We hebben 115 gasten online

Inleiding:1 A De praktijk van de levenslange Gevangenisstraf in Nederland

Gepost in Boek: De praktijk van de levenslange gevangenisstraf in Nederland

1. A De praktijk van de Levenslange Gevangenisstraf in Nederland

Levenslange gevangenisstraf staat in Nederland volop in de belangstelling. Op mijn site www.blikopdewereld.nl is dat duidelijk te merken. In het onderdeel rechtspraak houd ik de ontwikkeling van het aantal levenslang veroordeelden in Nederland bij.

Uit dat overzicht blijkt dat het aantal levenslang veroordeelden in Nederland fors is toegenomen. Daar worden allerlei oorzaken voor genoemd, al of niet terecht.

Een van de oorzaken zou zijn dat het aantal zware misdaden zou toenemen. Dit wordt door Wim Anker bestreden[1]: „Er is de laatste jaren zelfs spectaculair minder gemoord. Ik denk dat de stijging van het aantal levenslangen veel meer te maken heeft met het verharde klimaat. Rechters zitten niet in een ivoren toren, zij horen ook de roep om hardere straffen".De hand van justitie is uitgeschoten, zegt Anker. De maatschappij roept om hardere straffen, alsof dat alles oplost. Een tegengeluid is nodig, vindt hij. In de dagelijkse praktijk zal Wim Anker er dan ook tijdens rechtszaken alles aan doen om veroordeling tot levenslange gevangenisstraf zo veel mogelijk te voorkomen. Anker: Ik ben realist. Sommige daden zijn zo gruwelijk dat een rechter niets anders kan opleggen. Sinds de doodstraf in 1870 is afgeschaft, kunnen we niet zonder levenslang. Ik begrijp dat nabestaanden mij vreselijk vinden als ik vecht voor mijn cliënten. Maar de maatschappij roept te makkelijk dat het monsters zijn. Zeker, ze hebben iets afschuwelijks gedaan, maar dan zijn het nog geen afschuwelijke mensen.[2]" Anker is druk bezig om politieke steun te vergaren voor aanpassing van het huidige beleid ten opzichte van levenslang gestraften (zie verder in de tekst over Forum Levenslang en de doelstellingen ervan). „Beleid? Welk beleid? Dat is juist het probleem. Justitie heeft geen enkel beleid voor levenslang gestraften. Tot zo'n vijftien jaar geleden ging het om een handjevol mensen. Maar nu zijn het er al 35[3] en er komen elk jaar weer nieuwe bij. Hoe ga je met hen om? Zij doen niet mee aan resocialisatie, omdat ze geen uitzicht krijgen op een terugkeer in de maatschappij. Zij zitten nu tussen anderen die na verloop van tijd allemaal hun koffers pakken. Iemand die levenslang heeft, zet geen streepjes op de muur. Want die dag van vrijheid komt voor hen niet. Het is een levendoodverklaring.,,

Ik registreer voor www.blikopdewereld.nl ook het aantal zaken waarin in eerste instantie levenslang werd opgelegd maar in tweede instantie, of na cassatie, de straf werd omgezet in een tijdelijke straf al of niet met tbs.

Het is vooral in deze laatste zaken dat verdedigers van verdachten bij de rechtbank argumenten naar voren brengen om de verdachten nog enig perspectief te geven op een toekomst.

In de zaak van de viervoudige moord van de oud-marinier Paul S van W, die in Kerkrade op 24 oktober 2003 zijn ex-vriendin, haar broer en haar ouders om het leven bracht, eiste de officier van Justitie Chaira Arment levenslang. Zij stelt in Opportuun nr 5. 2005[4] dat: ' al ver voorafgaand aan het proces schreef de pers dat het OM levenslang zou eisen. Dit vonden wij wel een vergaande conclusie. Ik heb na een uitvoerig strafmaatoverleg besloten levenslang te eisen. Dit gezien de ernst van de feiten en het niet meer kunnen terugkeren in de maatschappij, mede omdat het recidiverisico hoog is. Ik vond de conclusies uit het PBC-rapport onvoldoende onderbouwd. Ik heb in mijn requisitoir mijn twijfels over de behandeling van de verdachte geuit en gewezen op de risico’s om hem terug te laten keren in de maatschappij.

De verdediging bestond uit een lokale advocaat R. Corten en Wim  Anker. Zij betoogden dat er sprake was van doodslag in plaats van moord. De nabestaanden waren niet blij toen ze hoorden dat de bekende strafpleiter bij de zaak werd betrokken. Zij waren van mening dat de verdachte hier voordeel bij had. Het vonnis van de rechtbank kwam niet overeen met de eis van het OM en luidde twintig jaar gevangenisstraf en tbs.

1.1 De motivatie van de rechtbank van Maastricht[5]:

Ten aanzien van de duur van de op te leggen straf overweegt de rechtbank als volgt.
De rechtbank zal, anders dan de officier van justitie heeft geëist en ondanks de ernst van de feiten aan de verdachte geen levenslange gevangenisstraf op leggen.
De rechtbank is het eens met de door de verdediging genoemde rechtspraak dat in de praktijk van de straftoemeting ook bij de ernstige misdrijven betekenis toekomt aan het inzicht dat de pleger van die misdrijven vanuit overwegingen van humaniteit in beginsel perspectief moet worden geboden dat hij op enig moment weer in de samenleving zal kunnen terugkeren; het is om die reden dat in ons land de grootste terughoudendheid bij het opleggen van een levenslange gevangenisstraf wordt betracht. Ook ter zake van levensdelicten dient volgens de rechtbank dit inzicht uitgangspunt te zijn. Er dient, ook al is dat op zeer lange termijn, ook voor de plegers van levensdelicten in beginsel perspectief op terugkeer in de samenleving te zijn.

Het openbaar ministerie heeft nog ter onderbouwing van de eis tot veroordeling tot levenslange gevangenisstraf naar voren gebracht dat de kans op een succesvolle behandeling nihil is en dat dus de maatschappij op geen andere wijze kan worden beschermd dan door het opleggen van een dergelijke straf.
Die stelling van de officier van justitie wordt echter weersproken door het advies van de deskundigen, die naar het oordeel van de rechtbank niet tot een behandeladvies zouden zijn gekomen, indien zij de verdachte onbehandelbaar hadden geacht. Ook overigens is de rechtbank niet gebleken dat behandeling van verdachte uitzichtloos is.
Indien naderhand mocht blijken dat de behandeling niet of nog niet tot het gewenste resultaat heeft geleid, dan kan ter beveiliging van de maatschappij de terbeschikkingstelling worden verlengd.

