, die van de zogenoemde ‘Playstation’-roofmoorden op drie mensen. Voor een van hen werd de straf later omgezet in twintig jaar en tbs. Daarmee is de Rotterdamse zaak van 2007 voorlopig koploper. De veroordeelden hebben hoger beroep aangetekend.

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal ‘levenslangers’. Op dit moment zitten bijna veertig mensen levenslang vast. In recordjaar 2005 werden zeven personen veroordeeld tot levenslang, onder wie Mohammed B. wegens de moord op Theo van Gogh. In 2002 – het eerdere recordjaar – waren dat er nog vijf.

Eén veroordeling ontbreekt in de toptien. Een Marokkaanse rechtbank veroordeelde in juni van dit jaar de Marokkaan Amin M. tot de doodstraf voor de moord op de Utrechtse Ilona Nemeth in 2004. Die straf komt in Marokko neer op levenslang. De rechters baseerden zich grotendeels op het Nederlandse strafdossier.

Onder juristen is een discussie gaande over de toekomst van de levenslange gevangenisstraf in Nederland. Zo wordt gepleit voor de invoering van een toetsing van voortzetting van de straf na twintig jaar. Nu is levenslang ook echt levenslang. Gratie is mogelijk, maar die wordt vrijwel nooit verleend.

Staatssecretaris Albayrak van Justitie liet eerder dit jaar weten geen heil te zien in de mogelijkheid een levenslange celstraf eerder af te breken. Wel wil zij bekijken of de omstandigheden waaronder levenslangers hun straf uitzitten, moeten worden aangepast. Voor tbs-patiënten van wie wordt aangenomen dat zij nooit meer vrij komen, zijn speciale ‘long stay’-afdelingen ingericht, met onder meer iets grotere kamers.

Het in 2006 geïntroduceerde nieuwe maximum voor tijdelijke celstraffen – 30 jaar – blijkt vooralsnog weinig populair onder rechters. Alleen in 2006 werd een keer 25 jaar cel opgelegd.

Tot dan toe was het maximum 20 jaar. Door de automatische vervroegde invrijheidstelling na tweederde van de straf kwam dat neer op ruim 13 jaar ‘zitten’. Omdat het verschil met levenslang te groot werd geacht (gesproken werd van een strafgat), werd de 30-jarige celstraf ingevoerd.

Doodstraf voor moord op Ilona Nemeth(omgezet in levenslang)

De rechtbank in de Marokkaanse stad Sale heeft de Marokkaan Amin M. dinsdag veroordeeld tot de doodstraf voor de moord op de Utrechtse Ilona Nemeth. De straf wordt in dat land niet meer uitgevoerd en komt neer op levenslange gevangenisstraf. De advocaat van M. gaat in hoger beroep.

De toen 34-jarige Nemeth werd op 16 juli 2004 voor het laatst levend gezien. Een jaar later werd haar stoffelijk overschot gevonden in een groenstrook bij station Utrecht Overvecht.

M., die de Nederlandse en Marokkaanse nationaliteit heeft, stond in Marokko terecht omdat hij in 2006 in dat land is opgepakt. Marokko levert geen onderdanen uit aan Nederland.

De rechters hadden iets meer dan twee uur nodig om tot de uitspraak te komen. Zij vonden de bewijzen tegen M. sluitend. Zij achtten het bewezen dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan alle feiten die M. ten laste werden gelegd: moord, verkrachting en diefstal. De familie van Ilona Nemeth wezen ze een schadevergoeding toe voor geleden materiële en immateriële schade.

M. zelf ontkende dinsdag voor de rechtbank in de Marokkaanse stad Sale Ilona te hebben verkracht en gedood. M. erkende dinsdag het slachtoffer wel te hebben begraven, maar zei naast haar dode lichaam te zijn wakker geworden. Van de gebeurtenissen daarvoor zegt hij zich niets te kunnen herinneren.

De Marokkaanse advocaat van M., Mhamed Saou, bepleitte vrijspraak. Volgens hem was er een groot gebrek aan bewijzen dat zijn cliënt de dader is. Bovendien zijn er, zo zei hij, verklaringen gebruikt van getuigen die niet door de Marokkaanse rechtbank zijn gehoord.

Familieleden van Ilona Nemeth waren aanwezig bij de rechtszaak in Marokko. De zus van IIona, Anita, zei blij te zijn dat de Marokkaanse politie zo goed heeft meegewerkt. ‘Het is goed dat iemand die zo'n gevaar is voor de samenleving vastzit’, zei ze dinsdag. ‘Niet alleen voor de familie, maar ook voor inwoners van Utrecht’, aldus Anita Nemeth.

Een woordvoerder van de Utrechtse politie, die jaren bij de zaak betrokken was, zei dinsdag in Sale de straf ‘passend’ te vinden. ‘Het werk van de Utrechtse recherche is in Marokko getoetst. We hebben alle vertrouwen in de rechterlijke macht in Marokko. Ze bleken over goede feitenkennis te beschikken.’

bron ANP 12 juni 2007

De Volkskrant neemt levenslang gestraften op na veroordeling in eerste instantie. Dit in tegenstelling tot mijn overzicht. Dat gaat uit van levenslang gestraften nadat na eventueel beroep definitief uitspraak is gedaan. In 2006 voor het eerst 25 jaar opgelegd voor moord door Kremlin S. in lobby NH Hotel Zoetermeer

Bron: Niet loslaten jaarverslag 2006 Raad van strafrechttoepassing en jeugdbescherming

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming draagt er door middel van rechtspraak en advies toe bij dat overheid en relevante uitvoeringsorganen voldoende oog houden voor de beginselen van een goede bejegening, alsmede voor de rechtspositie van diegenen, die in het kader van de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen en de bescherming van jeugdigen aan de verantwoordelijkheid van de overheid zijn toevertrouwd.

Wim Anker

Mr. W. Anker, strafrechtadvocaat, is als extern deskundige door de RSJ geraadpleegd bij de voorbereiding van het advies over de levenslange gevangenisstraf.

‘Iedere dag is een kopie van de vorige’

‘Ik pleit niet voor afschaffing van de levenslange gevangenisstraf. Maar de manier waarop deze ultieme straf in Nederland wordt uitgevoerd acht ik al jaren inhumaan en niet passend bij een beschaafde natie als Nederland.

Dat zit hem in twee aspecten.

Ten eerste is er geen beleid van de zijde van het ministerie van Justitie: iemand wordt veroordeeld, vervolgens geplaatst in gevangenis a, b, c of d en dat is het.

Ten tweede kent Nederland het systeem dat levenslang daadwerkelijk levenslang is. Tot de dood er op volgt, zonder enig moment van toetsing en zonder perspectief. Daarmee loopt Nederland

met Europa uit de pas. Ik vraag geen medelijden met mijn cliënten, ik vraag alleen om een waardige en humane tenuitvoerlegging van de straf. ‘Mijn broeder en ik strijden al jaren voor een systeem waarbij na vijftien jaar gevangenisstraf een rechterlijke toetsing plaatsvindt. Die toetsing moet er niet op gericht zijn dat iedereen daarna naar huis gaat. Na die beoordeling blijft de betrokkene zitten waar hij zit, of hij wordt overgeplaatst naar een gevangenis met een milder regime ofwel naar een tbs-kliniek. Of je gaat langzaam aan toewerken naar begeleid verlof of in het uiterste geval naar een invrijheidstelling onder voorwaarden. Als levenslang gestraften enig perspectief hebben, zullen ze ook meer gemotiveerd zijn om te studeren, te werken, contact te onderhouden met andere mensen.

En, naar ik hoop, tot een gedragsverandering. Het tegenovergestelde zie ik iedere week: er is totaal geen doel, totaal geen perspectief. Iedere dag is een kopie van de vorige, waardoor ze – en dat vind ik het frappante – zelfs mij niet meer willen ontvangen. Dat geeft mij toch een idee wat levenslang met je doet:volledige lethargie. Het is een isolement in detentie.

‘De RSJ wilde mijn visie horen over levenslang en dan met name over hoe de straf wordt beleefd in de praktijk. Ik heb lang met hen gesproken en ben erg content met het advies, waarin ik enkele door mij ingebrachte punten terugvond: over periodieke toetsing, over aparte vleugels aan bestaande PI’s met kleine groepen gelijkgestemden en over speciaal geschoold personeel.

Ik heb ook gepleit voor een toevoeging van advocaten tijdens de executiefase, want geen enkele advocaat bemoeit zich ermee. Ik doe het nu omdat ik de behoefte voel, maar ik zou het redelijk vinden als we er een vergoeding voor krijgen.

Mijn cliënten noemen mij het gezicht en de stem van de vergeten groep. Maar het advies van de RSJ over de levenslange gevangenisstraf is nog veel belangrijker. De Raad is een gerespecteerd adviesorgaan van de minister. Mijn cliënten hebben verheugd gereageerd op het adviesrapport en ze hopen dat de politiek nu in actie komt. Dat er niet een laag stof op het rapport komt te liggen.

Het doet me deugd dat de RSJ in het huidige strafklimaat met een advies komt met deze toon, kleur en sfeer. Daar heb ik waardering voor. Ik vind dat geluid ook heel noodzakelijk in 2006, 2007.

Het is geen populair geluid. Gisteravond sprak ik er nog over in een radioprogramma en direct daarna kwamen er tientallen mails van luisteraars bij ons binnen: allemaal negatief: “De slachtoffers hebben ook levenslang” en “het zal je eigen kind maar zijn”.

‘Maar het leeft, het beweegt. Levenslang is weer een item. Het eerste wat er nu moet gebeuren is dat de politiek tot een beslissing komt over periodieke toetsing. Er is nu een nieuw parlement, een nieuwe politieke kleur. Nu hangt het er van af waar de Tweede Kamer mee zal komen. Als je kijkt naar andere landen – de RSJ heeft dat gedaan – dan is Nederland de witte raaf. Zelfs Estland heeft periodieke toetsing. De Nederlandse situatie is enig in zijn soort en dat is niet iets om trots op te zijn.

Uitzonderlijk ernstig - de zwaarste vonnissen in 2006 (levenslang) in eerste instantie)

Achtergrond Volkskrant 27 december 2006

Hieronder volgt een overzicht van de zwaarste veroordelingen in 2006

Gezinsmoord Zoetermeer

Richard H. kreeg van de rechtbank in Den Haag levenslang opgelegd wegens moord in april 2005 op zijn vrouw en hun twee kinderen in hun huis in Zoetermeer. H. hield er een dubbelleven op na.

Zijn Poolse vriendin had hij verteld dat zijn gezin al enkele jaren was vermist. Kort voordat zij, op zijn uitnodiging, zijn huis zou bezoeken, sloeg hij zijn vrouw in haar slaap bewusteloos en wurgde haar. Ook zijn twee dochters, van 5 en 3 jaar oud, wurgde hij. Hij begroef hen in een bos in Brabant. Na het bezoek van de Poolse deed H. aangifte van vermissing van zijn gezin.

De rechtbank legde levenslang op vanwege de ‘uitzonderlijke ernst’ van de misdrijven en het leed dat hij de familie heeft aangedaan. Ook telde mee de ‘schok die zijn handelen heeft teweeggebracht in de samenleving’.

Tapemoord en mensenroof

Wegens moord op zijn ex-vrouw Marisse en ontvoering van hun dochter Isra veroordeelde de rechtbank in Almelo in november de 31-jarige Libiër Hasèn A. bij verstek tot levenslang. In augustus 2004 werd de vrouw uit Goor dood gevonden met 30 meter tape om haar hoofd en hals. Zij was eerder hard op het hoofd geslagen en met een koord strak vastgebonden.

Vader (volgens het OM ‘onberekenbaar en agressief’) en dochter zijn tot op de dag van vandaag nog niet gevonden. Na de moord vertrok A. met zijn dochter (geboren in 2001) en zijn vriendin naar Libië. Ook zijn vriendin, een Haagse IND-medewerker die onder meer hielp bij zijn vlucht, en een vriend die hielp bij het knevelen van de moeder, kregen straf opgelegd.

A12-moorden

De Italiaan Aldo G. kreeg van de rechtbank in Utrecht levenslang wegens medeplichtigheid aan twee moorden en de import van cocaïne. De Amstelvener vervulde volgens de rechtbank voor de Italiaanse maffia een ‘spilfunctie’ in de drugshandel. Hij werkte mee aan een plan de twee Braziliaanse cocaïneleveranciers te bestelen en te doden. De lichamen werden langs de A12 gevonden. G. werd eerder in België veroordeeld wegens een geweldsdelict en drugshandel.

Vergelding moet niet eeuwig duren

Achtergrond Marc van den Eerenbeemt in Volkskrant 27 december 2006

AMSTERDAM - Levenslang gestraften zijn tijdens hun detentie vaak aanzienlijk slechter af dan gewone langgestraften. Zij zijn vaker streng beveiligd en doen niet mee aan programma’s voor resocialisatie. Ook kunnen zij niet profiteren van lichtere detentieregimes als de halfopen inrichting, waar langgestraften vaak gebruik van maken in de laatste fase van hun straf.

Dit schrijft de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), die onderzoek deed naar de levenslange gevangenisstraf in Nederland.

Voor levenslang gestraften zouden aparte afdelingen moeten worden ingericht, aldus de raad. Dat is al het geval bij tbs-gestelden die waarschijnlijk hun hele leven vast zullen blijven zitten omdat zij onverbeterlijk worden geacht.

Zulke tbs’ers zijn aanzienlijk beter af dan ‘gewone levenslangers’. Onverbeterlijk geachte gestoorde criminelen komen terecht in een speciale long stay-inrichting. Daar worden hun betere levensomstandigheden aangeboden, zoals een ruimere cel of betere mogelijkheden tot recreatie.

Ook levenslang gestraften zouden op aparte afdelingen moeten komen, vooral met het oog op ‘de veelal oudere langgestraften’. Ook zouden zij een ‘alternatieve daginvulling’ moeten krijgen. Levenslang moet niet langer onherroepelijk levenslang zijn, betoogde de RSJ eerder deze maand bij de presentatie van het onderzoek. De raad adviseert de minister van Justitie dat er na 15 jaar opnieuw door een rechter wordt gekeken of een levenslang gestrafte nog langer vast moet blijven zitten.

De RSJ: ‘Vergelding duurt niet eeuwig. Uiteindelijk is alleen beveiliging van de maatschappij nog een legitieme verantwoording van de voortzetting van een straf.’

Nederland kent een van de zwaarste regelingen voor levenslang gestraften van Europa, aldus de RSJ. In de meeste Europese landen, aldus het onderzoek van de raad, wordt na 15 tot 20 jaar door een rechter bekeken of voortzetting van de gevangenschap nog noodzakelijk is. In Duitsland wordt een celstraf zonder enig uitzicht op vrijlating volgens de raad gezien als onmenselijk.

Alleen Finland en Zweden kennen, net als Nederland, een levenslange straf die in principe levenslang duurt. In Finland is het wel gebruikelijk dat na 12 tot 14 jaar voorlopig gratie wordt verleend. Ook in Zweden blijven levenslang gestraften doorgaans niet hun hele leven vast zitten.

