We hebben 263 gasten online

Hoofdstuk 3: Hans van Zon, levenslang en kreeg gratie na 19 jaar in de gevangenis te hebben doorgebracht.

Gepost in Boek: De praktijk van de levenslange gevangenisstraf in Nederland

levenslang Hans van Z.

Hans van Zon kwam ter wereld 20 april 1942 in Utrecht. Zijn vader is houtbewerker. Hij blijkt van jongs af aan een moeilijke jongen te zijn, niet in staat om contact te maken met andere kinderen. Zij mogen hem niet, vinden hem achterbaks en ongrijpbaar[1]. Zijn moeder heeft echter hoge verwachtingen van hem en denkt dat haar zoon het arbeiderbestaan zal kunnen ontvluchten. Maar in de dagelijkse praktijk mislukt veel van wat hij oppakt. Hij ontbeert het respect van zijn vader. Op zijn vijftiende jaar onderneemt hij een vergeefse zelfmoordpoging[2].

Zijn moeder heeft hem afgeleerd ‘plat’ te spreken en hij weet ondanks zijn gebrek aan scholing toch enige talenkennis en omgangsvormen te leren. Hans had hersens, maar voor méér dan lagere school was thuis geen geld. Hij werkte na zijn lagere -schooltijd, zelden langer dan enkele weken, in tientallen baantjes en had al snel een strafblad voor diefstal en andere, kleinere misdrijven.

Hans had grote verbale kwaliteiten, praatte in Utrechtse cafés menig student plat. Door veel te lezen kan hij meepraten over Heidegger en Spinoza, maar zijn kennis is slechts oppervlakkig[3]. Zelfs aan zijn (veelvuldige) ongelijk wist hij zulke draaien te geven dat men hem vaak geloofde. Vrienden had hij bij de vleet, maar ook homoseksuele contacten[4]. Dat hij een van Nederlands beruchte criminelen zou worden kon niemand toen nog bevroeden.

3.1 Seriemoordenaar Hans van Zon

Het verhaal dat Nederland in zijn ban kreeg, was dat Hans van Z. een nette, intelligente, goed geklede jongeman' van 27 jaar ,leek die zijn gruwelijke moorden met een loden pijp (een volgegoten elektriciteitsbuis) uitvoerde. Deze pijp placht hij te vervoeren in het foedraal van een paraplu. In sommige gevallen gebruikte hij ook een mes.

Al snel bleek dat Van Z. tot zijn misdaden was aangezet door een 76-jarige onderwereld figuur-op zijn- retour die in het milieu 'OudeNol' heette. Een Utrechtse heler en brandkastenkraker.

Ouwe Nol was voor Van Z. 'een soort vaderfiguur', aldus een der psychiaters tegen Parool- rechtbankverslaggever Jac. van 'Veen, 'maar hij voelde ook heel duidelijk dat die man gevaarlijk was, . iemand voor wie hij' vreselijk moest oppassen. Hij heeft gezegd: ik zal me op den duur van die man 'moeten ontdoen. Hij raakte gefascineerd als de oude man op wandelingen door Utrecht mensen aanwees die hij kende en opmerkte: "Kijk, daar woont iemand die geld heeft." Van Z. werd door' Ouwe Nol door een andere wereld geleid'. Ouwe Nol deelde mee in de buit van de roofovervallen. Dat wil zeggen: hij hield het grootste deel zelf[5].

Op 13 december 1967 werd Hans van Zon in zijn Utrechtse woning gearresteerd. Het bleek de aanzet tot het 'moordproces van de eeuw' dat tien dagen zou duren en waar de gehele internationale pers op afstormde. Iedereen wilde die meedogenloze, keurig in driedelig pak gestoken jongeman zien die mensen afslachtte als konijnen. Een seriemoordenaar die in zo'n kort tijdsbestek zoveel slacht­offers ombracht, was destijds ongekend. Het moordwapen, een door Hans zelf gegoten loden pijp, lag ter bezichtiging in het gerechtsgebouw.