Het Hoger beroep in deze zaak diende voor het Gerechtshof te Den Bosch. De Advocaat -generaal mevrouw A. Verdegaal[6] sluit zich aan bij de officier van Justitie, in eerste aanleg. Er was geen sprake van communicatie. Verwijst naar ontwikkeling van de laatste jaren en naar de VS waar men voor een zelfde soort delict zelfs in een aantal staten de doodstraf krijgt.

Verdachte meldde dat tijdens het eerste verhoor de 4 moorden ter sprake kwamen. De advocaat generaal geeft aan dat de rechercheurs pas achteraf te horen kregen dat er 4 moorden waren gepleegd. Paul S. kan dus onmogelijk zijn verhoord m.b.t. 4 moorden in het eerste verhoor. Zo’n eerste verhoor is altijd heel belangrijk omdat achteraf vaak reconstructie plaatsvindt.

Schetst vervolgens wat er gebeuren zal als Paul S. gevangenisstraf krijgt opgelegd en TBS. Het is dan mogelijk dat verdachte na een jaar of 5 in TBS behandeling gaat en na een behandeling van twee jaar vrij komt. Want er is niemand die na behandeling terug gaat naar de gevangenis. Verdachte is verzot op wapens. Door zijn vorming blijft hij een gevaar voor de samenleving. Alleen levenslang is op zijn plaats, geen risico nemen.

In zijn pleidooi  stelt Wim Anker dat er perspectief moet zijn voor de verdachte indien hij schuldig wordt bevonden[7]. Levenslange gevangenisstraf niet meer uniek maar uitzonderlijk.

Kritiekpunten: Constatering: Levenslang is levenslang. Men overlijdt in zijn cel. Het enige middel is gratie verlenen. Is in de Nederlandse situatie 2 maal gebeurd. Hans van Zon en Dr. O. ( Zie overzicht levenslang gestraften). Gratie slechts bij hoge uitzondering. Sinds 1945 25 maal levenslang opgelegd, 3 overleden en 11 nog in de procedure. Levenslange gevangenisstraf is inhumaan en uitzichtloos. Doet voorstel om de Duitse situatie over te nemen waarbij na 15 jaar de mogelijkheid ontstaat om een en ander nader te bekijken.

Levenslang alleen nog toepassen bij seriemoordenaars. Geeft daarbij de voorbeelden Hans van Zon, Koos H. Willem van E. en Lucy B. (zie het overzicht van levenslang gestraften voor de achtergronden)'. Er moet in beginsel perspectief worden geboden.

Hij geeft daar een paar voorbeelden van. o.a. Folkert van der G. strafzaak in Groningen 4 nov. 2004; Strafzaak Amsterdam 10 dec. 2004 ; Meervoudige Moord club in Haarlem. Mr. W. van den Anker vindt dat de staat verantwoordelijkheid dient te nemen.

Ook speelt de leeftijd van de betrokkene een rol; daderstrafrecht i.p.v. daadstrafrecht. De verdachte is tot op heden nooit veroordeeld. Ferdi E. kreeg 20 jaar en TBS.

1.2 Levenslang hoeft niet er is een volwaardig alternatief.

De opmerking van de advocaat-generaal dat verdachte na 7 jaar dan wellicht weer terugkeert in de maatschappij is onjuist en de advocaat generaal weet ook van de wachtlijst van 250 TBS ‘  sers die wachten op een behandeling. Die kort door de bocht conclusie is onjuist.

Het Gerechtshof van Den Bosch veroordeelde Paul S van W tot 20 jaar gevangenisstraf en TBS met dwangverpleging. Het motiveerde deze beslissing als volgt[8]:

De advocaat-generaal heeft gesteld dat het onzeker is of behandeling van de verdachte succesvol zal zijn en dat de maatschappij daarom op geen andere wijze kan worden beschermd dan door het opleggen van levenslange gevangenisstraf. Zij heeft daarbij aangevoerd dat indien de verdachte onbehandelbaar zou blijken te zijn, de mogelijkheid bestaat dat de betreffende TBS-inrichting twee jaar na aanvang van de behandeling zal adviseren om de terbeschikkingstelling te beëindigen.

Het hof is met de verdediging en de door haar aangehaalde jurisprudentie van oordeel dat in de praktijk ook bij de ernstigste misdrijven betekenis toekomt aan het inzicht dat de pleger van die misdrijven vanuit overwegingen van humaniteit in beginsel perspectief moet worden geboden dat hij op enig moment weer in de samenleving zal kunnen terugkeren; het is om die reden dat in ons land grote terughoudendheid bij het opleggen van een levenslange gevangenisstraf wordt betracht. Ook ter zake van levensdelicten dient volgens het hof dit inzicht het uitgangspunt te zijn. Er dient, zij het onder omstandigheden op zeer lange termijn, ook voor de plegers van levensdelicten in beginsel perspectief op terugkeer in de samenleving te zijn.

1.3 De zaak Gianotta, Hof Arnhem

 In een zitting voor de meervoudige strafkamer Hof Arnhem stelt Wim Anker inzake Giannotta, A./OMhb  in zijn pleitnota op 7 april 2008[9] :

Levenslang?

Op grond van onderstaande punten ben ik van mening dat de levenslange gevangenisstraf in casu niet moet worden opgelegd;

1) Vooropgesteld dient te worden dat levenslang in Nederland ook daadwerkelijk levenslang is. Normaal gesproken zou cliënt derhalve in zijn cel overlijden. We hebben in Nederland alleen het correctief van de gratie. Vanaf 1945 is er echter in het commune strafrecht slechts tweemaal gratie verleend als het gaat om levenslange gevangenisstraf (John Opdam en Hans van Zon). Duidelijk is dat gratie een zeer grote uitzondering is en dat ik beginsel de levenslange gevangenisstraf ook volledig wordt ten uitvoer gelegd.

2) Een levenslange gevangenisstraf is in Nederland nog altijd een uitzondering. Sedert 1945 is de levenlange gevangenisstraf 41 keer opgelegd. Eén keer ten aanzien van een vrouw (Lucia de Berk is uiteindelijk vrijgesproken door het gerechtshof te Arnhem[10]JSW).

3) De levenslange gevangenisstraf is naar onze mening inhumaan, uitzichtloos, perspectiefloos en leidt tot een definitieve verwijdering van de betrokkene uit de samenleving. De naam van de veroordeelde wordt in feite doorgekrast.

4) In de literatuur lezen we ook kritische geluiden met betrekking tot de ultieme sanctie levenslang:

# mr. M.J.M Verpalen, Sancties 2/2004 citeert minister Modderman die over de levenslange gevangenisstraf stelt (bij het totstandkoming van het Wetboek van Strafrecht):

"Ik heb die gehandhaafd, met bloedend hart, want in beginsel deugt zij niet".