Ondanks de strenge regeling voor levenslang is het aantal gedetineerden dat deze straf krijgt opgelegd in Nederland internationaal gezien laag. Dat komt door het tbs-stelsel, waarin psychiatrisch gestoorde misdadigers worden behandeld in plaats van gestraft. Een combinatie van behandeling en straf komt ook voor. Tbs’ers die niet genezen worden verklaard, blijven levenslang vastzitten.

Nederland telt nu 32 personen die zijn veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Vooral de laatste tien jaar is hun aantal sterk gestegen. Twintig van hen zijn veroordeeld na 2000.

Voor net iets meer dan de helft van de 32 levenslangers, 18 personen, geldt dat zij onherroepelijk zijn veroordeeld. Zij hebben geen mogelijkheid meer om hun straf aan te vechten.

Tien jaar geleden zaten in Nederland slechts vier gedetineerden levenslang vast. De groei wordt door de raad toegeschreven aan een verharding van het strafklimaat. De gemiddelde straf bij moord en doodslag is tussen 1993 en 2004 toegenomen met 2,6 jaar.

Dat levenslang gestraften ook bij een tussentijdse toetsing vast kunnen blijven zitten, doet volgens de RSJ niet af aan de noodzaak van zo’n toetsing. Hoop (‘hoe fragiel ook’) maakt de levenlange straf volgens de raad nog enigszins dragelijk.

Rapport Raad van Straftoepassing en Jeugdbescherming:

Levenslang Perspectief op verandering

Levenslang geëist in moordzaak zonder lijk

AMSTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie (OM) heeft woensdag 5 juli 2006 in hoger beroep een levenslange gevangenisstraf geëist tegen de 45-jarige Gerrie M. wegens moord en poging tot uitlokking van moord.

M. zou in oktober 1997 de 55-jarige Heerlense drugshandelaar Math Huren met negen pistoolschoten hebben gedood en diens stoffelijk overschot vervolgens in een zelfgebouwde oven hebben verbrand.
M. staat terecht voor het Leeuwarder gerechtshof, dat de zaak uit veiligheidsoverwegingen behandelt in het extra beveiligde gerechtsgebouw in Amsterdam-Osdorp.
Het OM eiste voor de rechtbank in Groningen eveneens levenslang, maar de rechtbank legde twintig jaar cel op. Volgens de aanklaagster in hoger beroep, S. du Fossé, is de kans dat de ,,wraakzuchtige'' M. nog meer moorden zou plegen dermate groot, dat een levenslange celstraf de enige verantwoorde optie is. Evenals slachtoffer Huren was M. actief in de handel in hasj. M. zou Huren ervan hebben verdacht dat hij drugsgeld achterover had gedrukt, wat het slachtoffer met de dood heeft moeten bekopen.
M. heeft zich gedurende het gehele proces in stilzwijgen gehuld. Ook heeft hij geweigerd zich door gedragdeskundigen te laten onderzoeken. Het bewijs tegen M. bestaat uit een aantal zeer belastende getuigenverklaringen, afgelegd door onder anderen vroegere handlangers. Het hart van het bewijs wordt echter gevormd door een brief die M. in 2002 schreef, toen hij wegens drugshandel gedetineerd was in Engeland.
In die brief geeft hij een vriend opdracht ooggetuige Koos Z. uit de weg te ruimen. Op die manier zou M. in staat gesteld worden deze Z. de moord op Huren in de schoenen te schuiven, dacht hij. De betrokken vriend heeft geen gevolg gegeven aan de opdracht van M.. Huren werd volgens justitie doodgeschoten en verbrand op het erf van Z. in het Groninger dorp Veelerveen.
Van Huren is geen spoor meer teruggevonden. Eerder dit jaar verrichtte het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) onderzoek naar mogelijke botresten, gevonden in een vuilniszak die was begraven in de tuin van M.'s woning in Bellingwolde. Het NFI kon geen relatie leggen met het slachtoffer.
Aanklaagster Du Fossé sprak van een ,,schokkende kilheid en gewetenloosheid'' waarmee M. dacht zich van zijn tegenstanders te kunnen ontdoen. De moord op Huren en daaropvolgende verbranding van diens lijk noemde zij ,,mensonterend en onvoorstelbaar wreed''.

Steeds vaker levenslang

Richard H. is de 31e die sinds 1945 levenslang krijgt. Strafrechtadvocaten Willem en Hans Anker zeggen dat die straf de laatste jaren 'revolutionair' vaak wordt opgelegd.

JANNETJE KOELEWIJN in NRC van 1 april 2006

ROTTERDAM, 1 APRIL. Willem Anker, strafrechtadvocaat in Leeuwarden, houdt vanaf 1983 bij hoe vaak in Nederland levenslange gevangenisstraf wordt uitgesproken. In dat jaar verdedigde hij in hoger beroep Ton P., een van de moordenaars van het Groningse meisje Digna van der Roest, negen jaar oud. Ze werd begraven in een greppel in Drenthe.

Willem Anker zegr dat hij toen zag wat het met iemand deed als hij levenslang krijgt. "Vrijwel onmenselijk." Hij wist de straf van zijn cliënt bij het hof in Leeuwarden veranderd te krijgen in twintig jaar en tbs. "Het verschil tussen een gordijn dat voor altijd dicht gaat en een kiertje licht."

Gisteren kon hij weer een geval toevoegen aan zijn lijst: Richard H., de man die in april 2005 zijn vrouwen twee dochters vermoordde.

Willem Anker vindt dat levenslange gevangenisstraf alleen in hoge uitzonderingen moet worden opgelegd. Maar het gebeurt steeds vaker. Van 1945 tot 1995 - een halve eeuw - was het zes keer. Vanaf 1995 tot vandaag: vijfentwintig keer. "Dat is revolutionair."

Richard H. is nummer 31. Die toename kan niet verklaard worden doordat er meer gruwelijke moorden worden gepleegd, zegt Willem Anker. Het is, denkt hij, de verharding van het rechtsklimaat.

Hans Anker, de broer van Willem Anker en ook strafrechtadvocaat, brengt de treinkaping door Molukkers bij Wijster in herinnering, december 1975. De machinist en twee passagiers werden doodgeschoten. De daders kregen veertien jaar. "Het was een vorm van executie", zegt Hans Anker. "Zo'n lage straf zou nu ondenkbaar zijn."

Levenslange gevangenisstraf past bij een meervoudige moord, vinden de broers Anker. De dader moet op geen enkele manier te behandelen zijn. Dan is het begrijpelijk dat de rechters de samenleving tegen zo iemand willen beschermen. Maar nu, zeggen ze, krijgen ook mensen die één moord hebben gepleegd soms al levenslang.

Aanstaande dinsdag verdedigt Willem Anker in hoger beroep de Engelsman David S. De rechtbank in Groningen veroordeelde hem in juli 2005 tot levenslang wegens de moord op Gerard Meesters. S., lid van een internationale drugsbende, was op zoek naar de zus van Meester. Die had volgens de bende een grote partij softdrugs gestolen. Meester had niets met de zaak te maken, hij zag zijn zus al jaren niet meer. Hij werd doodgeschoten in de deuropening van zijn huis. Willem Anker vindt levenslang voor S. "buiten proportie".

Hans Anker denkt dat de Hoge Raad grenzen gaat stellen aan het opleggen van levenslang. Hij verwijst naar een uitspraak van Z8 februari Z006 in de zaak van een verstandelijke gehandicapte Antilliaanse man die een moord had gepleegd. Het hof had hem levenslang opgelegd, omdat hij onbehandelbaar was en daardoor een gevaar voor de samenleving.

Maar de Hoge Raad vindt die motivering niet houdbaar. De man kan na gevangenisstraf wel behandelbaar blijken te zijn. .

Het lijkt de broers een mooi proefschrift: een onderzoek naar alle gevallen waarin rechters levenslang hebben opgelegd. Wanneer? Waarom? "Wij gaan dat niet doen", zegt Willem Anker. "Wij zijn geen wetenschappers. Maar het zou goed zijn als het gedaan werd."

Zouden zij Richard H. in hoger beroep willen verdedigen? Hans Anker zegt dat het voor Richar4 H. het proberen waard is. "Erger kan het voor hem niet worden. Levenslang met tbs kan hij niet meer krijgen." Dat komt door de uitspraak van de Hoge Raad in de zaak van de Haagse verpleegster Lucia de B., twee weken geleden. Zij had van het hof in Den Haag wel levenslang met tbs gekregen. De Hoge Raad heeft nu gezegd dat dat niet mag.

Ook levenslang moet eindig kunnen zijn

Volkskrant 26 januari 2006

De opmars van levenslang maakt een toets nodig om vast te stellen of deze straf nog wel een doel dient, betogen Tim de Bont en Gerard Hamer.

OP 17 januari kopte de Volkskrant dat in 2005 een recordaantal levenslange gevangenisstraffen werd uitgedeeld. Maar liefst zeven keer oordeelde de rechtbank dat dit de gepaste sanctie was. Bovendien is er met de hausse aan terrorismewetgeving een toename van het aantal delicten waarvoor levenslang kan worden opgelegd.

Dat heeft de gemoederen niet onberoerd gelaten. Zo hebben verscheidene rechtswetenschappers ervoor gepleit dat wordt getoetst of de straf ook daadwerkelijk levenslang ten uitvoer moet worden gelegd. Zeker nu Nederland langzamerhand een van de weinige 'beschaafde' landen is waar de levenslange gevangenisstraf in principe ook een leven lang duurt, is het hoog tijd na te denken over de vraag of dit wel humaan en rechtvaardig is.

In diverse internationaal rechtelijke bronnen komt het - ook door ons gevoelde - belang van een toets naar voren. Al in 1976 heeft de Raad van Europa een aanbeveling gedaan om na acht tot veertien jaar te kijken of een voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk is. Meer recent werd de straf op Europees niveau door de Europese Commissie voor het voetlicht gebracht. Naast de mogelijkheid van een toets werd zelfs een voorzichtige discussie over afschaffing aangekaart. In het Statuut van het Internationaal Strafhof is het niet bij aanbevelingen en discussies gebleven, maar werd bepaald dat er na 25 jaar een review plaatsvindt. Ook van mensen die de vreselijkste delicten hebben begaan.

Waarom een toets? Waarom is het wenselijk dat de rechter zich nogmaals buigt over een opgelegde straf?

Er zijn twee belangrijke gronden voor het opleggen van levenslang: vergelding en beveiliging. Enerzijds vormt de sanctie de ultieme vergelding sinds. de afschaffing van de doodstraf, anderzijds beveiligt zij de samenleving optimaal. Vaak blijkt een combinatie van beide uit het vonnis. Met betrekking tot beide kunnen zich wijzigingen voordoen waardoor ze komen te vervallen of in ieder geval aan kracht inboeten.

Ten eerste de vergelding. Men kan zich afvragen of de vergeldingsbehoefte op een bepaald moment niet zo is verminderd dat de vergeldingsgrond afwezig moet worden geacht. Een rechterlijk oordeel omtrent aangedaan leed, de vergelding daarvan en de persoon van de dader heeft immers geen eeuwigheidswaarde. Zoals inzichten veranderen, zo veranderen ook (de gevoelens van) slachtoffers, nabestaanden, van, slachtoffers en daders. De vraag naar de eindigheid van het vergeldingselement wordt des te prangender als men zich realiseert dat in veel gevallen (ernstige) sprake is van psychische problemen bij de dader (soms zelfs dusdanig dat sprake is van verminderde toerekeningsvatbaarheid) en vraagtekens kunnen worden gezet bij het volle bewustzijn waarmee de dader zijn misdrijven pleegde.Ten tweede de beveiliging. In die gevallen dat levenslang is opgelegd vanwege het gevaar dat de dader vormt, geldt in nog sterkere mate dat ontwikkelingen door de rechter ten tijde van zijn vonnis niet zijn te voorspellen. Niet alleen is het denkbaar dat de gedetineerde tot 'inkeer' komt, eveneens is het mogelijk dat een dader door fysieke gebreken niet langer een gevaar vormt of dat het gevaar door een psychiatrische behandeling voldoende is verminderd.

Toetsing is dus nodig vanwege de mogelijkheid dat zich veranderingen voordoen. Bovendien is uit rechtspraak van het Europees Hof 'voor de Rechten van de Mens af te leiden dat in 'levenslangzaken', waarin de detentie op een bepaald moment louter is gebaseerd op de beveiliging van de maatschappij, er een rechterlijke toets moet zijn om vast te stellen of (nog steeds) sprake is van 'gevaar'. Immers, het gevaar en de risico's die uitgaan van een dader zijn elementen die kunnen veranderen.

In de Nederlandse praktijk speelt het probleem dat, in tegenstelling tot de Britse praktijk, geen onderscheid wordt gemaakt tussen het 'vergeldende' en het 'beschermende' gedeelte van de levenslange gevangenisstraf (in die zaken waarin beide gronden aan de orde zijn). Er wordt door de Nederlandse rechter niet gezegd hoeveel jaar dient ter vergelding en vanaf welk moment de straf nog slechts op beveiliging is gebaseerd.

Het is dan ook noodzakelijk dat de rechter zich na een bepaalde detentieperiode buigt over de vraag of het verder 'uitzitten' van de straf noodzakelijk is.

Uitgangspunt bij de door ons voorgestelde toets is dat de gedetineerde na het verstrijken van een vastgelegde detentieperiode in vrijheid wordt gesteld, tenzij hij of zij zo gevaarlijk voor de samenleving wordt geacht dat invrijheidstelling onacceptabel is. In verband met de verhoging van de maximale tijdelijke gevangenisstraf naar dertig jaar (twintig jaar zitten) valt te denken aan een toets na twintig jaar detentie.

Tim de Bont en Gerard Hamer zijn advocaten bij Cleerdin & Hamer Advocaten.

maandag 16 januari 2006 uur.

Recordjaar: zeven keer levenslang gevonnist

Van onze verslaggever Marc van den Eerenbeemt


AMSTERDAM - Rechtbanken veroordeelden een recordaantal daders het afgelopen jaar tot een levenslange gevangenisstraf. In 2005 gebeurde dat zeven keer. In 2002 – het voormalige recordjaar – waren dat er nog vijf. Dit blijkt uit de jaarlijkse straf-toptien van de Volkskrant.

Door de sterke toename van het aantal levenslang gestraften in Nederland is het noodzakelijk opnieuw te kijken naar de zwaarste straf die het strafrecht kent, zeggen specialisten in het detentierecht. Een aantal van hen is voorstander van rechterlijke toetsing na het verstrijken van bijvoorbeeld twintig jaar van de levenslange straf.

De rechter moet dan beoordelen of de maatschappij nog steeds tegen de tot levenslang veroordeelde moet worden beschermd. Als de rechter besluit dat de straf moet voortduren, moet na het verstrijken van een x-aantal jaar opnieuw een toetsing plaatsvinden, vinden zij.

Strafrechtwetenschapper Miranda Boone, bestuurslid van de Vereniging voor Penitentiair Recht en Penologie en voorzitter van de redactie van het tijdschrijft Proces, is groot voorstander van het regelmatig toetsen van de levenslange gevangenisstraf. Boone: ‘De huidige roep om hogere straffen heeft minder te maken met vergelding van het misdrijf dan met beveiliging van de samenleving. Valt van de veroordeelde geen gevaar meer te duchten, dan zou een rechter kunnen beslissen hem in vrijheid te stellen.’