In 1967 doodde Van Zon de halfverlamde 80-jarige handelaar in feestartikelen Jan 'Oom Cupido' Donse en de 47-jarige veeboer Reijer de Bruin. Uit eigen beweging voegde hij daar nog de moord op zijn ex-vriendin Coby van der Voort aan toe.

Toen Van Zon echter de weduwe Betje Woort­meijer niet hard genoeg sloeg, liep hij tegen de lamp. De weduwe herstelde en wees Van Zon aan als haar belager. In zijn appartement werd het restje van haar elfduizend gulden aan spaarcentjes teruggevonden[6].

 

3.2 Veroordeling tot levenslang

In de aanlacht wordt Van Zon ook beschuldigd van de dood van de Rotterdamse Elly Hagers. Na zijn aanhouding bekend hij ook deze zaak, maar trekt zijn verklaring later weer in[7].

Psychiaters fileerden het brein van Van Z. haarfijn. Uit hun rapport: 'Van Z. is zeker geen nul, maar hij mist ondergrond. Hij wist bijvoorbeeld in de verste verte niet 'waar Canada lag op de wereldkaart en hoeveel weken een jaar precies had. De droombeelden simuleert hij niet. Hij leeft: in een fantasiewereld die buitengewoon ver van de realiteit staat'.

De conclusie van Prof. Dr. J. Kloek en de arts J.G. Schnitzler komt hier op neer: Van Zon is zo gestoord, dat er van toerekeningsvatbaarheid amper sprake is. Het verhaal van Van Z.'s moorden werd indertijd samengevat onder de noemer beestmens. Wie dat woord ooit verzon, valt niet meer te achterhalen, maar geen journalist die de moeite nam iets anders te verzinnen toen het één keer was afgedrukt.'

Hans van. Z. werd - in maart 1970 - tot levenslang veroordeeld wegens twee moorden, een roofmoord en een poging tot roofmoord.

3.3 Van Zon trouwt met groepleidster

Maar geen enkele instelling in Nederland kon hem behandelen . Na zijn veroordeling trouwde Van Zon in de Psychiatrische Observatie Kliniek in Utrecht met zijn voormalig groepsleidster Riet.

Riet had Hans vier jaar na zijn proces ontmoet. Na een verblijf in de Koepelgevangenis in Breda, waar hij samen met de 'drie van Breda' in een cellencomplex zat, was hij overgeplaatst naar het Selectie Instituut in Utrecht. Daar werkte Riet als groepsleidster. Ze werden verliefd op elkaar. Riet over die periode: "We praatten met elkaar door het luikje in zijn celdeur. Lange gesprekken, zijn stem, die ogen. Ik viel voor deze man die zo diep wist door te dringen in mijn gevoelswereld. Hij kon me dingen laten doen­door maar aan te blijven dringen - die ik nooit had gedaan. Hij wist me zover te krijgen dat ik een sleutel regelde en zijn cel in ging." Toen hun verhouding werd ontdekt ontstond er een rel en Riet werd overgeplaatst naar de Van der Hoevenkliniek, eveneens in Utrecht. "Collega's beweerden dat ik op mijn tenen voor zijn cel stond om hem door het luikje mijn borsten te laten betasten. Ik voelde me een paria. Ik werd door de pers achtervolgd. Niemand begreep hoe het mogelijk was dat ik van een moordenaar kon houden, maar dat deed ik ook niet. Ik hield van de mens Hans van Zon."   In januari 1974 werd Hans overgeplaatst naar een speciaal voor hem gebouwde cel in de Van der Hoevenkliniek, waar hij diezelfde maand met Riet trouwde. Hans: "Onze huwelijksnacht duurde twee uur. In de kamer van de directeur, met de chef de clinique die in een hoekje bij een kaars­je een boek zat te lezen als getuige.[8]" Twintig jaar lang verdween Hans achter slot en grendel. Tot hij in 1986 voor de tweede keer gratie aanvroeg, en nu met succes.