# mr. Verpalen:

"Er ontstaat weer ruimte om levenslang te reserveren voor de extreem uitzonderlijke gevallen, die gevallen waarin vooralsnog geen andere mogelijkheid voor de noodzakelijke geachte beveiliging van de samenleving lijkt te bestaan".

# Prof mr. C. Kelk, Delict e& Delinquent 2004, afl. 5, pag. 457 e.v.:

"De rechter die een levenslange gevangenisstraf oplegt, kan hiervan onmogelijk alle consequenties, zeker niet die op de lange duur voorzien en overzien".

# Prof mr. C. Kelk, NJB 23 september 2005, p 1737 e.v.:

"Het bij voorbaat voor altijd uit de maatschappij bannen van wie dan ook, ontneemt het betreffende individu ieder perspectief. Dit is strijdig met het wezen van ons optimaal resocialiserende strafrecht".

5) Gedetineerden die tientallen jaren TBS ondergaan, maken jaarlijks of één keer in de twee jaar de gang naar de onafhankelijke rechter. de levenslang gestrafte wordt geplaatst in een gevangenis ergens in Nederland en zit vervolgens slechts deze straf uit.

Nu levenslange gevangenisstraf steeds meer wordt opgelegd klink steeds meer kritiek door over de wijze waarop deze  wordt gelegd.

In zijn oratie( 20 juni 2006), noemt Prof mr. E. Bleichrodt de levenslange gevangenisstraf een zwakke plek in ons sanctiestelsel. Het ontbreken van een adequate tussentijdse toetsing van en de noodzaak tot voortzetting van de tenuitvoerlegging is een gemis. Hij pleit voor een mogelijkheid tot voorwaardelijke invrijheidsstelling. Ook anderen pleiten daarvoor.

In punt 7 van zijn Pleidooi stelt Wim Anker:

Duidelijk is dat de levenslange gevangenisstraf slechts bij hoge uitzondering moet worden opgelegd. Alleen in extreme gevallen is dit een passende sanctie. Zelf denk ik aan zaken waarin de verdachte volledig toerekeningsvatbaar is en verdacht wordt van meerdere moorden, gepleegd op verschillende tijdstippen, in de tijd bezien. De zogenaamde seriemoordenaars. Steeds opnieuw is er sprake van een wilsbesluit met ernstige gevolgen. Dus niet bij enkelvoudige moorden, hoe ernstig ook. levenslang moet gereserveerd worden voor meervoudige moord.

(Het gerechtshof Arnhem besloot in deze zaak de cliënt van Wim Anker uiteindelijk vrij te spreken van het hem ten laste gelegde. In eerste instantie was levenslang opgelegd).

1.4 Forum Levenslang

Steeds meer mensen maakten zich zorgen over de manier waarop in Nederland de levenslange gevangenisstraf in de praktijk werd uitgevoerd.

Onder leiding van Juriste Wiene van Hattum ontstond er een beweging van vooraanstaande juristen en wetenschappers die niet langer willen wachten. Levenslang is in hun ogen onmenselijk en moet als straf op de schop.

Als je iemand opbergt en de sleutel van de gevangeniscel weggooit, kun je net zo goed de doodstraf weer invoeren”, vindt Wiene van Hattum. De Groningse juriste  is de drijvende kracht achter het nieuwe forum ’humane tenuitvoerlegging levenslange gevangenisstraf’ en volgt het fenomeen levenslang al sinds 1983. Toen schoot een jonge Turk in het Delftse café ’t Koetsiertje zes mensen dood en kreeg levenslang. Seriemoordenaar Koos H. had twee jaar eerder hetzelfde gekregen. Vreemd, vond van Hattum. „Die schutter handelde in een emotionele uitbarsting. Dat kon nooit levenslang zijn[11].”

Het Forum Levenslang zet zich in voor een meer humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf

Het forum, een collectief van meer dan tachtig vooraanstaande mensen uit de wetenschap en de magistratuur, wil als het ware terug in de tijd. De eerste eeuw na de invoering van levenslang, in 1870, was er nog kans op gratie of strafvermindering. Na de Tweede Wereldoorlog was het beleid om na 12,5 of 15 jaar te kijken of voortzetting van de straf nog nuttig was. Voor de oorlog werd op zeker moment eigenlijk altijd gratie gegeven. Maar door een verhardend strafklimaat zit iemand met levenslang tegenwoordig tot zijn of haar dood in de cel.

Het forum wil de periodieke beoordelingsmomenten terug, en vastgelegd in de wet. Wat Van Hattum betreft wordt een gedetineerde al na vijftien jaar voor het eerst beoordeeld. Hoe langer men vast zit, hoe groter de detentieschade. „Als je buiten komt na twintig jaar, ben je maatschappelijk mismaakt. Je hebt twintig jaar technische ontwikkelingen gemist, kent het verkeer niet meer.”

Ook het forum vindt dat sommige misdadigers nooit meer vrij mogen komen. Maar perspectief moet er voor iedereen zijn. Dat is een kwestie van mensenrechten. Als iemand tot inkeer is gekomen, of genezen door behandeling of medicijnen, komt levenslang neer op kwellen, stelt Van Hattum. Ze noemt Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh. „Hij is nog jong. Dat hij, net als Duyvendak, tot andere inzichten komt, is toch niet onmogelijk? Ik vind dat je mensen niet mag afschrijven[12].

"Het Forum levenslang heeft een Factsheet[13] http://www.forumlevenslang.nl/factsheet.pdf  vervaardigd met feitelijke gegevens over de levenslange gevangenisstraf. In het hiernavolgende, tot en met paragraaf 1.13, heb ik de tekst en gegevens uit deze Fact Sheet overgenomen, tenzij anders aangegeven." 

Op een aantal zeer ernstige delicten stelt het Wetboek van Strafrecht (Sr) sinds 1870 ‘tijdelijke gevangenisstraf of levenslang’ (art. 10 Sr). De keuze is aan de rechter. Als maximum van de tijdelijke gevangenisstraf gold vanaf 1870 de termijn van 20 jaar. De invulling van ‘levenslang’ werd aan de praktijk overgelaten.

Per 1 februari 2006 is het maximum van de tijdelijke gevangenisstraf verhoogd naar 30 jaar. Doel van de wetswijziging was het ‘gat’ tussen tijdelijke en levenslange gevangenisstraf te verkleinen Aan het begrip ‘levenslang’ werd bij de behandeling van dit wetsvoorstel door de toenmalige minister van Justitie Donner een meer letterlijke betekenis toegekend, met de woorden: ‘(…) levenslang. Dat is gewoon voor de rest van het leven.