Levenslang is in Nederland ook echt levenslang. Alleen gratie of de dood kan de straf doen beëindigen. Gratie is sinds 1945 slechts twee keer verleend. In beide gevallen ging het om bejaarde, ernstig zieke gedetineerden, die tientallen jaren hadden vastgezeten. Kort na hun vrijlating overleden zij.

Boone trekt een parallel met de tbs-regeling. ‘Zelfs de gevangenhouding van onverbeterlijk geachte tbs’ers wordt periodiek getoetst door een rechter. Het verschil van zo’n tbs’ers met veel levenslang gestraften is vaak klein. Die kennen meestal een vergelijkbare psychiatrische problematiek. Ook de gepleegde delicten tonen vaak overeenkomst.’

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal ‘levenslangers’. Op dit moment zitten dertig mensen levenslang vast, onder wie één vrouw. Van achttien van hen is de straf onherroepelijk geworden. Twaalf zijn nog bezig met enige vorm van hoger beroep.


maandag 16 januari 2006 uur.

Extreme moordenaars voor altijd uit maatschappij




Zeven moordenaars kregen in 2005 levenslang. Twee daders kregen twintig jaar en één achttien jaar. De Volkskrant maakt jaarlijks een toptien van de langste door de rechtbanken opgelegde celstraffen.

Moord op Theo van Gogh

(levenslang)

Moslim-extremist Mohammed B. stak op 2 november 2004 regisseur en publicist Theo van Gogh dood. De Amsterdamse rechtbank acht B. schuldig aan moord, gepleegd met een terroristisch oogmerk. Ook werd hij schuldig bevonden aan poging tot moord op een aantal politieagenten en twee omstanders. Ook heeft hij VVD-politica Ayaan Hirsi Ali belemmerd in haar werk als parlementariër.

De rechtbank ziet ‘geen reëel uitzicht op resocialisatie van verdachte en terugkeer in de samenleving zonder dat dit een onaanvaardbaar gevaar met zich mee brengt’. De samenleving moet dan ook maximaal beschermd worden tegen verdachte, aldus de rechters. ‘In deze zaak is daarom slechts één straf passend en geboden, een levenslange gevangenisstraf.’

De moordenaar van Van Gogh wordt ook nog verdacht van lidmaatschap van een terroristische organisatie. Het ‘Hofstadproces’ daarover is in volle gang.

Mohammed B. is geplaatst in een extra beveiligde inrichting, uit angst dat hij zijn extremistische opvattingen verder zal verspreiden.

De beul van Twente

(levenslang)

Ex-tbs’er Rudolf K. stak in juni 2003 de 50-jarige zwerver F. Storm dood en sneed diens geslachtsdelen af. Dat stelt de rechtbank Almelo. De politie legde in haar onderzoek een link met tientallen seksueel getinte gevallen van dierenmishandeling. Schapen, pony’s en paarden werden door K. gedood. Ook hun geslachtsdelen 'werden afgesneden. Ook pleegde hij drie pogingen tot moord. De rechters wilden geen tbs opleggen, omdat zij geen enkel vertrouwen hadden in een eventueel herstel van de geesteszieke K.

Doodschieten agent

(levenslang)

De Duitse drugsverslaafde Rudi B. schiet op 30 september 2004 in Enschede politieman Jan Wind dood, toen deze hem wilde fouilleren. B. werd op dat moment gezocht door de Duitse politie vanwege twee bankovervallen en wilde ontsnappen. Bij zijn vlucht schiet hij op twee andere politiemensen. Hoofdagent Rogier Fledderus wordt in het hoofd geraakt.

De rechtbank Almelo oordeelt dat B. vanwege moord en twee pogingen tot moord ‘voor altijd uit de maatschappij moet worden verwijderd’.

Moorden Retiefstraat

(levenslang)

Hagenaar Manodj H. leidde op 7 januari 2004 de overval op een woning in de Retiefstraat in Den Haag, waar zij geld en sieraden buit willen maken. Een 72-jarige vrouw en haar 52-jarige zoon, bekenden van H., werden gewurgd.

De veroordeelde wordt door de rechtbank van Den Haag ook verweten dat hij ‘jonge en kwetsbare meisjes’ de prostitutie in heeft gedreven en ‘vergaande’ seksuele handelingen heeft gepleegd met minderjarige meisjes. Hij was al eens veroordeeld voor geweldsdelicten en zedenmisdrijven. Tbs lijkt de rechters zinloos. Met celstraf tot de dood moet de samenleving ‘blijvend’ tegen Manodj H. worden beschermd.

Brandstichting Eindhoven

(levenslang)

Sunil M. uit Eindhoven gaf in de nacht van 7 op 8 augustus 2004 in de Jan Hollanderstraat in Eindhoven opdracht om het huis van zijn Turkse buren in brand te steken. Die hadden geklaagd over overlast. Een kornuit goot benzine door de brievenbus en stak die aan. Bij de brand kwamen een 8-jarige en een 14-jarige zoon van het gezin Kaya om het leven. De rechtbank in Den Bosch noemt op 14 april 2005 vergelding van de brandstichting als enige motief voor levenslange opsluiting.

Levend begraven

(levenslang)

Tbs’er F.B., opgenomen in de Pompe-kliniek in Nijmegen wegens doodslag, sloeg in december 2003 mede-patiënt Hennie Klein Overmeen neer met een schop. Daarna begroef hij hem levend, in een bos vlakbij de kliniek. B. had zijn slachtoffer eerst 500 euro ontfutseld met een vals contract van een dating-kantoor. Met een levenslange celstraf wil de rechtbank van Arnhem het misdrijf vergelden en de maatschappij beschermen.

Moord op Meesters

(levenslang)

De Brit Daniel S., ontsnapt uit een Engelse gevangenis, was namens de zeer gewelddadige drugsbende waarvoor hij werkte op zoek naar de zus van Groninger Gerard Meesters. Zij had met een vriendin in Spanje een grote partij cannabis gestolen en was spoorloos. Broer Meesters werd zwaar bedreigd.

Hij heeft echter niets met de zaak te maken en weet niet waar zijn zus is. Eind 2002 werd hij doodgeschoten. Daniel S. (dan 47) krijgt van de rechtbank van Groningen levenslang uit vergelding en om herhaling te voorkomen.

Kerstmoorden

(twintig jaar)

Afghaan Achmad Q. schoot op eerste kerstdag 2004 zijn vrouw dood, met wie hij in scheiding lag. Ook zijn schoonmoeder, volgens hem de kwade genius, kreeg een kogel in het hoofd. Aan de moorden gingen bedreigingen en mishandelingen vooraf. Q. was in Amerika al eens veroordeeld wegens verkrachting en een overval. Q. (dan 33) ontsnapt (’uiteindelijk’, aldus de rechtbank Zutphen) aan levenslang omdat hij als kind seksueel is misbruikt.

De relatieman

(twintig jaar)

De vriendin van Gouwenaar A.V. overleed op 15 september 2002. Zo eindigde een relatie vol verwaarlozing, seksueel misbruik en mishandeling. De rechtbank Dordrecht verwijt hem doodslag door het nalaten van medische hulp, vrijheidsberoving en verkrachting en poging tot doodslag. V. was al twee keer eerder veroordeeld voor geweld binnen relaties.

Moord op Tinka van Rooy

(achttien jaar)

Arno V. vermoordde op 26 mei 2004 de Bredase Tinka van Rooy met een hamer, zo bekende hij de politie. Het lichaam werd in het water van de Biesbosch gegooid. Zij wilde stoppen als knipster in zijn wietplantages.

Volgens V. had zij gedreigd naar de politie te stappen als zij geen zwijggeld zou krijgen. Een andere verklaring is dat Van Rooy niet wilde ingaan op avances van V. De wietman wordt veroordeeld wegens moord, verstoppen van het lijk, bedreiging van een politieman en wapenbezit.


maandag 16 januari 2006 uur.

Wat doe je met een bejaarde levenslanger?

Van onze verslaggever


AMSTERDAM - Moeten levenslang gestraften anders worden gehuisvest of verzorgd dan andere gestraften? Het ministerie van Justitie onderzoekt of aanpassingen nodig zijn in de wijze waarop levenslang gestraften moeten wonen en leven. De groep levenslang gestraften omvat nu dertig personen en groeit snel.

Mohammed B. bijvoorbeeld, de moordenaar van Theo van Gogh, is met 27 jaar de jongste ‘levenslanger’ van Nederland. Uitgaande van de gemiddelde levensverwachting van de Nederlandse man van 77 jaar moet hij nu nog vijftig jaar zitten. Hij is nu tevreden met de koran en boeken over koranstudie. Dat kan in de komende decennia een keer veranderen, al heeft B. de hoop uitgesproken dat zijn geloofsopvattingen even radicaal blijven als ze nu zijn.

Voormalig gevangenisdirecteur Peter Scheffelaar Klots noemt ontwikkeling van detentiefaciliteiten speciaal voor levenslang gestraften een logische zaak en ‘van buitengewoon belang’. ‘Het gaat om een steeds grotere groep gedetineerden. Je kunt de vergelijking maken met de long stay-afdelingen voor tbs’ers. Daar wordt ook nadrukkelijk gekeken naar de detentie-omstandigheden van mensen die in principe nooit meer vrij zullen komen.’

Architect Alex Hulshoff, mede-verantwoordelijk voor de extra beveiligde inrichting (ebi) in Vught en voor een long stay-inrichting voor ongeneeslijk geachte tbs’ers, wijst op praktische problemen van levenslang gestraften. Wat moet je bijvoorbeeld met bejaarde levenslangers die slecht ter been raken en veel medische zorg behoeven? In een van de long stay-inrichtingen is een deel van de cellen rolstoeltoegankelijk gemaakt, zegt hij. De deuren zijn breder gemaakt. Ook is de badkamer geschikt gemaakt voor mensen die niet of slecht lopen.

Kijk voordat je iemand huisvest of iemand kan functioneren in een groep of niet, zegt Hulshoff. ‘Zo niet, dan krijgt hij een grote cel. Kan hij wel in een groep, dan kan juist de gemeenschappelijke ruimte wat groter zijn.’

Het opsluiten van de groep levenslang gestraften is nu al geen makkelijke zaak. Veel van hen worden even gestoord geacht als veel tbs’ers. Zo zitten in de gevangenis van Scheveningen veel levenslang gestraften op de ‘Biba’, een afdeling met ‘bijzondere individuele begeleiding’. Daar is het zo rustig mogelijk om opwinding en onrust te voorkomen.

Bij levenslang gestraften zou wat betreft Scheffelaar Klots veel aandacht moeten zijn voor ‘zinvolle dagbesteding’, zeker nu voorzieningen op dat gebied door bezuinigingen steeds kariger worden. Het treffen van meer voorzieningen voor levenslang gestraften is volgens de oud-gevangenisbaas ook in het belang van het personeel. ‘Zinvolle tijdsbesteding bevordert de rust en de veiligheid in een inrichting.’




maandag 16 januari 2006 uur.

‘Voorkom dat gestrafte levenslang wordt vergeten’

Van onze verslaggever Marc van den Eerenbeemt


AMSTERDAM - Wanneer houdt de straf op en begint de bescherming van de maatschappij? Juristen debatteren over de levenslange straf. ‘Het effect van levenslang wordt onderschat.’

Zal de levenslange celstraf in Nederland van karakter gaan veranderen? Nu is levenslang nog echt levenslang. Alleen gratie of overlijden van de gestrafte betekent het einde van de gevangenhouding. Gratie is al meer dan 35 jaar niet voorgekomen.

Binnen het strafrecht duiken hier en daar signalen op van veranderingsgezindheid. Een maand geleden pleitte strafrecht-advocaat Gerard Hamer en wetenschapper Tim de Bont in het Nederlands Juristenblad voor een rechterlijke toets elke twee jaar na twintig jaar ‘zitten’. Zij willen daarmee voorkomen dat de levenslang gestrafte ‘levenslang wordt vergeten’.

Sinds de sterke toename van het aantal levenslang gestraften is de maximale straf weer onderwerp van discussie. In 2005 werden door de rechtbanken een record-aantal mensen veroordeeld tot levenslang, zo blijkt uit de jaarlijkse straf-toptien van de Volkskrant. Tussen 1945 en 1981 werden slechts twee mensen veroordeeld tot levenslang. Tussen 1982 en 1991 waren dat er drie.

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal levenslangers. Op dit moment zitten dertig mensen levenslang vast, onder wie één vrouw. Van achttien van hen is de straf onherroepelijk geworden. Twaalf van hen zijn nog bezig met enige vorm van hoger beroep.

Anderhalf jaar geleden stelde hoogleraar strafrecht en detentierecht Constantijn Kelk de instelling van een gratiecommissie voor. Deze zou de minister van Justitie moeten adviseren over het al dan niet inwilligen van een gratieverzoek. Een gedetineerde kan zich wat Kelk betreft niet eerder dan na vijftien of zestien jaar cel tot zo’n commissie wenden. Ook zou de gedetineerde hoger beroep moeten kunnen aantekenen als het advies van die commissie hem niet aanstaat. Velen onderschatten het effect van langdurige gevangenschap, aldus Kelk. ‘Men neemt altijd aan dat een levenslange straf beter is dan de doodstraf, maar deze veronderstelling is voor nuancering vatbaar.’

Het aantal levenslangers had nog veel hoger kunnen zijn. Sowieso is het aantal keren dat het Openbaar Ministerie levenslang eist veel hoger dan het aantal veroordelingen. In het afgelopen jaar was de discrepantie het grootst in de zaak tegen veertien Hells Angels die worden verdacht van de moord op drie clubgenoten. Tegen allen werd levenslang geëist. De rechtbank kwam, vooral vanwege bewijsproblemen, tot aanzienlijk lagere straffen.

Ook het aantal tbs’ers met een zeer lange gevangenisstraf is overigens sterk toegenomen. Afgelopen jaar werd de moordenaar van het meisje Nienke Kleiss, Wik H., in hoger beroep veroordeeld tot achttien jaar cel en tbs. Levenslang in combinatie met tbs is ook al voorgekomen.

Universitair docente Miranda Boone uit Utrecht bepleitte acht maanden geleden in het Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten aansluiting bij het Britse systeem van levenslang. Het eerste deel van de straf (wat haar betreft zo’n twintig jaar) is bedoeld voor vergelding van het misdrijf en afschrikking van mensen die een vergelijkbare wandaad overwegen. Het overige deel is alleen bedoeld om de maatschappij tegen de gestrafte te beschermen. Oordeelt een rechter dat van een gestrafte waarschijnlijk geen kwaad meer valt te verwachten, dan kan hij deze vrijlaten. Ook de ontwikkelingen in Europa en de Europese rechtspraak zouden wat Boone betreft in Nederland moeten leiden tot herziening van de bepalingen rond levenslang.

Sinds 1 januari is het mogelijk geworden om mensen tot maximaal dertig jaar te veroordelen. Daarvoor was de langst mogelijke tijdelijke gevangenisstraf twintig jaar. In de praktijk kwam dat neer op ruim dertien jaar zitten. Het verschil met levenslang (het ‘strafgat’) was zo voor rechters wel erg groot geworden. Sommigen vermoeden dat de introductie van de dertigjarige celstraf (twintig jaar zitten) zal zorgen voor een afname van het aantal levenslangen.