3.4 Hans van Zon krijgt gratie

Na zijn vrijlating in 1986 toerde hij rond met een auto vol tweedehands goederen. Ook probeerde hij op de zwarte markt in Beverwijk zelfgedraaide houten ornamenten te verkopen. Toen De Telegraaf daarachter kwam, werd dat onmogelijk. Anonimiteit werd Van Zon niet gegund. Zijn verleden bleef hem achtervolgen. Elke overtreding - hij zat nogal eens dronken achter het stuur - was voorpaginanieuws[9]. In de jaren na zijn gratie woonden Hans en Riet in de kop van Groningen, Riet, die hem tien jaar lang had bezocht in gevangenissen en ten slotte in de Van Mesdagkliniek, was van Zeist naar Wirdum verhuisd. Na hun eerste contacten via brieven, telefoontjes en bezoeken in zijn cel, kwam Hans tijdens zijn verlof bij haar inwonen. Toen al begonnen de problemen Hans was iemand dié alle aandacht opeiste. Een dwingeland, een man van  uitersten. Gekweld door visioenen uit het verleden maakte ,hij ,stuk wat mooi was. Onvermogen maakte hem destructief en gewelddadig.  Uiteindelijk scheidden ze, maar overal waar Riet ging wonen, woonde Hans korte tijd later ook. Op het laatst bewoonden ze een flat in Delfzijl. Riet acht. hoog en Hans op de twaalfde verdieping waar hij in het­zelfde tempo doorging haar leven te beheersen. "Waarom doe je het?" vroeg ik haar meerdere malen. "Waarom ga je niet weg, voorgoed?" Riet is een intelligente, buitengewoon spontane, lieve en vooral dappere vrouw. Ze heeft haar leven willen geven voor Hans en willen afmaken waar ze ooit aan is begonnen. "Ik had door mijn huwelijk met Hans een belangrijke stap gezet. Ik was nu immers ook voor het leven 'getekend'. Dat merkte ik pas echt toen Hans vanuit de Van Mesdag hier kwam wonen. Eigenlijk begint een straf pas bij de invrij­heidstelling. " Bij Hans kwam toen pas alles los. Hij ontbeerde de discipline en de bescherming van het gevangenisleven: "Ik was de gevangene van mezelf geworden." Steun zocht hij bij Riet en als reactie op zijn omgeving lapte hij verder alle regeltjes aan zijn laars. De stoppen sloegen door. Riet: "Hij ging steeds meer drinken. Reageerde al zijn woede af op mij. Maar ik kon hem aan. Ik ben eigenlijk nooit bang geweest voor hem. Daarom ook kon ik blijven. Trouwens, waar moest ik heen? Vluchten, onderduiken? Hans had me overal gevonden. Hij is veel te slim. Nee, we zijn tot elkaar veroordeeld, levenslang[10]."

In 1997 werd met smaak bericht hoe de seriemoordenaar zichzelf had vastgezet: Van Z. was met zijn hoofd tussen de spijlen van zijn bed gekomen en verkeerde een week in die benarde positie toen de politie hem kwam bevrijden. In maart 1997werd hij gearresteerd en dertien dagen vastgehouden op verdenking van poging tot doodslag op zijn buurman in Delfzijl. Al snel bleek deze beschuldiging vals. Nadat justitie besloten had hem wegens gebrek aan bewijs niet te vervolgen, streed Van Zon tot het gerechtshof in Leeuwarden voor rehabilitatie. In februari 1998 kende het hof Van Zon wegens het ten onrechte oprakelen van diens verleden een  bedrag van 8,900 gulden toe. Zijn advocaat Willem Anker: 'Die affaire rakelde zijn hele verleden op. Sindsdien ging het heel slecht met hem.[11]' Hij overleed aan een maagbloeding die door alcohol werd verergerd Hij overleed, 56 jaar oud op 11 mei 1998. De dag ernaar wordt het nieuws, en nu voor het laatst, opnieuw door Hans van Zon gedomineerd.

Hans heeft: nooit spijt gehad van zijn moorden. "Spijt? wat koop je ervoor? Krijg je daarvoor brood bij de bakker?"