1.5 Levenslange gevangenisstraf in absolute en niet-absolute vorm

In rechtspraak en literatuur wordt onderscheid gemaakt tussen levenslange gevangenisstraf in absolute en niet-absolute vorm. Bij levenslange straf in absolute vorm is gratie de enige mogelijkheid tot verkorting van de straf en wordt dit prerogatief slechts bij hoge uitzondering gebruikt. Niet-absolute vormen van levenslange straf kennen de mogelijkheid tot verkorting van de straf door voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) of ‘parole’, maar ook bijvoorbeeld door ‘beleidsgratie’. Indien de straf niet ‘verkortbaar’ (‘incompressible’ c.q. ‘irreducible’) is, kan dit volgens de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) strijd opleveren met artikel 3 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Volgens advocaat-generaal Knigge volgt uit die rechtspraak ‘dat een levenslange gevangenisstraf met een absoluut karakter (met een whole life term) als ‘irreducible’ moet worden aangemerkt’ (conclusie voor HR 16 juni 2009, LJN BF3741, onder 7.4.4.

Jeugdigen

Aan kinderen die nog geen 18 jaar zijn mag de levenslange vrijheidsstraf in haar absolute vorm niet worden opgelegd. In Nederland is oplegging van een levenslange gevangenisstraf aan kinderen onder de 18 jaar geheel uitgesloten (artikel 77b Sr'

1.6 De misdrijven die met levenslange gevangenisstraf worden bedreigd 

Behalve moord en doodslag gepleegd onder verzwarende omstandigheden (gekwalificeerde doodslag) worden nog ongeveer dertig andere delicten uit het Wetboek van Strafrecht (Sr) bedreigd met levenslange of tijdelijke gevangenisstraf van maximaal 30 jaar. Dat zijn bijvoorbeeld misdrijven tegen de veiligheid van de staat (art. 92 Sr e.v.) en tegen de Koninklijke waardigheid (art. 108 Sr e.v.), een aantal misdrijven tegen de algemene veiligheid van personen, zoals ‘het doen verongelukken van een (lucht)vaartuig’ (art. 168 Sr) en een aantal misdrijven met terroristisch oogmerk, (art. 282b Sr). Buiten het Wetboek van Strafrecht kan de levenslange gevangenisstraf nog voor andere misdrijven worden opgelegd, te denken valt aan een aantal misdrijven genoemd in de Wet internationale misdrijven van 2003.

Tot op heden is levenslange gevangenisstraf alleen opgelegd wegens:

 

1

 

(medeplegen van) enkelvoudige en meervoudige moord (art. 289 SR);

 

2

(medeplegen van) enkelvoudige en meervoudige gekwalificeerde doodslag ( art.288 SR);

3

Opzettelijk een ontploffing teweegbrengen, indien daarna levensgevaar voor een ander is te duchten is en het feit iemands dood ten gevolge heeft (art 157 lid 3 Sr)

 

4

Moord met terroristisch oogmerk (art 289 Sr jo. 83, lid 1 onder e Sr, slechts eenmaal: Mohammed Bouyeri)

NB. Deze veroordeelden worden wel aangeduid met de term ‘commune’ delinquenten, dit in tegenstelling tot degenen die werden berecht wegens delicten gepleegd tijdens de Tweede Wereldoorlog welke strafbaar zijn gesteld in het Besluit Buitengewoon Strafrecht van 1943, de zogenaamde niet-commune delinquenten, ook wel ‘politieke delinquenten’ of ‘oorlogsmisdadigers’ genoemd.

Moord in verhouding tot doodslag

Moord onderscheidt zich juridisch van doodslag door de aanwezigheid van ‘voorbedachte raad’. Dit onderscheidende criterium werd door de wetgever nader uitgelegd als ‘kalm beraad en rustig overleg’. Kalm beraad en rustig overleg behoeven echter niet vast te komen staan. De Hoge Raad acht voor het aannemen van ‘voorbedachte raad’ voldoende ‘dat verdachte tijd had zich te beraden op het te nemen of het genomen besluit, zodat de gelegenheid heeft bestaan dat hij over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen daad heeft nagedacht en zich daarvan rekenschap heeft gegeven’ Het tijdsverloop hoeft niet lang te zijn; enkele seconden kunnen volstaan.

1.7 Aantallen opleggingen

 Onherroepelijke veroordelingen tot levenslange gevangenisstraf:

1870-1945

Ca 51 x

1945-1950

6  x

1950-1960

7 x

1960-1970

2 x

1970-1980

-

1980-1990

3 x

1990- 2000

7 x

2000-2011

23  x

De 159 levenslange straffen opgelegd aan oorlogsmisdadigers wegens delicten begaan in de Tweede Wereldoorlog zijn niet meegeteld.

Aantallen opgelegde Levenslange straffen en Gratiebeslissingen 1889-1996 ('Oud-gratiebeleid")

Aantallen

Uit bronnen van het Ministerie van Justitie volgt dat er tussen 1889 en 1963 in totaal 47 veroordeelden zijn opgenomen in de gevangenis in Leeuwarden

Uit onderzoeken van W. van Alst en W. Anker volgt dat na de Tweede Wereldoorlog de levenslange straf als volgt is opgelegd:

1945-1960

6  x

1950-1960

7 x

1960-1970

2 x

1970-1980

-

1980-1990

3 x

2 x is het restant van de straf omgezet in 15 resp. 25 jaar na resp. 27 en 13 jaar (1921 en 1908)__

Totaal 40 personen van 48

5 overleden na betrekkelijk korte detentieperiode

2 overleden als verpleegden in ’s Rijks Krankzinnigengesticht in Eindhoven

1.8 Historie levenslange gevangenisstraf

Tot 1870 kende Nederland als zwaarste straf de doodstraf; de levenslange gevangenisstraf was uitgesloten. Op de tenuitvoerlegging van de doodstraf rustte sinds 1860 een moratorium. Om het hiaat dat toen ontstond te vullen, werd de levenslange straf geïntroduceerd. In het debat tussen parlement en minister van Justitie Van Lilaar in 1869 werden de volgende bezwaren tegen de levenslange straf ingebracht:

- De werkelijk volgehouden straf is te zwaar, zwaarder dan de doodstraf.

- De straf past niet in het concept ‘zedelijke verbetering’.

- De straf is onrechtvaardig, omdat de duur afhangt van de leeftijd van de veroordeelde.

- De straf kan het gedrag van de veroordeelde niet gunstig beïnvloeden.

- Omdat er ‘niets meer te verliezen is’, heeft straf(dreiging) geen gunstig effect meer op het gedrag.