De groei van het aantal maximaal gestraften wordt doorgaans verklaard uit de toegenomen ernst van de misdrijven en een hardere opstelling van de maatschappij op het gebied van vergelding van de misdrijven.



 

Wie in Nederland tot levenslang wordt veroordeeld, zit ook echt zijn hele leven in de cel. Op geen enkel moment wordt de straf heroverwogen. Is dat te verdedigen?

 

Levenslange gevangenisstraf zonder toetsing op voortijdige vrijlating kan in strijd zijn met Europese wetgeving. De Nederlandse Staat loopt zelfs het risico veroordeeld te worden omdat die rechtspraktijk op gespannen voet staat met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Advocaat-generaal G. Knigge bij de Hoge Raad trekt die conclusie in een cassatieprocedure inzake een veroordeelde die in december 2003 een gruwelijke moord bedreef. Hij mishandelde zijn slachtoffer en begroef hem vervolgens levend. Het gerechtshof in Arnhem veroordeelde hem vervolgens tot levenslang.

 

Knigge laat, als adviseur van de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege in Nederland, de uitspraak van het gerechtshof intact. De advocaat van de verdachte heeft weliswaar aangevoerd dat het beginsel van levenslang tot de dood erop volgt in strijd is met het EVRM, maar die spanning is er volgens Knigge niet op het moment dat die straf wordt opgelegd. Dat gebeurt pas als na verloop van tijd duidelijk wordt dat er geen enkele toetsing plaatsvindt naar de billijkheid van die straf, en de huidige rechtspraktijk in Nederland biedt onvoldoende duidelijkheid of dat moet.

 

De Hoge raad moet volgens Knigge de civiele rechter meer ruimte bieden om te oordelen over de duur van levenslang. Dat kan door zich principieel uit te spreken over de vraag of levenslang altijd moet worden uitgezeten tot de dood erop volgt. De huidige jurisprudentie, ook van de Hoge Raad zelf, is daar onduidelijk over.

 

Vorige maand bepleitte een groep vooraanstaande juristen en leden van de rechterlijke macht dergelijke tussentijdse toetsing. Hoewel formeel niet in de wet vastgelegd, is de praktijk onverbiddelijk: levenslang is levenslang. Er bestaat weliswaar de mogelijkheid van een gratieprocedure, maar die heeft alleen kans van slagen als er achteraf feiten aan het licht komen die bij de veroordeling niet bekend waren. Van periodieke toetsing op rechtmatigheid is in de praktijk geen sprake.

 

Knigge maakt deel uit van dat forum Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf. Als advocaat-generaal is hij nu in staat om daarover bij de Hoge Raad een principiële uitspraak te ontlokken. Dat doet hij in zijn advies dan ook expliciet. Hoop doet leven, stelt hij in zijn advies. De volkomen uitzichtloosheid van de straf kan de tenuitvoerlegging onmenselijk maken. Het Europees Hof heeft uitgesproken dat het ontbreken van enig perspectief op vrijlating een serieus probleem vormt en onder omstandigheden tot strijd met het EVRM leidt.

 

Het advies druist in tegen opvattingen in de Tweede Kamer en die van staatssecretaris Albayrak (Justitie,PvdA). Zij vinden dat tussentijdse toetsing en vervroegde vrijlating onwenselijk is. Soms is een enkeltje Schiermonnikoog op zijn plaats, reageerde Tweede Kamerlid Ton Heerts (PvdA) in augustus op het pleidooi van Knigges forum.

 

Maar volgens Knigge moet de Hoge Raad eerst vaststellen of voor levenslang inderdaad het principe geldt tot de dood erop volgt. Want daar is eerdere jurisprudentie van de Hoge Raad niet duidelijk over. Als er inderdaad zicht op gratie moet zijn en dat ook tussentijd getoetst moet worden, biedt dat voor veroordeelden meer kansen bij civiele procedures tegen de staat om dat af te dwingen. Zon uitspraak geeft dan hoop in de harten van de veroordeelden, aldus Knigge in zijn advies.

 

Zon civiele procedure ligt volgens hem ook meer voor de hand dan een strafrechtelijke toetsing. De civiele rechter is beter in staat om de rechtmatigheid van de gevangenisduur te toetsen dan de strafrechter. De gedetineerde kan makkelijker een beroep doen op Europese jurisprudentie én het principe van hoor en wederhoor is dan gegarandeerd omdat de Staat de gedaagde partij is. Opvattingen van de politiek of de verantwoordelijk minister zijn dan volgens Knigge niet meer doorslaggevend. De vraag wat levenslang in de praktijk betekent zullen aan Nederlands recht getoetst moeten worden. De Hoge Raad doet naar verwachting in december uitspraak in deze zaak.

Levenslang blijft nog wel even echt levenslang

Barbara Rijlaarsdam in NRC 23-08-2008

Wie tot levenslang is veroordeeld hoeft niet op enige clementie te rekenen, zo vinden de meeste politici.

De politici zijn duidelijk: levenslang is levenslang. Iemand die een levenslange celstraf krijgt opgelegd, moet die in Nederland ook tot het einde uitzitten. Vrijwel alle politieke partijen zijn van mening dat levenslang veroordeelden geen perspectief moeten krijgen op vervroegde vrijlating, zoals het forum Humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf deze week voorstelde. Het forum, bestaande uit wetenschappers, advocaten en leden van de rechterlijke macht, bepleit een onafhankelijke toetsing na vijftien jaar.

De rechter veroordeelt iemand niet zomaar tot levenslang. Dan heeft hij alles overwogen en is er echt geen andere optie, zegt Kamerlid Ton Heerts (PvdA). Hij wijst erop dat de rechter sinds kort ook de mogelijkheid heeft een celstraf van dertig jaar op te leggen. Voor sommige personen is zelfs die straf, eventueel in combinatie met tbs, niet genoeg. Zij krijgen wat mij betreft een enkeltje Schiermonnikoog. Dat is vast heel vervelend, maar ik vind dat ondergeschikt aan de genoegdoening voor de hele samenleving.

Heerts ziet niets in een tussentijdse toetsing. Dan creëer je weer een vorm van voorwaardelijkheid. Als de rechter levenslang uitspreekt, moet die straf ook ten uitvoer worden gebracht.

Dergelijke reacties stemmen advocaat en forumlid Wim Anker somber. Hij begrijpt niet waarom vrijwel alle politici het voorstel rigoureus afwijzen. Ik had heus niet verwacht dat de politieke partijen zouden gaan juichen, maar als je goed nadenkt bepleiten wij een logische wetswijziging, zegt hij.

Anker verwijst naar een rapport van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) uit december 2006. Nederland is volgens de RSJ het enige land waar levenslang letterlijk wordt opgevat als detentie tot de dood erop volgt. In de meeste Europese landen wordt na vijftien of twintig jaar door de rechter getoetst of de voortzetting van de levenslange gevangenisstraf nog noodzakelijk en legitiem is. Anker: Nederland zou dus niet voorop gaan lopen, maar eindelijk aansluiten bij de buurlanden.

Staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) liet tijdens een congres van de RSJ in maart al weten een tussentijdse toetsing niet noodzakelijk te achten. Komende maand maakt zij bekend of de gratieprocedure voor levenslang gestraften volgens haar voldoet. In de ogen van Anker is dat niet het geval. De afgelopen jaren is er nauwelijks gratie verleend. Bovendien is het een politiek gevoelig instrument. De minister van Justitie beslist of hij iemand gratie verleent of niet. Wij pleiten voor een tussentijdse beoordeling door een onafhankelijk orgaan, dat bestaat uit rechters, een psychiater en een psycholoog.

Het forum waar Anker deel van uitmaakt, bepleit behalve een periodieke herbeoordeling ook een humanere tenuitvoerlegging van de levenslange celstraf. Ik ben voorstander van aparte vleugels bij bestaande gevangenissen voor de levenslang gedetineerden. Nu zitten deze mensen, zonder horizon, tussen de gevangenen die op verlof gaan en op den duur worden vrijgelaten. De levenslang veroordeelden blijven achter.

Juristen willen evaluatie levenslang

Bron : NRC 20 augustus 2008

Rotterdam, 20 aug. Een groep vooraanstaande juristen en leden van de rechterlijke macht bepleit een tussentijdse evaluatie van de levenslange gevangenisstraf. Periodiek moet worden beoordeeld of die straf ook daadwerkelijk moet worden uitgevoerd, of voortijdig beëindigd kan worden.

De veertig juristen en wetenschappers hebben zich verenigd in een forum waarin onder meer advocaat-generaal bij de Hoge Raad Geert Knigge, vicevoorzitter van het Arnhemse gerechtshof Paul Vegter, advocaat-generaal bij het gerechtshof in Den Haag Leon Plas en de juriste Wiene van Hattum van de Rijksuniversiteit Groningen zitting hebben.

Zij bepleiten niet de afschaffing van de levenslange gevangenisstraf, benadrukt Van Hattum, initiatiefneemster van het forum. „Er kunnen omstandigheden zijn waardoor het juist passend is om zo’n straf op te leggen. Maar het is de vraag of het niet beter is periodiek te kijken of zo’n straf ook ten volle moet worden uitgeboet.”

In een verklaring van het ‘forum levenslang’ wordt gewezen op een recente uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens waarin bepaald wordt dat een humane bejegening van een levenslang veroordeelde betekent dat die straf ook verminderd moet kunnen worden. Een pleidooi dat onlangs werd onderstreept door de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming.

Levenslang veroordeelden hebben in Nederland nauwelijks perspectief op vervroegde vrijlating. „Ongeacht het aantal jaren detentie dat zij hebben ondergaan, hun gedrag tijdens die detentie of eventuele veranderingen in hun situatie of persoon”, aldus het manifest.

Gratieverzoeken hebben nauwelijks kans van slagen. Dat kan alleen als aangetoond wordt dat de rechter bij het opleggen van de straf niet op de hoogte was van omstandigheden die anders wel tot een lagere straf of een tbs-maatregel zouden hebben geleid.

Sinds 1945 zijn 41 mensen tot een levenslange straf veroordeeld. Het overgrote deel zit nog vast.

 

Zelden levenslang cop killer

 

Door Leonie van Nierop en Jos Verlaan in NRC 18 juli 2008

 

Jurisprudentie biedt weinig houvast voor strafmaat na doden agent

 

Wat gebeurt er met misdadigers die agenten ombrengen? Van de rechter krijgen ze vaak zware straffen, maar ze zitten die in praktijk zelden helemaal uit.

 

Hij had geen dienst, de Rotterdamse brigadier die op een warme dag in mei 1997 rare geluiden bij de buren hoorde. Hij nam poolshoogte en betrapte drie inbrekers op heterdaad. Brigadier De Jong moest het met de dood bekopen, hij werd neergestoken met een schroevendraaier.

 

Net als de 28-jarige agente Gabriëlle Cevat, die vorige week woensdag om het leven kwam, stierf De Jong in burger. Het gerechtshof achtte het weinig aannemelijk dat hij zich als agent geïdentificeerd had en veroordeelde de 22-jarige inbreker tot twaalf jaar celstraf.

 

Het is nog onduidelijk of Cevat zich als agente aan de schutter kenbaar heeft gemaakt voor deze het fatale schot loste. Dat is voor de strafmaat wel van belang. Rechters kunnen een celstraf met eenderde verlengen wanneer het gaat om een moedwillige aanslag op een ambtenaar.

 

Om dat te kunnen bewijzen is het Openbaar Ministerie (OM) afhankelijk van verklaringen van ooggetuigen. Onduidelijk is of die er in de zaak-Cevat zijn. Een dag na haar begrafenis, gisteren, is het speculeren begonnen over de dader, en over zijn straf.

 

Uit jurisprudentie blijkt dat de straffen voor cop killers nogal uiteen lopen. Die varieerden de afgelopen drie decennia van enkele jaren tot levenslang. De 14-jarige Duitse joyrider die in 2000 hoofdagent Tom Kusters met een vrachtauto doodreed, kreeg de laagste straf. Hij kreeg in Duitsland vier jaar cel voor het veroorzaken van een dodelijk verkeersongeluk. Twee van de acht mannen die sinds 1978 agenten ombrachten, kregen levenslang.

 

Voor een levenslange celstraf moet het OM kunnen aantonen dat de schutter met voorbedachten rade handelde, zegt Jaap Timmer, hoofddocent politiestudies aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daar is niet altijd veel voor nodig. Zo kreeg de verdachte van de schietpartij waarbij hoofdagente Allegonda Gremmer in 1997 om het leven kwam, levenslang omdat de schutter (in bed) een schietklaar wapen onder handbereik hield. Voorbedachte rade, dus moord, oordeelde de rechter.

 

In de praktijk blijkt dat de opgelegde straf en de uitvoering ervan niet overeenkomen. Net als andere veroordeelden zitten cop killers over het algemeen maar een gedeelte - doorgaans tweederde - van hun gevangenisstraf uit.

 

Dat gold bijvoorbeeld de junk John Edgar R., die in 1986 op de Amsterdamse Zeedijk hoofdagent Peter Lugten doodstak. Hij kreeg tien jaar cel met aansluitend tbs. Acht jaar na zijn veroordeling werd hij op vrije voeten gesteld, waarna hij nog een aantal jaren doorbracht in psychiatrische inrichtingen. In 1999 dook hij weer op in het Amsterdamse junkencircuit. Agenten die hem op straat tegen kwamen - doorgaans high, scheldend of wildplassend - wisten wat hij op zijn kerfstok had. Toch namen ze hem vaak mee naar het bureau, voor een kop koffie. Anderhalf jaar geleden is R. opnieuw opgesloten voor behandeling in een psychiatrische kliniek.

 

Ook Alan R., de man die in 1982 agent Jaap Honingh doodschoot, kwam vervroegd vrij. Hoewel hij werd veroordeeld tot vijftien jaar cel, was Alan R. in 1992 weer op vrije voeten. Zijn benoeming tot bestuurslid van de Coornhert Liga, een vereniging voor strafrechtshervorming, leidde vervolgens tot publieke commotie in het Amsterdamse politiekorps.

 

Knut Folkerts, de RAF-activist die in 1977 de Utrechtse agent Arie Kranenburg doodschoot, kreeg in Nederland twintig jaar cel. Een jaar na zijn veroordeling werd hij aan Duitsland uitgeleverd om daar tweemaal levenslang uit te zitten. In 1995 kreeg hij voorwaardelijke gratie en vijf jaar later kwam hij definitief vrij.

 

Collegas van Kranenburg signaleerden Folkerts sindsdien herhaaldelijk in Nederland. Ze informeerden de weduwe Kranenburg daarover. Zij voert nu een kruistocht bij het ministerie van Justitie om hem alsnog ook in Nederland achter de tralies te krijgen.

 

Tot nu toe tevergeefs. Nederland heeft meermalen op uitlevering verzocht, maar Duitsland levert geen eigen onderdanen uit. Folkerts procedeert inmiddels tegen de Staat der Nederlanden om zijn internationale signalering ongedaan te maken. Uit onlangs opgedoken documenten blijkt dat de ambtelijke top op het ministerie van Justitie in 1977 vreesde voor gijzelingen of kapingen door de RAF als Folkerts zijn straf in Nederland zou uitzitten.