Onverschrokken of niet, hij werd zo achtervolgd door zijn eigen gedachten dat hij vergetelheid zocht in spiritualia.  Hans was ervan overtuigd dat hij wist hoever hij kon gaan. Liters alcohol en tientallen pillen per dag, al schreeuwend 'Maak me maar dood', om dan plotseling als een feniks uit de as te herrijzen. Net op tijd, net op het randje[12].


[1] Nijgh, Lennaert’: Moord & Doodslag. 12 beroemde Nederlandse moordzaken. Uitgeverij Conserve 1990 ISBN 9071380947 pagina 112

[2] Nijgh, Lennaert’: Moord & Doodslag. 12 beroemde Nederlandse moordzaken. Uitgeverij Conserve 1990 ISBN 9071380947 pagina 113

[3] Gestel van, Guy,: Handlangers van de dood. Seriemoord in België en Nederland. Uitgeverij Lannoo 2002. ISBN 9789020947915, pagina 39.

[4] Strabbing, Henk: Moord is pas moord als er een verhaal in zit in Volkskrant dinsdag 19 mei 1998

[5] Strabbing, Henk: Moord is pas moord als er een verhaal in zit in Volkskrant dinsdag 19 mei 1998

[6] Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

[7] Zie voor achtergronden rond de dood van Elly Hagers (Eleonora ‘Elly’ Wilhelmina Segov was in voormalig Nederlands Indië getrouwd met W. Hagers. Door huwelijksproblemen leefde zij de laatste vier weken voor haar dood gescheiden van haar man) Blauw, J.A.: verdacht van Moord: reconstructie van zes dubieuze Nederlandse moordonderzoeken. Hoofdstuk 4: de moord op Elly Segov pagina 154 t/m 164 en de vermeende relatie tussen Hans van Zon en Elly Segov pagina 165 t/m 189.

[8] Leeman, Loes,: Leven en dood van een seriemoordenaar in HP/De Tijd 22 mei 1998

Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

[9] Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

[10] Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

[12], Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998

Geraadpleegde literatuur:                  

Blauw, J.A.: verdacht van Moord. Reconstructie van zes dubieuze Nederlandse moordonderzoeken. Uitgeverij Fontein 2e druk 1996 ISBN 9789026108877.

Gestel van, Guy,: Handlangers van de dood. Seriemoord in België en Nederland. Uitgeverij Lannoo 2002. ISBN 9789020947915 pagina 38 t/m 41

Gieben, Sabine,: Een bruut met beschaving. Hans van Zon 1941-1998 in Elseviers Magazine 23 mei 1998.

Korterink Hendrik Jan: Moord in Nederland; De daders, hun fantasieën en hun willekeurige slachtoffers. ISBN 9055131695 pagina 17.

Leeman, Loes,: Leven en dood van een seriemoordenaar in HP/De Tijd 22 mei 1998.

Nijgh, Lennaert’: Moord & Doodslag. 12 beroemde Nederlandse moordzaken. Uitgeverij Conserve 1990 ISBN 9071380947 Hans van Zon. Het monster en zijn meester pagina 110 t/m 119.

Strabbing, Henk: Moord is pas moord als er een verhaal in zit in Volkskrant dinsdag 19 mei 1998.

Smolders Peter: De 30 meest geruchtmakende misdaden van de Lage Landen ISBN 904390015X Hoofdstuk 30 Hans van Z; De seriemoordenaar die nooit rust kreeg(1967) pagina 189 t/m 195.

Geraadpleegde bronnen:

De Waarheid 25-02-1969: Het laatste woord van Hans van Z.

De Waarheid 11-03-1969: Levenslang voor Hans van Z.

De Waarheid 10-04-1969: Hans van Z. in zorgwekkende toestand naar ziekenhuis.

Elseviers Magazine 23-05-1998: Een bruut met beschaving.

HP/De Tijd 22-05-1998: Leven en dood van een seriemoordenaar.

Limburgs Dagblad 15-09-1990: Hans van Z. of: het proces van de psychiaters.

Volkskrant 19-05-1998: Moord is pas moord als er een verhaal in zit.

Zie verder Hoofdstuk 4: Koos Hertogs, de langst zittende levenslang veroordeelde, wegens moord op 3 meisjes.