De minister van Justitie achtte invoering van de levenslange straf aanvaardbaar, mits de mogelijkheid van gratie als instrument tot verkorting van de straf bleef bestaan

Gratie is steeds de enige mogelijkheid tot verkorting van de levenslange gevangenisstraf geweest. Regelmatig is aangedrongen op aanvullende regelgeving, in het bijzonder een regeling tot voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) voor levenslanggestraften.

De civiele procedure

Het is mogelijk langs civiele weg een gebod tot invrijheidstelling aan de civiele rechter te vragen. Tot nog toe is geen levenslanggestrafte in vrijheid gesteld door de civiele rechter. De minister noemde het in 2004 een ‘theoretische’ mogelijkheid (Aanhangsel Handelingen II, 2003/04 nr. 1972, p. 4170).

De Hoge Raad is van oordeel dat de veroordeelde het oordeel van de burgerlijke rechter kan inroepen omtrent de rechtmatigheid van de (verdere) tenuitvoerlegging van de straf. Deze mogelijkheid geldt zowel in het kader van de voorziening als bedoeld in artikel 5 lid 4 als in het kader van artikel 3 EVRM (HR 16 juni 2009, LJN BF3741, rechtsoverweging 2.10

Tenuitvoerlegging en resocialisatiebeginse 

De tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf geschiedt zoals die van gewone gevangenisstraf. Deze tenuitvoerlegging dient gericht te zijn op voorbereiding van de terugkeer van de gedetineerde in de vrije maatschappij.

Het resocialisatiebeginsel wordt door de Dienst Justitiële Inrichtingen aldus verwoord:  ‘Vanaf het moment dat een gedetineerde zijn straf moet uitzitten, start ook de voorbereiding op zijn terugkeer in de maatschappij’

1.9 Gratiebeleid tot 1986

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw, was het gebruik geworden na 15 jaar de mogelijkheid van gratie in overweging te nemen. In de jaren vijftig is deze termijn verkort naar 10 jaar. Het gratiebeleid werd voortgezet onder de naam ‘Samkaldenregeling 1957’, later als ‘Volgprocedure langgestraften 1978’. De Volgprocedure 1978 bevatte de neerslag van de Samkaldenregeling in de vorm van een circulaire. Deze circulaire werd kort na de invoering van de Penitentiaire Beginselenwet (PBW) in 2000 om praktische redenen ingetrokken, namelijk vanwege de decentralisatie van het medisch toezicht.

Het hoofd van de afdeling gratie van het Ministerie van Justitie concludeerde in 1957 alsook in 1963 dat de straf nimmer tot het einde werd uitgeboet. De laatste gratieverlening op basis van het ‘oude’ gratiebeleid vond plaats in 1986 na 19 jaar detentie, waarvan de laatste jaren waren doorgebracht in een Tbs-kliniek.

 Gratiebeleid tot 1986: de omzettingen

Tussen 1889 en 1970 werden 49 levenslange gevangenisstraffen uitgesproken, waarvan in één geval tweemaal (‘dokter O.’), dus in totaal tegen 48 personen. In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw vond gewoonlijk verblijf in een behandelkliniek plaats, als tussenstap naar voorwaardelijke invrijheidstelling (VI). Het moment van gratiëring en dat van vrijlating vielen in de meeste gevallen niet samen. Het aantal jaren tijdelijke gevangenisstraf waarin de straf werd omgezet, werd berekend aan de hand van de wenselijk geachte datum van VI. Zo werd Hans van Z. kort voor de wijziging van de VI-regeling gegratieerd om aan de invrijheidstelling voorwaarden te kunnen verbinden. Per 1 januari 1987 werd namelijk de VI vervangen door – automatische – ‘vervroegde’ invrijheidstelling.

Levenslange Straffen die tussen 1889 en 1970 die bij weze van gratie zijn omgezet

Omzetting

1 levenslange straf

In 15 jaar

1 levenslange straf

In 16 jaar (1959)

1 levenslange straf

In 17 jaar

2 levenslange straffen

In 18 jaar (1958)

4 levenslange straffen

In 20 jaar met aftrek

1 levenslange straf

In 21 jaar

1 levenslange straf

In 23 jaar plus 7 mnd. met aftrek

2 levenslange straffen

In 24 jaar plus 4 mnd. met aftrek

2 levenslange straffen

In 24 jaar met aftrek

8 levenslange straffen

In 25 jaar

1 levenslange straf

In 25 jaar met aftrek

1 levenslange straf

In 27 jaar

1 levenslange straf

In 27 jaar met aftrek

1 levenslange straf

In 28 jaar

1 levenslange straf

In 28,5 jaar met aftrek, detentie van 19 jaar (van Z. 1986)

7 levenslange straffen

In 30 jaar

2 levenslange straffen

Voorwaardelijke kwijtschelding van het strafrestant

1 x twee levenslange straffen

Dokter O. voorwaardelijke gratie van het onvervulde deel van de eerste levenslange straf met een proeftijd van 8 jaar; tweede levenslange straf onvoorwaardelijke gratie; detentie van in totaal 22 jaar (1975)

 

 

 

 

Gronden voor gratie onder het oude beleid

 

 

1

 

Goed gedrag

 

 

2

Betoond berouw en erkenning ( berouw en erkenning van schuld waren echter geen conditio sine qua non voor op jaren stellen, bv gratiedossier Gottfried M. en Johannes O.;

 

 

3

Mogelijkheid van reclassering en de lichamelijke en geestelijke gesteldheid van de veroordeelde;

 

4

Aanzienlijk verminderd recidivegevaar;

 

5

De verstoring van reclasseringskansen.

 

De laatste grond (punt 5)  is geïntroduceerd door minister Samkalden (1957) en heeft ten doel voor lang- en levenslanggestraften re-integratie in de samenleving mogelijk te maken, voordat de duur van de detentie te grote schade heeft toegebracht (Handelingen II 1956/57, 4500 (Justitiebegroting), p. 2307-2308).

Uit bestudering van oude gratiedossiers en uit een overzicht uit 1963 van het hoofd van de afdeling gratie van het Ministerie van Justitie blijkt onder meer het volgende:

Niet één levenslange straf werd tot het einde  'uitgeboet.

 

Gratie werd onder meer gehanteerd 'ter voorkoming van de verstoring van reclasseringskansen.

 

De levenslange straf werd omgezet in een tijdelijke straf van gemiddeld 23 jaar.

 

De omzetting vond plaats na gemiddeld 15 tot 17 jaar.

 

Daadwerkelijke detentieduur (na aftrek voorwaardelijke invrijheidsstelling) was ca. 17 jaar.

 

Enkele veroordeelden overleden voordat de mogelijkheid van gratie kon worden onderzocht of uitgevoerd.