 

Volgens een intern verslag van een gesprek op 12 oktober 1977 tussen topambtenaren van Justitie zou het hoogst onbevredigend zijn als flinkheid nu zou moeten ingeruild tegen toegeven later. Journalist Siem Eikelenboom mocht het verslag recentelijk op het ministerie inzien.

 

Ook als cop killers levenslang krijgen, zitten ze korter in de cel. De Duitser die in 2004 brigadier Jan Wind in Enschede doodschoot, kreeg levenslang, maar het Arnhemse gerechtshof zette die straf om in twintig jaar cel. De dader zou door een persoonlijkheidsstoornis verminderd toerekeningsvatbaar zijn.

 

Ook Errol K., die in 1992 opperwachtmeester Iman Klaassen neerschoot, zat zijn levenslange celstraf niet uit. Na zijn ontsnapping uit Sittard zat hij onder valse naam opgesloten in Istanbul. Daar werd hij in 1998 doodgeschoten.

 

Benny S., de moordenaar van hoofdagente Gremmer, is de enige cop killer die op dit moment een levenslange celstraf uitzit.

 

Voor levenslang moet justitie aantonen dat de schutter met voorbedachten rade handelde

Albayrak: Levenslang blijft levenslang

(ANP) -6 maart 2008 Staatssecretaris Nebahat Albayrak van Justitie voelt er weinig voor om een levenslange gevangenisstraf tussentijds te toetsen. Ze gaat wel bekijken of de huidige gratieprocedure nog voldoet.

Albayrak zei dat donderdag tijdens een congres van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming in een gevangenis in Zeeland (Noord-Brabant). De raad had er eind 2006 op gewezen dat een levenslang gestrafte na verloop van tijd minder gevaarlijk kan worden en dat na vijftien jaar gevangenschap een herbeoordeling van de straf op z'n plaats zou zijn.
Afhankelijk van de uitslag daarvan kan iemand worden overgeplaatst naar een minder beveiligd regime of zelfs onder voorwaarden op vrije voeten komen, aldus de raad. Albayrak ziet echter ,,geen dringende noodzaak'' voor zo'n periodieke toets.

Laat rechter levenslange straf geregeld toetsen

de Volkskrant, Forum, 4 maart 2008

Rechters spreken steeds vaker levenslang uit, zien Diederik van Omme e.a. Maar dan moeten zij ook periodiek toetsen of de gevangene nog wel zo gevaarlijk is.

Het gerechtshof Den Bosch heeft Julien C. (23) tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld, terwijl het openbaar ministerie 20 jaar gevangenisstraf met tbs had geëist. Anders dan velen denken, wordt de levenslange gevangenisstraf in Nederland niet omgezet in een tijdelijke straf. Dit betekent dat Julien C. daadwerkelijk tot zijn overlijden in de gevangenis zit. Ondanks het oordeel van het gerechtshof over de moord, ‘het zonder enig motief zo beestachtig afslachten van een weerloos kind van 8 jaar’, is het de vraag of dit niet een te zware straf is.

Sinds 2000 is levenslange gevangenisstraf al vijftien keer opgelegd. De enige manier om vrij te komen is wanneer gratie wordt verleend, dat wil zeggen omzetting van de levenslange gevangenisstraf naar een tijdelijke gevangenisstraf of kwijtschelding van het strafrestant. Dit gebeurt in Nederland vrijwel nooit. Volgens het openbaar ministerie zijn slechts twee gevallen bekend: in 1975 kwam een veroordeelde na 21 jaar vrij, in 1986 na 17 jaar. In beide gevallen ging het om bijzondere omstandigheden, zoals een ernstige ziekte.

Over gratie beslist het ministerie van Justitie – hetzelfde bestuursorgaan dat de straf ten uitvoer legt. Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens moet echter een onafhankelijke rechter na verloop van jaren periodiek toetsen of de straf nog uitsluitend ter beveiliging van de maatschappij dient en niet langer ter vergelding. Ook moet deze toetsen of de gedetineerde op leeftijd nog dezelfde gevaarlijke persoon is als toen hij de straf opgelegd kreeg. Als de straf niet meer dient ter vergelding en de veroordeelde niet meer als een gevaar kan worden gezien, moet invrijheidstelling volgen. Een toets door de rechter heeft als voordeel boven de gratieprocedure dat de veroordeelde gehoord kan worden door een onafhankelijk orgaan en zo nodig een tegenonderzoek naar de gevaarlijkheid kan laten verrichten. Zo werkt het in Nederland echter niet: gratie is slechts een gunst.

De meeste Europese landen kennen wel een systeem van rechterlijke toetsing. Na vijftien tot twintig jaar wordt beoordeeld of de levenslange gevangenisstraf moet worden voortgezet. Het Duitse Bundesverfassungsgericht heeft vanuit grondwettelijk perspectief overwogen dat ook in geval van levenslang voor de veroordeelde een recht op resocialisatie bestaat en dat hij kans moet behouden zijn vrijheid ooit terug te krijgen. Het Internationaal Strafhof, nota bene gevestigd in Nederland, bepaalt in zijn Statuut dat het bij een opgelegde levenslange gevangenisstraf na 25 jaar toetst of strafvermindering moet plaatsvinden.

Resocialisatie is de grondslag van onze penitentiaire wetgeving. Periodieke rechterlijke toetsing van de vraag of iemand na vele jaren nog langer moet vastzitten, draagt dan ook bij aan het humane karakter van de strafrechtspleging. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming heeft in 2006 geadviseerd dat zo’n systeem ook hier in te voeren.

In de zaak van Julien C. heeft het gerechtshof het opleggen van levenslang gebaseerd op de volgende omstandigheden. Julien C. heeft geen enkel inzicht gegeven in zijn handelwijze en heeft geen blijk gegeven van mededogen richting slachtoffer en nabestaanden. Verwijzend naar de ernst van het feit en de algemene veiligheid vond het gerechtshof dat het slechts kon kiezen tussen een levenslange gevangenisstraf of een kortere vrijheidsstraf met tbs. Omdat er verder geen feiten of omstandigheden waren op grond waarvan het gerechtshof tot het oordeel kon komen dat C. verminderd toerekeningsvatbaar of ontoerekeningsvatbaar was ten tijde van het plegen van het feit, kon het gerechtshof geen tbs opleggen. Het koos daarom voor een levenslange gevangenisstraf.

De straf is dus expliciet mede ingegeven door beveiliging van de maatschappij. Juist die motivering bevestigt de noodzaak van periodieke toetsing van de levenslange gevangenisstraf. Onduidelijk is immers of Julien C., als hij straks jarenlang heeft vastgezeten, nog steeds gevaarlijk is voor zijn omgeving. Niet kan worden uitgesloten dat met het verstrijken van de tijd meer duidelijkheid komt over zijn persoon en eventuele psychische ziekte. Mogelijk geeft C. op den duur te kennen dat hij inzicht heeft in zijn handelen en toont hij gevoelens van berouw.

Slechts een strafrecht dat zich bekommert om zijn levenslang gestraften, kan humaan worden genoemd.

Diederik van Omme , Jeroen Soeteman en Willem Jebbink zijn advocaat.

Vonnis Julien C. veertigste levenslange straf

RIJSWIJK - 26-02-08 De veroordeling tot levenslang van Julien C. is de veertigste na 1945. Vier veroordeelden zijn inmiddels overleden, 36 zitten er vast. Julien C. is, samen met Frenky P., met zijn 23 jaar de jongste die levenslang heeft gekregen.

De teller kan weldra op 41 komen, als de rechtbank in Arnhem de eis van het Openbaar Ministerie in de zaak-Sévèke volgt.
Dit blijkt uit de gegevens van het Leeuwarder advocatenkantoor Anker & Anker, dat als enige in Nederland de gegevens van levenslang gestraften in Nederland bijhoudt.


Levenslang zaken gestegen


De langstzittende 'levenslange' is Hagenaar Koos H., die in 1982 werd veroordeeld wegens de seksuele marteling van en moord op drie jonge meisjes. H.'s pogingen om voor gratie in aanmerking te komen zijn tot dusver gestrand. De laatste aan wie gratie werd verleend, in 1986, was wijlen Hans van Z.. Hij kreeg in 1969 levenslang wegens drie roofmoorden.
Het aantal levenslangzaken is de laatste jaren vrij sterk gestegen. In veel gevallen gaat het om meervoudige moord. Vorig jaar was daarvan sprake bij de Rotterdamse cafémoorden (drie doden, drie keer levenslang opgelegd) en de Haagse metselmoorden (twee doden). In enkelvoudige zaken gaat het om onbehandelbaar geachte daders, om daders die zich eerder hebben schuldig gemaakt aan ernstige (gewelds-)misdrijven of de moord hebben gecombineerd met een ander ernstig delict.
Een greep uit de meeste beruchte gevallen:
- Appie A.: moord op twee personeelsleden bij een overval op een filiaal van Albert Heijn.
- Frenky P.: leider van de Bende van Venlo, moord op bejaard echtpaar en drie onbekend gebleven Turkse mannen.
- Bennie S.: moord op een vrouwelijk lid van een arrestatieteam in een woning in Den Haag.
- Jan S.: verkrachting van en moord op een 7-jarig meisje in zijn woning in Assen.
- Willem van E.: moord op drie Groninger prostituees.
- Mohammed B.: moord op cineast Theo van Gogh, belemmering van toenmalig VVD-Kamerlid Hirsi Ali in haar werkzaamheden, poging tot moord op aantal politiemensen.
- Rudolf K.: moord op een zwerver in Enschede, poging tot moord op drie anderen, reeks ernstige verminkingen, vaak dodelijk, van paarden, pony's en schapen.
- Lucia de B.: moord op zeven patiënten in diverse Haagse ziekenhuizen.

(ANP)

In 2007 in drie zaken levenslang opgelegd

Marc van den Eerenbeemt
Volkskrant 27 december 2007

De langste door rechtbanken opgelegde straffen van 2007, zonder uitspraken in hoger beroep of combinaties met tbs.

Drie keer levenslang
In november 2005 dringen vier zwaarbewapende mannen het Rotterdamse café Inn & Out binnen. Vervolgens komt een conflict in criminele Kaapverdische kring tot een gewelddadig hoogtepunt. De aanwezigen worden vastgebonden, meerdere malen beschoten met een automatische wapen, en daarna in brand gestoken. Volgens de rechtbank tarten de gebeurtenissen elk voorstellingsvermogen. Door een wonder komen niet meer dan drie mensen om, onder wie de uitbater, die een van de daders geld schuldig zou zijn.

Levenslang en twintig jaar
Jeroen Dekkers (24) en Rob Mahabier (25) uit de Zaanstreek gaan in augustus 2004 naar Den Haag. Soenil D. (38) brengt ze daar om het leven met tientallen messteken. De lichamen worden ingemetseld. De slachtoffers zouden D. hebben afgeperst. Vader Bijaipersad D. krijgt 20 jaar cel.

Levenslang
In april 2004 schiet Renato Z. (23) na een ruzie een 31-jarige man in Dordrecht in de rug. Op 15-jarige leeftijd pleegde hij een roofmoord in Stockholm, waarvoor hij drie jaar cel kreeg. De rechtbank Dordrecht vindt een terugkeer in de maatschappij onverantwoord.

Twintig jaar
Orleando A. (23) bindt op 23 mei 2006 in Arnhem-Zuid kapster Melissa Ulrich (19) vast, overgiet haar met spiritus en steekt haar in brand. Over de reden voor de moord tast de rechtbank Arnhem nog in het duister. A. zou onenigheid hebben gehad met de vriend van Melissa.

Twintig jaar en vijftien jaar
Een bejaard Duits echtpaar zit in juli 2006 te vissen in Musselkanaal in Groningen. Om hun auto te stelen worden de Duitsers door S.O. (24) doodgeslagen met afrasteringspalen. Een 17-jarige mededader wordt door de rechtbank Groningen veroordeeld tot 15 jaar cel.

Achttien jaar cel
Het echtpaar Olga en Eric K. uit Hengelo besluit zelfmoord te plegen vanwege geldschulden. Hun zoons Aidan en Roan krijgen een overdosis medicamenten, die de echtelieden ook innemen. Alleen Eric overleeft. De rechtbank in Zutphen veroordeelt hem voor moord op de kinderen.

Achttien jaar
Onderneemster Marga (46), zangeres in een bluesband en moeder van twee kinderen, wordt door echtgenoot Hans in hun Brabantse woning om het leven gebracht met schoten uit een krachtige luchtbuks en door slagen op het hoofd. Het lichaam laat hij achter in de Belgische Ardennen. Zijn vrouw geeft hij op als vermist. Weken later ziet de politie hem het lichaam ophalen om het elders te verstoppen. Volgens Hans L. was het geen moord, maar een schietongeval.

Achttien jaar
Na zijn vrouw Aicha (38) jarenlang te hebben mishandeld en geïntimideerd rijgt een Marokkaanse Delftenaar de moeder van zijn vijf kinderen in juni 2007 aan het mes. Twee kinderen laat hij achter met haar lichaam.

Zestien jaar
De Turk C.K. en zes medeverdachten krijgen van de rechtbank Zutphen straffen tot 16 jaar wegens moord op Ahmet Naci Havucgil (42). Deze Turkse zakenman, die in gestolen vrachtwagens zou hebben gehandeld, wordt gemarteld en uiteindelijk gewurgd vanwege een ruzie over 20.000 euro.

Zestien jaar
Discotheekeigenaar Daan van Es wordt tijdens carnaval 2006 overvallen in zijn woning in Nederweert door onder anderen een 42-jarige man uit Waalre. Het slachtoffer lost zelf ook drie schoten.

Rotterdamse zaak unieke ‘koploper’

Marc van den Eerenbeemt
Volkskrant 27 december 2007

Amsterdam - De groei van het aantal veroordelingen tot levenslang lijkt niet door te zetten, zo blijkt uit de jaarlijkse straftoptien van de Volkskrant. Wel is de veroordeling van drie personen in één strafzaak tot een levenslange celstraf bijna uniek in de Nederlandse strafrechtgeschiedenis.

Drie Kaapverdianen, met de voornamen Fernando, Elmer en Carlos, gingen volgens de Rotterdamse rechtbank in 2005 in een Rotterdams café tekeer op een wijze die ‘elk voorstellingsvermogen tart, waarbij woorden als bizar, barbaars en weerzinwekkend nog te kort schieten’.

In 2002 kregen ook al eens drie mannen levenslang in een strafzaak, die van de zogenoemde ‘Playstation’-roofmoorden op drie mensen. Voor een van hen werd de straf later omgezet in twintig jaar en tbs. Daarmee is de Rotterdamse zaak van 2007 voorlopig koploper. De veroordeelden hebben hoger beroep aangetekend.

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal ‘levenslangers’. Op dit moment zitten bijna veertig mensen levenslang vast. In recordjaar 2005 werden zeven personen veroordeeld tot levenslang, onder wie Mohammed B. wegens de moord op Theo van Gogh. In 2002 – het eerdere recordjaar – waren dat er nog vijf.

