We hebben 286 gasten online

Hoofdstuk 17: Beest van Harkstede, Willem van Eyk.

Gepost in Boek: De praktijk van de levenslange gevangenisstraf in Nederland

  

Willem van Eyk wordt beschouwd als een van de weinige echte seriemoordenaars in Nederland. Hij zou in totaal veroordeeld worden voor 5 moorden en uiteindelijk veroordeeld worden tot levenslange gevangenisstraf.

Maar hoe was het mogelijk dat Willem van Eyk, nadat hij in 1975 al voor moord op de 15 jarige Cora Mantel in 1971 en de door hem in 1974 gepleegde moord op de 44 jarige Aaltje van der Plaat, werd veroordeeld tot 18 jaar en TBS, daarna in de jaren negentig, opnieuw 3 vrouwen ombracht? In 1976 werd hij namelijk opgenomen in  de 'hel van het Noorden', de Mesdagkliniek en in Veldzicht bij Balkbrug.

Willem van Eyk, ook wel 'het beest van Harkestede' genoemd is uiteindelijk veroordeeld tot levenslang nadat hij in 1993 Michelle Fatol, in 1995 Annelise Reinders en in 2001 Sasja Schenker verkrachtte en om het leven bracht.

Willem van Eyk werd geboren op 13 augustus 1941 in het Zuid-Hollandse Kortenaar, in die tijd gold het als een achterbuurt, maar nu heet het bij bewoners van de streek 'de goudkust'[1].

Het gezin van Eyk bewoonde met acht personen een huisje op de Hoekse Aarkade, nummer 14. In een psychiatrisch rapport van de zenuwarts dr. Luuk Adriaens uit 1975, wordt ingegaan op de familieverhoudingen. De vader wordt daarin een ijverige, eerlijke pater familias genoemd, maar laat de zenuwarts zich kritisch uit over Willems moeder. Zij was afkomstig uit een zwakbegaafd arbeidersgezin, weinig daadkrachtig, slordig in het huishouden, zwijgzaam en teruggetrokken. Dorpsgenoten typeerden haar als onbetrouwbaar, eigenzinnig, achterdochtig en koud. Karaktertrekken die ze met haar jongste zoon gemeen zou hebben. Zenuwarts Adriaens schreef dat zij hem door dik en dun de hand boven het hoofd hield[2].

Maar ondanks alles kon er geen twijfel aan bestaan dat 'gekke Willempie' een volstrekt onhandelbaar kind was[3].

Aan zijn schooltijd bewaart Willem geen goede herinneringen en feitelijk raakte hij toen al op het verkeerde pad[4]. Willem zou analfabeet blijven.

17.1 Waar is het met Willem van Eyk misgegaan?

Waar is het ergens misgegaan? Zenuwarts Adriaens gaf eigenlijk geen duidelijkheid al noemt hij in zijn rapport uit 1975 een aantal zaken: een gecompliceerde geboorte waardoor mogelijk door zuurstofgebrek een hersenbeschadiging zou zijn ontstaan. Hij kreeg op tienjarige leeftijd een hersenschudding waarvan hij jarenlang aan zware hoofdpijn leed. Daarnaast werd hij door zijn moeder hartgrondig verwend en werd zijn vader omschreven als te dominant[5]. Tot zijn twaalfde jaar pikte hij voornamelijk van zijn ouders en broers, maar begon daarna bij buren en andere dorpsgenoten te stelen en in te breken. Op 14-jarige leeftijd verlaat hij in 1956 de BLO -school in Alphen aan de Rijn om werk te zoeken. In de loop der jaren volgde het ene los-vast baantje op de andere, alleen al in de periode tussen 1968 en 1973 vijftien, afgewisseld door langere periodes van werkloosheid. Van de weinige mensen die hem nog redelijk goedgezind waren, joeg hij tegen zich in het harnas, door zijn opvliegende karakter, zijn driftbuien, zijn vernielzucht en zijn gewelddadig optreden. Van Eijk ontpopte zich als de schrik van het dorp[6].

Zijn contacten met meisjes uit het dorp verliepen moeizaam. Ze vonden hem een griezel en walgden van hem[7]. Van Eyk deed het nooit goed: niet in de kroeg, niet bij de meiden, niet thuis en ook bij het racen speelde hij de tweede viool. Zenuwarts Adriaens is van mening dat vooral één gebeurtenis van grote invloed op de verdere ontwikkeling is geweest. In 1966 verbrak van Eyks vriendin, een verzorgster in een bejaardenhuis, na een paar maanden de verkering.

Van Eyk had een strafblad sinds de Haagse politierechter hem in 1964 wegens diefstal van accu's uit draglines, een kist met gereedschap en een vetspuit een boete van zestig gulden had opgelegd. Enkele weken na de breuk met zijn vriendin volgde in augustus 1966 een tweede veroordeling, deze keer tot acht maanden gevangenisstraf, waarvan een maand voorwaardelijk, omdat hij samen met twee anderen bij een inbraak lood en accu's hadden gestolen[8]. Op last van de rechtbank diende hij zich onder toezicht te stellen van de protestantse reclassering, die hem eerst psychiatrisch liet onderzoeken.

De zenuwarts dr.mr. F.M. Havermans stelde vast dat Van Eyk snel geïrriteerd raakte en dat hij agressief, zo niet uitgesproken explosief kon optreden[9]. Frustraties verdraagt verdachte niet. Bovendien vertoonde hij op het intellectuele gebied  'grove lacunes', wat weer een gevolg zou kunnen zijn van afwijkingen in de hersenen. Zijn conclusie: de vooruitzichten zijn niet bijster gunstig.