 

Slechts één veroordeelde werd tot zijn dood in detentie gehouden, vanwege krankzinnigheid.

 

Verblijf in een behandelkliniek om de terugkeer naar de maatschappij soepel te kunnen laten verlopen, was gebruikelijk.

De bovenstaande gegevens laten zien dat de levenslange gevangenisstraf geen absoluut karakter had.

1.10 Gratiewet 1987

Tot 1 januari 1988 werd gratie geregeld in de Gratieregeling 1976. Voor (levens)langgestraften gold vanaf 1957 de zogenaamde ‘Samkaldenregeling’. Minister Samkalden formuleerde toen de grond voor gratie aan (levens)langgestraften als ‘voorkoming van de verstoring van reclasseringskansen’. Uit de Memorie van Toelichting: Met name bij langere vrijheidsstraffen kan zich een situatie ontwikkelen waarin met de verdere tenuitvoerlegging van de straf geen enkel in ons strafrecht erkend doel in redelijkheid meer wordt gediend, zodat verkorting van de straf door middel van gratie verantwoord wordt geacht.’ Deze passage is aangehaald door de Hoge Raad in zijn arrest van 16 juni 2009.

Kentering van het ‘oude’ beleid

In 1975 vatte de staatssecretaris van Justitie het Nederlandse gratiebeleid voor levenslanggestraften als volgt samen:

‘In het Nederlandse strafstelsel wordt een levenslange gevangenisstraf, opgelegd aan commune delinquenten, in het algemeen niet tot het einde toe ten uitvoer gelegd. Naar onze opvatting behoort een dergelijke tot vrijheidsstraf veroordeelde uitzicht te houden op terugkeer in de samenleving, zo dit mogelijk is.’

De passage staat in de brief van 13 februari 1975 die ter gelegenheid van de voorwaardelijke vrijlating van ‘dokter O.’ aan ‘alle media’ is verzonden.1 In 1986 vond vanuit deze zelfde gedachte de voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) plaats van Hans van Z.

Sinds 1986 zijn er geen beleidsregels uitgevaardigd die erop duiden dat het ‘oude’ gratiebeleid is gewijzigd. Wel werd in 2000 de Volgprocedure ingetrokken, dit als gevolg van de inwerkingtreding van de Penitentiaire Beginselenwet in 1999. Deze intrekking beoogde geen inhoudelijke maar slechts een organisatorische verandering met betrekking tot de bejegening van langgestrafte gedetineerden.

In een recente bijdrage aan de discussie over de duur van de levenslange gevangenisstraf heeft minister van Justitie Hirsch Ballin zich op het standpunt gesteld dat naar zijn oordeel ‘ten onrechte de conclusie is verbonden dat sprake zou zijn van een fundamentele breuk met het in het verleden gevoerde beleid.

De praktijk van de tenuitvoerlegging duiden echter op het verlaten van het ‘oude’ beleid.

Een paar voorbeelden:

Minister van Justitie Donner in 2004:

In antwoord op Kamervragen op 20 juli 2004: ‘(…) de Nederlandse rechter kan geen minimumduur bepalen voor levenslang; de levenslange gevangenisstraf duurt immers levenslang

Op 1 juni 2004 bij de behandeling van het wetsvoorstel verhoging strafmaxima: ‘Daarom is er een onderscheid gemaakt tussen 20 jaar en levenslang. Dat is gewoon voor de rest van het leven.

Staatssecretaris van Justitie Albayrak in 2008

‘Levenslang is in beginsel levenslang

‘Ik zie geen dringende noodzaak om de levenslange gevangenisstraf tussentijds te toetsen, bijvoorbeeld na vijftien jaar

Bij de modernisering van het gevangeniswezen waar we nu mee bezig zijn, besteden we ook aandacht aan de levenslanggestraften en met name aan hun verblijf in gevangenissen. Dat verblijf is uiteraard niet gericht op terugkeer in de samenleving.

Minister van Justitie Hirsch Ballin en staatssecretaris van Justitie Albayrak, brief d.d. 16 oktober 2009

Omdat van terugkeer in de samenleving in principe geen sprake is, komen levenslanggestraften niet in aanmerking voor interventies die zijn gericht op het voorbereiden van een succesvolle terugkeer in de samenleving. Dit betekent dat voor de groep levenslanggestraften een andere benadering moet gelden, vooral gelet op de veranderingen in het gevangeniswezen in het kader van het programma Modernisering Gevangeniswezen (MGw).’

Met het in 2005 verhogen van het maximum van de tijdelijke gevangenisstraf van twintig naar dertig jaar is het verschil met levenslang minder groot geworden. Dit maakt dat de rechter meer dan voorheen een weloverwogen keuze maakt voor een levenslange gevangenisstraf.

Gratieverlening sinds 1986

Tot 1986 is – op een enkele uitzondering na – aan álle levenslanggestraften gratie verleend. Dit gebeurde steeds in het kader van de ‘beleidsgratie’. Daardoor werd het mogelijk voorwaardelijke invrijheidstelling (VI) te verlenen. Het betrof hier iemand in Duistland tot levenslange gevangenisstraf was veroordeeld en deze door  Nederland was overgenomen[14].

De opinie van beroepsmatig met de strafrechtspleging verbonden personen en organisaties

De RSJ en de deelnemers aan het congres ‘De jaren tellen’ op 6 maart 2008

De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) bepleit in zijn rapporten van 2006 en 2008 de invoering van een tussentijdse toets door de rechter, met het oog op de mogelijkheid van gratieverlening[15]. en vervolgadvies[16]

. De grond voor invoering van de toets is de uitzichtloosheid van de sanctie. In 2007 schrijft de RSJ het ‘inhumaan’ te achten om levenslanggestraften die in een Tbs-kliniek verblijven bij voorbaat uit te sluiten van verlof.

1.11 Onherroepelijke veroordelingen sinds 1970 33 x (per 20-09-2012)

1970-1980 

 

-

1980-1990

 

3 x respectievelijk  1982, 1983 en 1987

1990-2000

7 x respectievelijk 1993, 1994, 1995, 1996, 1998 3 x.

- 1x (Errol Kabak na ontsnapping op 13 juli 1988 in Turkse gevangenis doodgeschoten).

2000-2011

23 x

 

2000

1 x Jan Stoffers 'Het monster van Assen'

 

2001

-

2002

4 x  Tegen Huseyin Bayasin., Ugur U. en Edwin Z., (Playstation - moorden), Willem van Eyk ( het beest van Harkestede)

 

2003

2x Louis Hagemann, Dawanpersad S.