Eén veroordeling ontbreekt in de toptien. Een Marokkaanse rechtbank veroordeelde in juni van dit jaar de Marokkaan Amin M. tot de doodstraf voor de moord op de Utrechtse Ilona Nemeth in 2004. Die straf komt in Marokko neer op levenslang. De rechters baseerden zich grotendeels op het Nederlandse strafdossier.

Onder juristen is een discussie gaande over de toekomst van de levenslange gevangenisstraf in Nederland. Zo wordt gepleit voor de invoering van een toetsing van voortzetting van de straf na twintig jaar. Nu is levenslang ook echt levenslang. Gratie is mogelijk, maar die wordt vrijwel nooit verleend.

Staatssecretaris Albayrak van Justitie liet eerder dit jaar weten geen heil te zien in de mogelijkheid een levenslange celstraf eerder af te breken. Wel wil zij bekijken of de omstandigheden waaronder levenslangers hun straf uitzitten, moeten worden aangepast. Voor tbs-patiënten van wie wordt aangenomen dat zij nooit meer vrij komen, zijn speciale ‘long stay’-afdelingen ingericht, met onder meer iets grotere kamers.

Het in 2006 geïntroduceerde nieuwe maximum voor tijdelijke celstraffen – 30 jaar – blijkt vooralsnog weinig populair onder rechters. Alleen in 2006 werd een keer 25 jaar cel opgelegd.

Tot dan toe was het maximum 20 jaar. Door de automatische vervroegde invrijheidstelling na tweederde van de straf kwam dat neer op ruim 13 jaar ‘zitten’. Omdat het verschil met levenslang te groot werd geacht (gesproken werd van een strafgat), werd de 30-jarige celstraf ingevoerd.

Doodstraf voor moord op Ilona Nemeth(omgezet in levenslang)

De rechtbank in de Marokkaanse stad Sale heeft de Marokkaan Amin M. dinsdag veroordeeld tot de doodstraf voor de moord op de Utrechtse Ilona Nemeth. De straf wordt in dat land niet meer uitgevoerd en komt neer op levenslange gevangenisstraf. De advocaat van M. gaat in hoger beroep.

De toen 34-jarige Nemeth werd op 16 juli 2004 voor het laatst levend gezien. Een jaar later werd haar stoffelijk overschot gevonden in een groenstrook bij station Utrecht Overvecht.

M., die de Nederlandse en Marokkaanse nationaliteit heeft, stond in Marokko terecht omdat hij in 2006 in dat land is opgepakt. Marokko levert geen onderdanen uit aan Nederland.

De rechters hadden iets meer dan twee uur nodig om tot de uitspraak te komen. Zij vonden de bewijzen tegen M. sluitend. Zij achtten het bewezen dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan alle feiten die M. ten laste werden gelegd: moord, verkrachting en diefstal. De familie van Ilona Nemeth wezen ze een schadevergoeding toe voor geleden materiële en immateriële schade.

M. zelf ontkende dinsdag voor de rechtbank in de Marokkaanse stad Sale Ilona te hebben verkracht en gedood. M. erkende dinsdag het slachtoffer wel te hebben begraven, maar zei naast haar dode lichaam te zijn wakker geworden. Van de gebeurtenissen daarvoor zegt hij zich niets te kunnen herinneren.

De Marokkaanse advocaat van M., Mhamed Saou, bepleitte vrijspraak. Volgens hem was er een groot gebrek aan bewijzen dat zijn cliënt de dader is. Bovendien zijn er, zo zei hij, verklaringen gebruikt van getuigen die niet door de Marokkaanse rechtbank zijn gehoord.

Familieleden van Ilona Nemeth waren aanwezig bij de rechtszaak in Marokko. De zus van IIona, Anita, zei blij te zijn dat de Marokkaanse politie zo goed heeft meegewerkt. ‘Het is goed dat iemand die zo'n gevaar is voor de samenleving vastzit’, zei ze dinsdag. ‘Niet alleen voor de familie, maar ook voor inwoners van Utrecht’, aldus Anita Nemeth.

Een woordvoerder van de Utrechtse politie, die jaren bij de zaak betrokken was, zei dinsdag in Sale de straf ‘passend’ te vinden. ‘Het werk van de Utrechtse recherche is in Marokko getoetst. We hebben alle vertrouwen in de rechterlijke macht in Marokko. Ze bleken over goede feitenkennis te beschikken.’

bron ANP 12 juni 2007

De Volkskrant neemt levenslang gestraften op na veroordeling in eerste instantie. Dit in tegenstelling tot mijn overzicht. Dat gaat uit van levenslang gestraften nadat na eventueel beroep definitief uitspraak is gedaan. In 2006 voor het eerst 25 jaar opgelegd voor moord door Kremlin S. in lobby NH Hotel Zoetermeer

Bron: Niet loslaten jaarverslag 2006 Raad van strafrechttoepassing en jeugdbescherming

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming draagt er door middel van rechtspraak en advies toe bij dat overheid en relevante uitvoeringsorganen voldoende oog houden voor de beginselen van een goede bejegening, alsmede voor de rechtspositie van diegenen, die in het kader van de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen en de bescherming van jeugdigen aan de verantwoordelijkheid van de overheid zijn toevertrouwd.

Wim Anker

Mr. W. Anker, strafrechtadvocaat, is als extern deskundige door de RSJ geraadpleegd bij de voorbereiding van het advies over de levenslange gevangenisstraf.

‘Iedere dag is een kopie van de vorige’

‘Ik pleit niet voor afschaffing van de levenslange gevangenisstraf. Maar de manier waarop deze ultieme straf in Nederland wordt uitgevoerd acht ik al jaren inhumaan en niet passend bij een beschaafde natie als Nederland.

Dat zit hem in twee aspecten.

Ten eerste is er geen beleid van de zijde van het ministerie van Justitie: iemand wordt veroordeeld, vervolgens geplaatst in gevangenis a, b, c of d en dat is het.

Ten tweede kent Nederland het systeem dat levenslang daadwerkelijk levenslang is. Tot de dood er op volgt, zonder enig moment van toetsing en zonder perspectief. Daarmee loopt Nederland

met Europa uit de pas. Ik vraag geen medelijden met mijn cliënten, ik vraag alleen om een waardige en humane tenuitvoerlegging van de straf. ‘Mijn broeder en ik strijden al jaren voor een systeem waarbij na vijftien jaar gevangenisstraf een rechterlijke toetsing plaatsvindt. Die toetsing moet er niet op gericht zijn dat iedereen daarna naar huis gaat. Na die beoordeling blijft de betrokkene zitten waar hij zit, of hij wordt overgeplaatst naar een gevangenis met een milder regime ofwel naar een tbs-kliniek. Of je gaat langzaam aan toewerken naar begeleid verlof of in het uiterste geval naar een invrijheidstelling onder voorwaarden. Als levenslang gestraften enig perspectief hebben, zullen ze ook meer gemotiveerd zijn om te studeren, te werken, contact te onderhouden met andere mensen.

En, naar ik hoop, tot een gedragsverandering. Het tegenovergestelde zie ik iedere week: er is totaal geen doel, totaal geen perspectief. Iedere dag is een kopie van de vorige, waardoor ze – en dat vind ik het frappante – zelfs mij niet meer willen ontvangen. Dat geeft mij toch een idee wat levenslang met je doet:volledige lethargie. Het is een isolement in detentie.

‘De RSJ wilde mijn visie horen over levenslang en dan met name over hoe de straf wordt beleefd in de praktijk. Ik heb lang met hen gesproken en ben erg content met het advies, waarin ik enkele door mij ingebrachte punten terugvond: over periodieke toetsing, over aparte vleugels aan bestaande PI’s met kleine groepen gelijkgestemden en over speciaal geschoold personeel.

Ik heb ook gepleit voor een toevoeging van advocaten tijdens de executiefase, want geen enkele advocaat bemoeit zich ermee. Ik doe het nu omdat ik de behoefte voel, maar ik zou het redelijk vinden als we er een vergoeding voor krijgen.

Mijn cliënten noemen mij het gezicht en de stem van de vergeten groep. Maar het advies van de RSJ over de levenslange gevangenisstraf is nog veel belangrijker. De Raad is een gerespecteerd adviesorgaan van de minister. Mijn cliënten hebben verheugd gereageerd op het adviesrapport en ze hopen dat de politiek nu in actie komt. Dat er niet een laag stof op het rapport komt te liggen.

Het doet me deugd dat de RSJ in het huidige strafklimaat met een advies komt met deze toon, kleur en sfeer. Daar heb ik waardering voor. Ik vind dat geluid ook heel noodzakelijk in 2006, 2007.

Het is geen populair geluid. Gisteravond sprak ik er nog over in een radioprogramma en direct daarna kwamen er tientallen mails van luisteraars bij ons binnen: allemaal negatief: “De slachtoffers hebben ook levenslang” en “het zal je eigen kind maar zijn”.

‘Maar het leeft, het beweegt. Levenslang is weer een item. Het eerste wat er nu moet gebeuren is dat de politiek tot een beslissing komt over periodieke toetsing. Er is nu een nieuw parlement, een nieuwe politieke kleur. Nu hangt het er van af waar de Tweede Kamer mee zal komen. Als je kijkt naar andere landen – de RSJ heeft dat gedaan – dan is Nederland de witte raaf. Zelfs Estland heeft periodieke toetsing. De Nederlandse situatie is enig in zijn soort en dat is niet iets om trots op te zijn.

Uitzonderlijk ernstig - de zwaarste vonnissen in 2006 (levenslang) in eerste instantie)

Achtergrond Volkskrant 27 december 2006

Hieronder volgt een overzicht van de zwaarste veroordelingen in 2006

Gezinsmoord Zoetermeer

Richard H. kreeg van de rechtbank in Den Haag levenslang opgelegd wegens moord in april 2005 op zijn vrouw en hun twee kinderen in hun huis in Zoetermeer. H. hield er een dubbelleven op na.

Zijn Poolse vriendin had hij verteld dat zijn gezin al enkele jaren was vermist. Kort voordat zij, op zijn uitnodiging, zijn huis zou bezoeken, sloeg hij zijn vrouw in haar slaap bewusteloos en wurgde haar. Ook zijn twee dochters, van 5 en 3 jaar oud, wurgde hij. Hij begroef hen in een bos in Brabant. Na het bezoek van de Poolse deed H. aangifte van vermissing van zijn gezin.

De rechtbank legde levenslang op vanwege de ‘uitzonderlijke ernst’ van de misdrijven en het leed dat hij de familie heeft aangedaan. Ook telde mee de ‘schok die zijn handelen heeft teweeggebracht in de samenleving’.

Tapemoord en mensenroof

Wegens moord op zijn ex-vrouw Marisse en ontvoering van hun dochter Isra veroordeelde de rechtbank in Almelo in november de 31-jarige Libiër Hasèn A. bij verstek tot levenslang. In augustus 2004 werd de vrouw uit Goor dood gevonden met 30 meter tape om haar hoofd en hals. Zij was eerder hard op het hoofd geslagen en met een koord strak vastgebonden.

Vader (volgens het OM ‘onberekenbaar en agressief’) en dochter zijn tot op de dag van vandaag nog niet gevonden. Na de moord vertrok A. met zijn dochter (geboren in 2001) en zijn vriendin naar Libië. Ook zijn vriendin, een Haagse IND-medewerker die onder meer hielp bij zijn vlucht, en een vriend die hielp bij het knevelen van de moeder, kregen straf opgelegd.

A12-moorden

De Italiaan Aldo G. kreeg van de rechtbank in Utrecht levenslang wegens medeplichtigheid aan twee moorden en de import van cocaïne. De Amstelvener vervulde volgens de rechtbank voor de Italiaanse maffia een ‘spilfunctie’ in de drugshandel. Hij werkte mee aan een plan de twee Braziliaanse cocaïneleveranciers te bestelen en te doden. De lichamen werden langs de A12 gevonden. G. werd eerder in België veroordeeld wegens een geweldsdelict en drugshandel.

Vergelding moet niet eeuwig duren

Achtergrond Marc van den Eerenbeemt in Volkskrant 27 december 2006

AMSTERDAM - Levenslang gestraften zijn tijdens hun detentie vaak aanzienlijk slechter af dan gewone langgestraften. Zij zijn vaker streng beveiligd en doen niet mee aan programma’s voor resocialisatie. Ook kunnen zij niet profiteren van lichtere detentieregimes als de halfopen inrichting, waar langgestraften vaak gebruik van maken in de laatste fase van hun straf.

Dit schrijft de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), die onderzoek deed naar de levenslange gevangenisstraf in Nederland.

Voor levenslang gestraften zouden aparte afdelingen moeten worden ingericht, aldus de raad. Dat is al het geval bij tbs-gestelden die waarschijnlijk hun hele leven vast zullen blijven zitten omdat zij onverbeterlijk worden geacht.

Zulke tbs’ers zijn aanzienlijk beter af dan ‘gewone levenslangers’. Onverbeterlijk geachte gestoorde criminelen komen terecht in een speciale long stay-inrichting. Daar worden hun betere levensomstandigheden aangeboden, zoals een ruimere cel of betere mogelijkheden tot recreatie.

Ook levenslang gestraften zouden op aparte afdelingen moeten komen, vooral met het oog op ‘de veelal oudere langgestraften’. Ook zouden zij een ‘alternatieve daginvulling’ moeten krijgen. Levenslang moet niet langer onherroepelijk levenslang zijn, betoogde de RSJ eerder deze maand bij de presentatie van het onderzoek. De raad adviseert de minister van Justitie dat er na 15 jaar opnieuw door een rechter wordt gekeken of een levenslang gestrafte nog langer vast moet blijven zitten.

De RSJ: ‘Vergelding duurt niet eeuwig. Uiteindelijk is alleen beveiliging van de maatschappij nog een legitieme verantwoording van de voortzetting van een straf.’

Nederland kent een van de zwaarste regelingen voor levenslang gestraften van Europa, aldus de RSJ. In de meeste Europese landen, aldus het onderzoek van de raad, wordt na 15 tot 20 jaar door een rechter bekeken of voortzetting van de gevangenschap nog noodzakelijk is. In Duitsland wordt een celstraf zonder enig uitzicht op vrijlating volgens de raad gezien als onmenselijk.

Alleen Finland en Zweden kennen, net als Nederland, een levenslange straf die in principe levenslang duurt. In Finland is het wel gebruikelijk dat na 12 tot 14 jaar voorlopig gratie wordt verleend. Ook in Zweden blijven levenslang gestraften doorgaans niet hun hele leven vast zitten.

Ondanks de strenge regeling voor levenslang is het aantal gedetineerden dat deze straf krijgt opgelegd in Nederland internationaal gezien laag. Dat komt door het tbs-stelsel, waarin psychiatrisch gestoorde misdadigers worden behandeld in plaats van gestraft. Een combinatie van behandeling en straf komt ook voor. Tbs’ers die niet genezen worden verklaard, blijven levenslang vastzitten.

Nederland telt nu 32 personen die zijn veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Vooral de laatste tien jaar is hun aantal sterk gestegen. Twintig van hen zijn veroordeeld na 2000.

Voor net iets meer dan de helft van de 32 levenslangers, 18 personen, geldt dat zij onherroepelijk zijn veroordeeld. Zij hebben geen mogelijkheid meer om hun straf aan te vechten.

Tien jaar geleden zaten in Nederland slechts vier gedetineerden levenslang vast. De groei wordt door de raad toegeschreven aan een verharding van het strafklimaat. De gemiddelde straf bij moord en doodslag is tussen 1993 en 2004 toegenomen met 2,6 jaar.

Dat levenslang gestraften ook bij een tussentijdse toetsing vast kunnen blijven zitten, doet volgens de RSJ niet af aan de noodzaak van zo’n toetsing. Hoop (‘hoe fragiel ook’) maakt de levenlange straf volgens de raad nog enigszins dragelijk.

Rapport Raad van Straftoepassing en Jeugdbescherming:

Levenslang Perspectief op verandering

Levenslang geëist in moordzaak zonder lijk

AMSTERDAM (ANP) - Het Openbaar Ministerie (OM) heeft woensdag 5 juli 2006 in hoger beroep een levenslange gevangenisstraf geëist tegen de 45-jarige Gerrie M. wegens moord en poging tot uitlokking van moord.

M. zou in oktober 1997 de 55-jarige Heerlense drugshandelaar Math Huren met negen pistoolschoten hebben gedood en diens stoffelijk overschot vervolgens in een zelfgebouwde oven hebben verbrand.
M. staat terecht voor het Leeuwarder gerechtshof, dat de zaak uit veiligheidsoverwegingen behandelt in het extra beveiligde gerechtsgebouw in Amsterdam-Osdorp.
Het OM eiste voor de rechtbank in Groningen eveneens levenslang, maar de rechtbank legde twintig jaar cel op. Volgens de aanklaagster in hoger beroep, S. du Fossé, is de kans dat de ,,wraakzuchtige'' M. nog meer moorden zou plegen dermate groot, dat een levenslange celstraf de enige verantwoorde optie is. Evenals slachtoffer Huren was M. actief in de handel in hasj. M. zou Huren ervan hebben verdacht dat hij drugsgeld achterover had gedrukt, wat het slachtoffer met de dood heeft moeten bekopen.
M. heeft zich gedurende het gehele proces in stilzwijgen gehuld. Ook heeft hij geweigerd zich door gedragdeskundigen te laten onderzoeken. Het bewijs tegen M. bestaat uit een aantal zeer belastende getuigenverklaringen, afgelegd door onder anderen vroegere handlangers. Het hart van het bewijs wordt echter gevormd door een brief die M. in 2002 schreef, toen hij wegens drugshandel gedetineerd was in Engeland.
In die brief geeft hij een vriend opdracht ooggetuige Koos Z. uit de weg te ruimen. Op die manier zou M. in staat gesteld worden deze Z. de moord op Huren in de schoenen te schuiven, dacht hij. De betrokken vriend heeft geen gevolg gegeven aan de opdracht van M.. Huren werd volgens justitie doodgeschoten en verbrand op het erf van Z. in het Groninger dorp Veelerveen.
Van Huren is geen spoor meer teruggevonden. Eerder dit jaar verrichtte het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) onderzoek naar mogelijke botresten, gevonden in een vuilniszak die was begraven in de tuin van M.'s woning in Bellingwolde. Het NFI kon geen relatie leggen met het slachtoffer.
Aanklaagster Du Fossé sprak van een ,,schokkende kilheid en gewetenloosheid'' waarmee M. dacht zich van zijn tegenstanders te kunnen ontdoen. De moord op Huren en daaropvolgende verbranding van diens lijk noemde zij ,,mensonterend en onvoorstelbaar wreed''.

Steeds vaker levenslang

Richard H. is de 31e die sinds 1945 levenslang krijgt. Strafrechtadvocaten Willem en Hans Anker zeggen dat die straf de laatste jaren 'revolutionair' vaak wordt opgelegd.

JANNETJE KOELEWIJN in NRC van 1 april 2006

ROTTERDAM, 1 APRIL. Willem Anker, strafrechtadvocaat in Leeuwarden, houdt vanaf 1983 bij hoe vaak in Nederland levenslange gevangenisstraf wordt uitgesproken. In dat jaar verdedigde hij in hoger beroep Ton P., een van de moordenaars van het Groningse meisje Digna van der Roest, negen jaar oud. Ze werd begraven in een greppel in Drenthe.

Willem Anker zegr dat hij toen zag wat het met iemand deed als hij levenslang krijgt. "Vrijwel onmenselijk." Hij wist de straf van zijn cliënt bij het hof in Leeuwarden veranderd te krijgen in twintig jaar en tbs. "Het verschil tussen een gordijn dat voor altijd dicht gaat en een kiertje licht."

Gisteren kon hij weer een geval toevoegen aan zijn lijst: Richard H., de man die in april 2005 zijn vrouwen twee dochters vermoordde.

Willem Anker vindt dat levenslange gevangenisstraf alleen in hoge uitzonderingen moet worden opgelegd. Maar het gebeurt steeds vaker. Van 1945 tot 1995 - een halve eeuw - was het zes keer. Vanaf 1995 tot vandaag: vijfentwintig keer. "Dat is revolutionair."

Richard H. is nummer 31. Die toename kan niet verklaard worden doordat er meer gruwelijke moorden worden gepleegd, zegt Willem Anker. Het is, denkt hij, de verharding van het rechtsklimaat.

Hans Anker, de broer van Willem Anker en ook strafrechtadvocaat, brengt de treinkaping door Molukkers bij Wijster in herinnering, december 1975. De machinist en twee passagiers werden doodgeschoten. De daders kregen veertien jaar. "Het was een vorm van executie", zegt Hans Anker. "Zo'n lage straf zou nu ondenkbaar zijn."

Levenslange gevangenisstraf past bij een meervoudige moord, vinden de broers Anker. De dader moet op geen enkele manier te behandelen zijn. Dan is het begrijpelijk dat de rechters de samenleving tegen zo iemand willen beschermen. Maar nu, zeggen ze, krijgen ook mensen die één moord hebben gepleegd soms al levenslang.

Aanstaande dinsdag verdedigt Willem Anker in hoger beroep de Engelsman David S. De rechtbank in Groningen veroordeelde hem in juli 2005 tot levenslang wegens de moord op Gerard Meesters. S., lid van een internationale drugsbende, was op zoek naar de zus van Meester. Die had volgens de bende een grote partij softdrugs gestolen. Meester had niets met de zaak te maken, hij zag zijn zus al jaren niet meer. Hij werd doodgeschoten in de deuropening van zijn huis. Willem Anker vindt levenslang voor S. "buiten proportie".

Hans Anker denkt dat de Hoge Raad grenzen gaat stellen aan het opleggen van levenslang. Hij verwijst naar een uitspraak van Z8 februari Z006 in de zaak van een verstandelijke gehandicapte Antilliaanse man die een moord had gepleegd. Het hof had hem levenslang opgelegd, omdat hij onbehandelbaar was en daardoor een gevaar voor de samenleving.

Maar de Hoge Raad vindt die motivering niet houdbaar. De man kan na gevangenisstraf wel behandelbaar blijken te zijn. .

Het lijkt de broers een mooi proefschrift: een onderzoek naar alle gevallen waarin rechters levenslang hebben opgelegd. Wanneer? Waarom? "Wij gaan dat niet doen", zegt Willem Anker. "Wij zijn geen wetenschappers. Maar het zou goed zijn als het gedaan werd."

Zouden zij Richard H. in hoger beroep willen verdedigen? Hans Anker zegt dat het voor Richar4 H. het proberen waard is. "Erger kan het voor hem niet worden. Levenslang met tbs kan hij niet meer krijgen." Dat komt door de uitspraak van de Hoge Raad in de zaak van de Haagse verpleegster Lucia de B., twee weken geleden. Zij had van het hof in Den Haag wel levenslang met tbs gekregen. De Hoge Raad heeft nu gezegd dat dat niet mag.

Ook levenslang moet eindig kunnen zijn

Volkskrant 26 januari 2006

De opmars van levenslang maakt een toets nodig om vast te stellen of deze straf nog wel een doel dient, betogen Tim de Bont en Gerard Hamer.

OP 17 januari kopte de Volkskrant dat in 2005 een recordaantal levenslange gevangenisstraffen werd uitgedeeld. Maar liefst zeven keer oordeelde de rechtbank dat dit de gepaste sanctie was. Bovendien is er met de hausse aan terrorismewetgeving een toename van het aantal delicten waarvoor levenslang kan worden opgelegd.

Dat heeft de gemoederen niet onberoerd gelaten. Zo hebben verscheidene rechtswetenschappers ervoor gepleit dat wordt getoetst of de straf ook daadwerkelijk levenslang ten uitvoer moet worden gelegd. Zeker nu Nederland langzamerhand een van de weinige 'beschaafde' landen is waar de levenslange gevangenisstraf in principe ook een leven lang duurt, is het hoog tijd na te denken over de vraag of dit wel humaan en rechtvaardig is.

In diverse internationaal rechtelijke bronnen komt het - ook door ons gevoelde - belang van een toets naar voren. Al in 1976 heeft de Raad van Europa een aanbeveling gedaan om na acht tot veertien jaar te kijken of een voorwaardelijke invrijheidstelling mogelijk is. Meer recent werd de straf op Europees niveau door de Europese Commissie voor het voetlicht gebracht. Naast de mogelijkheid van een toets werd zelfs een voorzichtige discussie over afschaffing aangekaart. In het Statuut van het Internationaal Strafhof is het niet bij aanbevelingen en discussies gebleven, maar werd bepaald dat er na 25 jaar een review plaatsvindt. Ook van mensen die de vreselijkste delicten hebben begaan.

Waarom een toets? Waarom is het wenselijk dat de rechter zich nogmaals buigt over een opgelegde straf?

Er zijn twee belangrijke gronden voor het opleggen van levenslang: vergelding en beveiliging. Enerzijds vormt de sanctie de ultieme vergelding sinds. de afschaffing van de doodstraf, anderzijds beveiligt zij de samenleving optimaal. Vaak blijkt een combinatie van beide uit het vonnis. Met betrekking tot beide kunnen zich wijzigingen voordoen waardoor ze komen te vervallen of in ieder geval aan kracht inboeten.

Ten eerste de vergelding. Men kan zich afvragen of de vergeldingsbehoefte op een bepaald moment niet zo is verminderd dat de vergeldingsgrond afwezig moet worden geacht. Een rechterlijk oordeel omtrent aangedaan leed, de vergelding daarvan en de persoon van de dader heeft immers geen eeuwigheidswaarde. Zoals inzichten veranderen, zo veranderen ook (de gevoelens van) slachtoffers, nabestaanden, van, slachtoffers en daders. De vraag naar de eindigheid van het vergeldingselement wordt des te prangender als men zich realiseert dat in veel gevallen (ernstige) sprake is van psychische problemen bij de dader (soms zelfs dusdanig dat sprake is van verminderde toerekeningsvatbaarheid) en vraagtekens kunnen worden gezet bij het volle bewustzijn waarmee de dader zijn misdrijven pleegde.Ten tweede de beveiliging. In die gevallen dat levenslang is opgelegd vanwege het gevaar dat de dader vormt, geldt in nog sterkere mate dat ontwikkelingen door de rechter ten tijde van zijn vonnis niet zijn te voorspellen. Niet alleen is het denkbaar dat de gedetineerde tot 'inkeer' komt, eveneens is het mogelijk dat een dader door fysieke gebreken niet langer een gevaar vormt of dat het gevaar door een psychiatrische behandeling voldoende is verminderd.

Toetsing is dus nodig vanwege de mogelijkheid dat zich veranderingen voordoen. Bovendien is uit rechtspraak van het Europees Hof 'voor de Rechten van de Mens af te leiden dat in 'levenslangzaken', waarin de detentie op een bepaald moment louter is gebaseerd op de beveiliging van de maatschappij, er een rechterlijke toets moet zijn om vast te stellen of (nog steeds) sprake is van 'gevaar'. Immers, het gevaar en de risico's die uitgaan van een dader zijn elementen die kunnen veranderen.

In de Nederlandse praktijk speelt het probleem dat, in tegenstelling tot de Britse praktijk, geen onderscheid wordt gemaakt tussen het 'vergeldende' en het 'beschermende' gedeelte van de levenslange gevangenisstraf (in die zaken waarin beide gronden aan de orde zijn). Er wordt door de Nederlandse rechter niet gezegd hoeveel jaar dient ter vergelding en vanaf welk moment de straf nog slechts op beveiliging is gebaseerd.

Het is dan ook noodzakelijk dat de rechter zich na een bepaalde detentieperiode buigt over de vraag of het verder 'uitzitten' van de straf noodzakelijk is.

Uitgangspunt bij de door ons voorgestelde toets is dat de gedetineerde na het verstrijken van een vastgelegde detentieperiode in vrijheid wordt gesteld, tenzij hij of zij zo gevaarlijk voor de samenleving wordt geacht dat invrijheidstelling onacceptabel is. In verband met de verhoging van de maximale tijdelijke gevangenisstraf naar dertig jaar (twintig jaar zitten) valt te denken aan een toets na twintig jaar detentie.

Tim de Bont en Gerard Hamer zijn advocaten bij Cleerdin & Hamer Advocaten.

maandag 16 januari 2006 uur.

Recordjaar: zeven keer levenslang gevonnist

Van onze verslaggever Marc van den Eerenbeemt


AMSTERDAM - Rechtbanken veroordeelden een recordaantal daders het afgelopen jaar tot een levenslange gevangenisstraf. In 2005 gebeurde dat zeven keer. In 2002 – het voormalige recordjaar – waren dat er nog vijf. Dit blijkt uit de jaarlijkse straf-toptien van de Volkskrant.

Door de sterke toename van het aantal levenslang gestraften in Nederland is het noodzakelijk opnieuw te kijken naar de zwaarste straf die het strafrecht kent, zeggen specialisten in het detentierecht. Een aantal van hen is voorstander van rechterlijke toetsing na het verstrijken van bijvoorbeeld twintig jaar van de levenslange straf.

De rechter moet dan beoordelen of de maatschappij nog steeds tegen de tot levenslang veroordeelde moet worden beschermd. Als de rechter besluit dat de straf moet voortduren, moet na het verstrijken van een x-aantal jaar opnieuw een toetsing plaatsvinden, vinden zij.

Strafrechtwetenschapper Miranda Boone, bestuurslid van de Vereniging voor Penitentiair Recht en Penologie en voorzitter van de redactie van het tijdschrijft Proces, is groot voorstander van het regelmatig toetsen van de levenslange gevangenisstraf. Boone: ‘De huidige roep om hogere straffen heeft minder te maken met vergelding van het misdrijf dan met beveiliging van de samenleving. Valt van de veroordeelde geen gevaar meer te duchten, dan zou een rechter kunnen beslissen hem in vrijheid te stellen.’

Levenslang is in Nederland ook echt levenslang. Alleen gratie of de dood kan de straf doen beëindigen. Gratie is sinds 1945 slechts twee keer verleend. In beide gevallen ging het om bejaarde, ernstig zieke gedetineerden, die tientallen jaren hadden vastgezeten. Kort na hun vrijlating overleden zij.