 

2004

3x Birol C.(Kaapsepleinmoorden), Olaf Hamers, Ischa Magaev (3-voudige moord Brandevoort, Helmond)

 

2005

5x Mohammed Bouyeri (moord op Theo van Gogh), R. M., Rudolf Käsebier (Beul van Twente), Daniel Sowerby (was in Engeland al eerder tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld), Frank Boons (tbs 'er die mede tbs' er ombracht)

 

2006

3x Mehmet Alkan (3-voudige moord Brandevoort, Helmond), Geert Musch, Hasèn Aksema (bij verstek

 veroordeeld)

2007

3x Frenando Pires., Zé Carlos Borges de Brito , Elmer Pinto (Alle drie in de zaak Inn & Out)

2008

Marcel Teunissen.(Moord op Louis Sévèke)

 

2009

-

2010

-

2011

1 x Joseph Mpambara, (Rwanda wegens oorlogsmisdaden)

 

NB. 1 Vanaf 2000 zijn in totaal dertien levenslange straffen in beroep of na cassatie teruggebracht naar vrijspraak of tijdelijke gevangenisstraf al dan niet met TBS.  Over de levenslange gevangenisstraf uitgesproken tegen Lucia de Berk, de enige vrouw waartegen ooit levenslange gevangenisstraf is gevorderd, en uiteindelijk werd vrijgesproken, na jaren gevangen te hebben gezeten, zal door mij nader worden ingegaan in Hoofdstuk 19[17].

2003

1

2005

2

2006

1

2007

1

2008

3

2009

1

2010

1

2011

3

Het totaal aantal veroordelingen tot levenslange straf sinds 2000 is dus (23 + 13) = 36.

1.12 Conclusies op basis van het aantal veroordelingen 1 januari 1970 - 20 september 2012

 

1

 

 

Het totaal aantal levenslanggestraften in Nederlandse strafinrichtingen is 33, exclusief de uit het buitenland overgenomen vonnissen.

 

2

10 veroordelingen dateren van vóór 1 januari 2000.

 

3

36 veroordelingen hebben plaatsgevonden tussen 1 januari 2000 en 20 september 2012.

4

Dertien daarvan zijn in hoger beroep of na cassatie gewijzigd in een tijdelijke straf, al dan niet met TBS.

5

Het aantal onherroepelijke veroordelingen vanaf 2000 is, afgezet tegen het aantal veroordelingen in de periode tussen 1889 en 1970, meer dan een viervoud (ca 49 in bijna 100 jaar, gemiddeld ca 5,4 per 11 jaar,) tegen 23 in de afgelopen 12 jaar.

 

6

De langst zittende veroordeelden zitten op 1 juli 2012 resp. 32, 28 en 24 jaar.

 

7

Het totaal aantal levenslanggestraften dat is veroordeeld voor delicten gepleegd vóór 1 februari 2006 en derhalve vallend onder de oude wetgeving ( op grond waarvan de rechter de keuze had tussen 20 jaar en levenslang) is 31. Dat betekent dat slechts twee levenslanggestraften onder de huidige wetgeving ( waar de rechter de keuze heeft om 30 jaar gevangenisstraf op te leggen) zijn berecht.

 

8

De leeftijd van de daders varieert van 23 tot 61

 

9

De gemiddelde leeftijd bij oplegging is ca. 38 jaar.

 

10

In zeven gevallen is de straf onherroepelijk opgelegd aan iemand (ruim) onder de 30 jaar.

 

11

Een aantal gestraften is veroordeeld op het moment dat er van het 'oude' gratiebeleid nog geen afstand was genomen.

 

1.13  De Praktijk van de Levenslange Gevangenisstraf in de lidstaten van de Raad van Europa[18]

Een meerderheid van de lidstaten van de Raad van Europa heeft wetgeving die voorziet in de mogelijkheid van oplegging van een levenslange straf. Levenslang impliceert echter niet zonder meer dat de straf duurt tot het levenseinde. De meeste landen kennen een regeling voor verkorting van de straf met de mogelijkheid van voorwaardelijke invrijheidstelling (VI).

Dat Nederland in deze een uitzonderingspositie inneemt, werd op 20 januari 2010 tijdens het Algemeen Overleg door de bewindsvrouwe bevestigd (Kamerstukken II 2009/10, 24587, nr. 377, p. 32 en p. 39).

Landen met levenslange gevangenisstraf

Ia. met langdurige verplichte detentie, waarna (voorwaardelijke) invrijheidstelling mogelijk is

Estland #

30 jaar

Litouwen #

26 jaar

Italië #

26 jaar

Polen #

25 jaar

Slowakije #

25 jaar

Moldavië #

25 jaar

Tsjechië #

20 jaar

Roemenië #

20 jaar

Turkije #

20 jaar

Ib. met mogelijkheid van VI na kortere duur:

België #

VI mogelijk na 10 jaar

Frankrijk #

VI mogelijk na 15 jaar

Duitsland #

VI mogelijk na 15 Jaar. [19]

Luxemburg #

VI mogelijk na 15 jaar

Zwitserland #

VI mogelijk na 15 jaar

Engeland en Wales

 # # # # #

Tariff-systeem, waarbij de rechter bij oplegging de minimum duur van de levenslange straf bepaalt. Zie nadere toelichting.

Denemarken # # #

Wettelijke VI-regeling door de rechter, en detentiefasering

Ierland # # #

Wettelijke VI-regeling door de rechter, en detentiefasering

Schotland # # #

Wettelijke VI-regeling door de rechter, en detentiefasering

II. Land dat de straf buiten toepassing laat 

IJsland #

Geen levenslange straf opgelegd sinds 1940

III. Landen zonder levenslange straf, maar met een lange tijdelijke straf:

Kroatië #

Maximum zwaarste straf 20-40 jaar. VI na de helft van de straftijd, in uitzonderlijke gevallen na een derde. Tussen 1998 en 2001 opgelegd aan 3 personen

Spanje #

Maximum zwaarste straf 30 jaar

Slovenië #

Maximum zwaarste straf 30 jaar. VI mogelijk na minimaal 15 jaar en drie kwart van de straf

Portugal #

Maximum zwaarste straf 25 jaar, in exceptionele gevallen 30 jaar

Noorwegen #

Maximum zwaarste straf 21 jaar. VI mogelijk na 12 jaar.

IV. Landen met verplichte invrijheidsstelling

Zweden #

Verplichte invrijheidsstelling na twee derde deel van de straf ( wordt mogelijk in heroverweging genomen)

V. Landen zonder VI-regeling maar met de mogelijkheid van gratie

Finland # #      

Gebruikelijk is dat na 12 tot 14 jaar voorlopige gratie wordt verleend

Cyprus # # # #

Kent een de facto-gratiebeleid en een zeer summiere wettelijke VI-regeling

Nederland

?