Boone trekt een parallel met de tbs-regeling. ‘Zelfs de gevangenhouding van onverbeterlijk geachte tbs’ers wordt periodiek getoetst door een rechter. Het verschil van zo’n tbs’ers met veel levenslang gestraften is vaak klein. Die kennen meestal een vergelijkbare psychiatrische problematiek. Ook de gepleegde delicten tonen vaak overeenkomst.’

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal ‘levenslangers’. Op dit moment zitten dertig mensen levenslang vast, onder wie één vrouw. Van achttien van hen is de straf onherroepelijk geworden. Twaalf zijn nog bezig met enige vorm van hoger beroep.


maandag 16 januari 2006 uur.

Extreme moordenaars voor altijd uit maatschappij




Zeven moordenaars kregen in 2005 levenslang. Twee daders kregen twintig jaar en één achttien jaar. De Volkskrant maakt jaarlijks een toptien van de langste door de rechtbanken opgelegde celstraffen.

Moord op Theo van Gogh

(levenslang)

Moslim-extremist Mohammed B. stak op 2 november 2004 regisseur en publicist Theo van Gogh dood. De Amsterdamse rechtbank acht B. schuldig aan moord, gepleegd met een terroristisch oogmerk. Ook werd hij schuldig bevonden aan poging tot moord op een aantal politieagenten en twee omstanders. Ook heeft hij VVD-politica Ayaan Hirsi Ali belemmerd in haar werk als parlementariër.

De rechtbank ziet ‘geen reëel uitzicht op resocialisatie van verdachte en terugkeer in de samenleving zonder dat dit een onaanvaardbaar gevaar met zich mee brengt’. De samenleving moet dan ook maximaal beschermd worden tegen verdachte, aldus de rechters. ‘In deze zaak is daarom slechts één straf passend en geboden, een levenslange gevangenisstraf.’

De moordenaar van Van Gogh wordt ook nog verdacht van lidmaatschap van een terroristische organisatie. Het ‘Hofstadproces’ daarover is in volle gang.

Mohammed B. is geplaatst in een extra beveiligde inrichting, uit angst dat hij zijn extremistische opvattingen verder zal verspreiden.

De beul van Twente

(levenslang)

Ex-tbs’er Rudolf K. stak in juni 2003 de 50-jarige zwerver F. Storm dood en sneed diens geslachtsdelen af. Dat stelt de rechtbank Almelo. De politie legde in haar onderzoek een link met tientallen seksueel getinte gevallen van dierenmishandeling. Schapen, pony’s en paarden werden door K. gedood. Ook hun geslachtsdelen 'werden afgesneden. Ook pleegde hij drie pogingen tot moord. De rechters wilden geen tbs opleggen, omdat zij geen enkel vertrouwen hadden in een eventueel herstel van de geesteszieke K.

Doodschieten agent

(levenslang)

De Duitse drugsverslaafde Rudi B. schiet op 30 september 2004 in Enschede politieman Jan Wind dood, toen deze hem wilde fouilleren. B. werd op dat moment gezocht door de Duitse politie vanwege twee bankovervallen en wilde ontsnappen. Bij zijn vlucht schiet hij op twee andere politiemensen. Hoofdagent Rogier Fledderus wordt in het hoofd geraakt.

De rechtbank Almelo oordeelt dat B. vanwege moord en twee pogingen tot moord ‘voor altijd uit de maatschappij moet worden verwijderd’.

Moorden Retiefstraat

(levenslang)

Hagenaar Manodj H. leidde op 7 januari 2004 de overval op een woning in de Retiefstraat in Den Haag, waar zij geld en sieraden buit willen maken. Een 72-jarige vrouw en haar 52-jarige zoon, bekenden van H., werden gewurgd.

De veroordeelde wordt door de rechtbank van Den Haag ook verweten dat hij ‘jonge en kwetsbare meisjes’ de prostitutie in heeft gedreven en ‘vergaande’ seksuele handelingen heeft gepleegd met minderjarige meisjes. Hij was al eens veroordeeld voor geweldsdelicten en zedenmisdrijven. Tbs lijkt de rechters zinloos. Met celstraf tot de dood moet de samenleving ‘blijvend’ tegen Manodj H. worden beschermd.

Brandstichting Eindhoven

(levenslang)

Sunil M. uit Eindhoven gaf in de nacht van 7 op 8 augustus 2004 in de Jan Hollanderstraat in Eindhoven opdracht om het huis van zijn Turkse buren in brand te steken. Die hadden geklaagd over overlast. Een kornuit goot benzine door de brievenbus en stak die aan. Bij de brand kwamen een 8-jarige en een 14-jarige zoon van het gezin Kaya om het leven. De rechtbank in Den Bosch noemt op 14 april 2005 vergelding van de brandstichting als enige motief voor levenslange opsluiting.

Levend begraven

(levenslang)

Tbs’er F.B., opgenomen in de Pompe-kliniek in Nijmegen wegens doodslag, sloeg in december 2003 mede-patiënt Hennie Klein Overmeen neer met een schop. Daarna begroef hij hem levend, in een bos vlakbij de kliniek. B. had zijn slachtoffer eerst 500 euro ontfutseld met een vals contract van een dating-kantoor. Met een levenslange celstraf wil de rechtbank van Arnhem het misdrijf vergelden en de maatschappij beschermen.

Moord op Meesters

(levenslang)

De Brit Daniel S., ontsnapt uit een Engelse gevangenis, was namens de zeer gewelddadige drugsbende waarvoor hij werkte op zoek naar de zus van Groninger Gerard Meesters. Zij had met een vriendin in Spanje een grote partij cannabis gestolen en was spoorloos. Broer Meesters werd zwaar bedreigd.

Hij heeft echter niets met de zaak te maken en weet niet waar zijn zus is. Eind 2002 werd hij doodgeschoten. Daniel S. (dan 47) krijgt van de rechtbank van Groningen levenslang uit vergelding en om herhaling te voorkomen.

Kerstmoorden

(twintig jaar)

Afghaan Achmad Q. schoot op eerste kerstdag 2004 zijn vrouw dood, met wie hij in scheiding lag. Ook zijn schoonmoeder, volgens hem de kwade genius, kreeg een kogel in het hoofd. Aan de moorden gingen bedreigingen en mishandelingen vooraf. Q. was in Amerika al eens veroordeeld wegens verkrachting en een overval. Q. (dan 33) ontsnapt (’uiteindelijk’, aldus de rechtbank Zutphen) aan levenslang omdat hij als kind seksueel is misbruikt.

De relatieman

(twintig jaar)

De vriendin van Gouwenaar A.V. overleed op 15 september 2002. Zo eindigde een relatie vol verwaarlozing, seksueel misbruik en mishandeling. De rechtbank Dordrecht verwijt hem doodslag door het nalaten van medische hulp, vrijheidsberoving en verkrachting en poging tot doodslag. V. was al twee keer eerder veroordeeld voor geweld binnen relaties.

Moord op Tinka van Rooy

(achttien jaar)

Arno V. vermoordde op 26 mei 2004 de Bredase Tinka van Rooy met een hamer, zo bekende hij de politie. Het lichaam werd in het water van de Biesbosch gegooid. Zij wilde stoppen als knipster in zijn wietplantages.

Volgens V. had zij gedreigd naar de politie te stappen als zij geen zwijggeld zou krijgen. Een andere verklaring is dat Van Rooy niet wilde ingaan op avances van V. De wietman wordt veroordeeld wegens moord, verstoppen van het lijk, bedreiging van een politieman en wapenbezit.


maandag 16 januari 2006 uur.

Wat doe je met een bejaarde levenslanger?

Van onze verslaggever


AMSTERDAM - Moeten levenslang gestraften anders worden gehuisvest of verzorgd dan andere gestraften? Het ministerie van Justitie onderzoekt of aanpassingen nodig zijn in de wijze waarop levenslang gestraften moeten wonen en leven. De groep levenslang gestraften omvat nu dertig personen en groeit snel.

Mohammed B. bijvoorbeeld, de moordenaar van Theo van Gogh, is met 27 jaar de jongste ‘levenslanger’ van Nederland. Uitgaande van de gemiddelde levensverwachting van de Nederlandse man van 77 jaar moet hij nu nog vijftig jaar zitten. Hij is nu tevreden met de koran en boeken over koranstudie. Dat kan in de komende decennia een keer veranderen, al heeft B. de hoop uitgesproken dat zijn geloofsopvattingen even radicaal blijven als ze nu zijn.

Voormalig gevangenisdirecteur Peter Scheffelaar Klots noemt ontwikkeling van detentiefaciliteiten speciaal voor levenslang gestraften een logische zaak en ‘van buitengewoon belang’. ‘Het gaat om een steeds grotere groep gedetineerden. Je kunt de vergelijking maken met de long stay-afdelingen voor tbs’ers. Daar wordt ook nadrukkelijk gekeken naar de detentie-omstandigheden van mensen die in principe nooit meer vrij zullen komen.’

Architect Alex Hulshoff, mede-verantwoordelijk voor de extra beveiligde inrichting (ebi) in Vught en voor een long stay-inrichting voor ongeneeslijk geachte tbs’ers, wijst op praktische problemen van levenslang gestraften. Wat moet je bijvoorbeeld met bejaarde levenslangers die slecht ter been raken en veel medische zorg behoeven? In een van de long stay-inrichtingen is een deel van de cellen rolstoeltoegankelijk gemaakt, zegt hij. De deuren zijn breder gemaakt. Ook is de badkamer geschikt gemaakt voor mensen die niet of slecht lopen.

Kijk voordat je iemand huisvest of iemand kan functioneren in een groep of niet, zegt Hulshoff. ‘Zo niet, dan krijgt hij een grote cel. Kan hij wel in een groep, dan kan juist de gemeenschappelijke ruimte wat groter zijn.’

Het opsluiten van de groep levenslang gestraften is nu al geen makkelijke zaak. Veel van hen worden even gestoord geacht als veel tbs’ers. Zo zitten in de gevangenis van Scheveningen veel levenslang gestraften op de ‘Biba’, een afdeling met ‘bijzondere individuele begeleiding’. Daar is het zo rustig mogelijk om opwinding en onrust te voorkomen.

Bij levenslang gestraften zou wat betreft Scheffelaar Klots veel aandacht moeten zijn voor ‘zinvolle dagbesteding’, zeker nu voorzieningen op dat gebied door bezuinigingen steeds kariger worden. Het treffen van meer voorzieningen voor levenslang gestraften is volgens de oud-gevangenisbaas ook in het belang van het personeel. ‘Zinvolle tijdsbesteding bevordert de rust en de veiligheid in een inrichting.’




maandag 16 januari 2006 uur.

‘Voorkom dat gestrafte levenslang wordt vergeten’

Van onze verslaggever Marc van den Eerenbeemt


AMSTERDAM - Wanneer houdt de straf op en begint de bescherming van de maatschappij? Juristen debatteren over de levenslange straf. ‘Het effect van levenslang wordt onderschat.’

Zal de levenslange celstraf in Nederland van karakter gaan veranderen? Nu is levenslang nog echt levenslang. Alleen gratie of overlijden van de gestrafte betekent het einde van de gevangenhouding. Gratie is al meer dan 35 jaar niet voorgekomen.

Binnen het strafrecht duiken hier en daar signalen op van veranderingsgezindheid. Een maand geleden pleitte strafrecht-advocaat Gerard Hamer en wetenschapper Tim de Bont in het Nederlands Juristenblad voor een rechterlijke toets elke twee jaar na twintig jaar ‘zitten’. Zij willen daarmee voorkomen dat de levenslang gestrafte ‘levenslang wordt vergeten’.

Sinds de sterke toename van het aantal levenslang gestraften is de maximale straf weer onderwerp van discussie. In 2005 werden door de rechtbanken een record-aantal mensen veroordeeld tot levenslang, zo blijkt uit de jaarlijkse straf-toptien van de Volkskrant. Tussen 1945 en 1981 werden slechts twee mensen veroordeeld tot levenslang. Tussen 1982 en 1991 waren dat er drie.

Rond het jaar 2000 begon de grote groei van het aantal levenslangers. Op dit moment zitten dertig mensen levenslang vast, onder wie één vrouw. Van achttien van hen is de straf onherroepelijk geworden. Twaalf van hen zijn nog bezig met enige vorm van hoger beroep.

Anderhalf jaar geleden stelde hoogleraar strafrecht en detentierecht Constantijn Kelk de instelling van een gratiecommissie voor. Deze zou de minister van Justitie moeten adviseren over het al dan niet inwilligen van een gratieverzoek. Een gedetineerde kan zich wat Kelk betreft niet eerder dan na vijftien of zestien jaar cel tot zo’n commissie wenden. Ook zou de gedetineerde hoger beroep moeten kunnen aantekenen als het advies van die commissie hem niet aanstaat. Velen onderschatten het effect van langdurige gevangenschap, aldus Kelk. ‘Men neemt altijd aan dat een levenslange straf beter is dan de doodstraf, maar deze veronderstelling is voor nuancering vatbaar.’

Het aantal levenslangers had nog veel hoger kunnen zijn. Sowieso is het aantal keren dat het Openbaar Ministerie levenslang eist veel hoger dan het aantal veroordelingen. In het afgelopen jaar was de discrepantie het grootst in de zaak tegen veertien Hells Angels die worden verdacht van de moord op drie clubgenoten. Tegen allen werd levenslang geëist. De rechtbank kwam, vooral vanwege bewijsproblemen, tot aanzienlijk lagere straffen.

Ook het aantal tbs’ers met een zeer lange gevangenisstraf is overigens sterk toegenomen. Afgelopen jaar werd de moordenaar van het meisje Nienke Kleiss, Wik H., in hoger beroep veroordeeld tot achttien jaar cel en tbs. Levenslang in combinatie met tbs is ook al voorgekomen.

Universitair docente Miranda Boone uit Utrecht bepleitte acht maanden geleden in het Nederlands Tijdschrift voor de Mensenrechten aansluiting bij het Britse systeem van levenslang. Het eerste deel van de straf (wat haar betreft zo’n twintig jaar) is bedoeld voor vergelding van het misdrijf en afschrikking van mensen die een vergelijkbare wandaad overwegen. Het overige deel is alleen bedoeld om de maatschappij tegen de gestrafte te beschermen. Oordeelt een rechter dat van een gestrafte waarschijnlijk geen kwaad meer valt te verwachten, dan kan hij deze vrijlaten. Ook de ontwikkelingen in Europa en de Europese rechtspraak zouden wat Boone betreft in Nederland moeten leiden tot herziening van de bepalingen rond levenslang.

Sinds 1 januari is het mogelijk geworden om mensen tot maximaal dertig jaar te veroordelen. Daarvoor was de langst mogelijke tijdelijke gevangenisstraf twintig jaar. In de praktijk kwam dat neer op ruim dertien jaar zitten. Het verschil met levenslang (het ‘strafgat’) was zo voor rechters wel erg groot geworden. Sommigen vermoeden dat de introductie van de dertigjarige celstraf (twintig jaar zitten) zal zorgen voor een afname van het aantal levenslangen.

De groei van het aantal maximaal gestraften wordt doorgaans verklaard uit de toegenomen ernst van de misdrijven en een hardere opstelling van de maatschappij op het gebied van vergelding van de misdrijven.