Landen buiten Europa

Antillen #  #

In het ontwerp Wetboek van Strafrecht is voorzien in een periodieke toetsing na 20 jaar

Canada # # #

Wettelijke VI-regeling, door de rechter, en dedentiefasering

Nieuw-Zeeland # # #

Wettelijke VI-regeling, door de rechter, en detentiefasering

Internationaal Strafhof

Ook het Internationaal Strafhof kent de mogelijkheid van levenslange gevangenisstraf. In art. 110 van het Statuut is bepaald dat het Hof na 25 jaren "shall review the sentence to determine whether it should be reduced".

Conclusie landen vergelijking

Uit het overzicht blijkt dat Nederland een unieke plaats inneemt omdat er geen vooruitzicht is op Voorwaardelijke Invrijheidsstelling, geen sprake is van detentiefasering en geen aantoonbaar de facto -gratiebeleid bestaat zoals in Finland en Cyprus.

Bronnen Landenoverzicht:

# Overzicht S. Snacken en mr. P. Tournier met betrekking tot levenslange gevangenisstraf in de lidstaten van de Raad van Europa, gepresenteerd ter gelegenheid van de ad hoc Conference of Directors of Prison Administration and Probation Service, georganiseerd door de Raad van Europa (Rome, 25-27 November 2004), opgenomen in Léger/Frankrijk, EHRM 11 april 2006, rechtsoverweging 46 e.v.).

# # ‘Levenslang, perspectief op verandering’, Advies van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming van 1 december 2006.

# # # Interne nota Ministerie van Justitie.

# # # # EHRM 12 februari 2008 inzake Kafkaris/Cyprus.

# # # # # Gegevens van B.M. Fiori, L.L.M , Vakgroep strafrecht, Rijksuniversiteit Groningen

# # # # # # Toelichting Engeland en Wales: Deze landen kennen een zeer uitgebreide regeling voor de oplegging en tenuitvoerlegging van levenslange straffen die moéten worden opgelegd en die welke ter keuze staan (‘mandatory en discretionary lifesentences’). De regelingen zijn naar aanleiding van kritische arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) aangepast (zie o.a. W.F. van Hattum, ‘Het irrationele van de levenslange straf. De levenslange gevangenisstraf in Nederland in het licht van de rechtspraak van het EHRM en andere Europese ontwikkelingen’, in: Systeem in ontwikkeling, Liber Amicorum G. Knigge (red. A. Harteveld, D.H. de Jong en E.F. Stamhuis), Nijmegen: Wolf Legal Publishers 2005, p. 231-259).

Toevoeging R. Gaarthuis, Universiteit Tilburg:

In maart 2008 kenden Engeland en Wales 10.911 ‘levenslang’ gestraften op een totaal van ca. 83.000 gedetineerden. Het gaat om gedetineerden die een life sentence uitzitten (ca. 6.740) en gedetineerden aan wie een zogenaamde ‘IPP’ (imprisonment for public protection) is opgelegd (ca. 4.170). Beide sancties vallen onder de noemer ‘indeterminate sentences’ en kunnen in principe levenslang voortduren; na het verstrijken van ‘the period necessary to meet the requirements of retribution and deterrence’ (de zogenaamde ‘tariff’), kan de parole board VI bevelen. Uit de ‘Annual offender management caseload statistics’ van 2008 kan worden opgemaakt dat gedetineerden gestraft voor het delict moord, gemiddeld 16 jaar in detentie doorbrengen alvorens voor parole in aanmerking te komen. Bij de andere categorieën lifers (de IPP’s en gedetineerden veroordeeld voor delicten als poging tot moord, doodslag, verkrachting) is de gemiddelde detentieduur ca. 9 jaar.

Info en statistiek:

www.hmprisonservice.gov.uk/adviceandsupport/prison_life/lifesentencedprisoners/

http://www.justice.gov.uk/publications/prisonandprobation.htm

NB. Zie voorts voor een mondiaal overzicht van nationale regelingen: Wikipedia

http://en.wikipedia.org/wiki/Life_imprisonment


[1] Eindhovens Dagblad  21-01-2010 , Prins, Monique Een-levend doodverklaring

[2] Eindhovens Dagblad  21-01-2010 , Prins, Monique Een-levend doodverklaring

[3] Inmiddels 33 JSW.

[4] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/98-opmerkelijke-rechtszaken/1084-viervoudige-moord-oudmarinier-paul-spiekerman-van-weezelenburg-deel-5.html

[5] Rechtsspraak.nl: rechtbank Maastricht 22-07-2004 AQ4870

[6] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/98-opmerkelijke-rechtszaken/1108-viervoudige-moord-oud-marinier-paul-spiekerman-van-weezelenburg-deel-3.html

[7] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/98-opmerkelijke-rechtszaken/1108-viervoudige-moord-oud-marinier-paul-spiekerman-van-weezelenburg-deel-3.html

[8] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/98-opmerkelijke-rechtszaken/1081-viervoudige-moord-oudmarinier-paul-spiekerman-van-weezelenburg-deel-2.html

[9] Pleitnota Wim Anker Parketnummer 21:003345-06 in mijn bezit JSW.

[10] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/183-de-zaak-lucia-de-berk/2626-vrijspraak-lucia-de-berk.html

[11] Trouw 20-09- 2008 Mohammed B. kan later altijd nog tot inzicht komen.

[12] Trouw 20-09- 2008 Mohammed B. kan later altijd nog tot inzicht komen

[13] http://www.forumlevenslang.nl/factsheet.pdf http://www.forumlevenslang.nl/factsheet.pdf 

[14] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/70-levenslange-gevangenisstraf/2031-koningin-verleent-na-23-jaar-gratie-aan-levenslang-veroordeelde.html

[15] http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/70-levenslange-gevangenisstraf/538-advies-levenslang-perspectief-op-verandering.html

[16] http://www.rsj.nl/Images/levenslang-vervolgadvies-290408_tcm60-110304.pdf

[17] Zie ook http://blikopdewereld.nl/Ontwikkeling/rechtspraak/183-de-zaak-lucia-de-berk/2626-vrijspraak-lucia-de-berk.html

[18] Factsheet:  Levenslange gevangenisstraf Forum Levenslang Bijlage 7 http://www.forumlevenslang.nl/factsheet.pdf 

[19] In bijlage 8 van Factsheet levenslang wordt nader ingegaan op de positie van levenslanggestraften in Duitsland. http://www.forumlevenslang.nl/factsheet.pdf 

zie verder Deel 1b Inleiding 1 B Levenslange gevangenisstraf in Nederland menselijk of onmenselijk ?