Van Eyk wordt afgekeurd voor het uitoefenen van zijn dienstplicht, op psychische gronden, kortweg S5 genoemd[10].

Van Eyk zorgde er voortaan voor altijd genoeg geld te hebben door op dievenpad te gaan. Opnieuw kwam hij voor een delict in de gevangenis terecht, waardoor hij zeven maanden gedetineerd was, en kwam zo in de leerschool van de misdaad terecht.

Sytze van der Zee vraagt aan Van Eyk (Anatomie van een seriemoordenaar'), tijdens een van zijn bezoeken aan hem in de gevangenis, hoe het zit met zijn nachtmerries en perverse fantasieën, waarover hij in de stukken die hij had doorgenomen gelezen had. Van Eyk verklaart dat die begonnen toen hij eenentwintig, tweeëntwintig was,. Het waren niet alleen nachtmerries , eerder dromen. In het begin zelfs mooie, maar ze werden steeds gewelddadiger en onmenselijker. Ik droomde van snijden, nooit van vuurwapens. En van vrouwen die ik uit ons dorp of uit de buurt kende. Het werd op den duur alleen maar erger en toen ik negenentwintig, dertig was, werd het echt een drama[11]....' In een gesprek met een psychiater heb ik weleens het woord vernietigen gebruikt, het vernietigen van een vrouw, maar ik denk niet dat dit het goede woord is[12]'.

Die maffe toestand duurde jaren voort tot hij de laatste drie jaar vierentwintig uur per dag met deze fantasieën rondliep.

Ook tegenover de psychiater dr. Adreans spreekt hij in de jaren zeventig letterlijk van 'begeren, hebben en vernietigen'. Op een vraag wat van Eyk daarmee bedoelde zegt hij 'verminken'. 'Het heeft met snijden te maken. Opensnijden. zwaar lichamelijk letsel toebrengen. Je kan het op zo veel manieren zeggen[13].

Op maandag 21 juni 1971 vond een dagloner een naakte dode vrouw in een greppel van een weiland, tussen het Noord-Hollandse buurtschap De Kwakel en het dorp Kuddelstaart ten westen van Uithoorn,  toen hij aan het maaien was. Haar kleding lag op een hoopje langs de greppel. Het duurde meer dan tien uur voordat de politie haar identiteit had achterhaald. Aan de hand van een reparatiekenmerk dat in haar horloge stond gegraveerd, kon de identiteit worden vastgesteld. Het bleek Cora Mantel te zijn, woonachtig aan de Hugo de Grootlaan in Uithoorn. Cora was op dat moment 15 jaar maar leek qua uiterlijk en gedrag veel ouder.

Patholoog-anatoom Zeldenrust stelde tijdens de sectie van Cora vast dat de moordenaar het slachtoffer had gewurgd, vermoedelijk met een touw of een koord, en dat hij haar zowel vaginaal als anaal had verkracht.

Ondanks een beloning van tienduizend gulden, die de vader van Cora uitloofde[14](hij was eigenaar van een Uithoornse timmerfabriek), boven op de vijfduizend gulden die de officier van justitie had uitgeloofd, kwam de politie geen stap verder. Overste C. Honcoop van de Rijkspolitie in het district Amsterdam verwachte niet dat de moord snel zal worden opgelost. "Ik kan me natuurlijk vergissen, maar ik geloof niet dat we hier te maken hebben met een psychopatenmoord[15]".

Na drie dagen van onderzoek was er nog weinig licht  in de moordzaak. Er zou sprake zijn van een 'crime passionel'[16]. Op 25 juni 1971 wordt Cora Mantel in Breukelen begraven en nog steeds wist de politie niet wie de dader is. Overste Honcoop over de vorderingen van het onderzoek: 'Er zit een duidelijke lijn in' en over de onbekende moordenaar: 'Ik heb niet de indruk dat hij er op uit is geweest te vermoorden[17].

Uit 'Anatomie van een seriemoordenaar' blijkt iets heel anders. Sytze van der Zee vraagt aan van Eyk wat hij voorafgaande aan de moord op Cora Mantel deed. Na cafébezoek, bezocht hij een bioscoop en tussen twaalf en half een zag hij Cora op het Stadionplein liften. Hij aasde al langer op een liftertje. Het maakte niet uit waar ze heen wilde. Hij wist precies wat hij deed en reed al jaren in de omtrek rond op zoek naar een liftster, een eenzame fietsster of wandelaarster[18]. Van Eyk verklaart: 'Ik had al voor mezelf besloten dat ik haar ging doden en toen ik vlak bij Uithoorn een andere weg insloeg dan ze aangaf en daar stopte, zei ik tegen haar: we gaan even leuk afscheid van elkaar nemen. Toen ze weigerde en uit de auto probeerde te stappen, toen is het ongeluk gebeurd[19]'. Ongeluk?. Nou ja, ik heb haar met mijn sjaaltje gewurgd en naar een doodlopende weg bij De Kwakel gereden. Daar heb ik haar uitgekleed en in een sloot gegooid. Later heb ik tegen de politie gezegd dat ik seks met haar heb gehad, maar feitelijk klopt dat niet[20].

Van Eyk stelt dat als ze vrijwillig had meegewerkt, haar niet zou hebben gedood. Tegelijkertijd wist hij dat op de kronkelige manier zoals hij toen dacht, dat al hij een vrouw zou aanranden, hij haar zou moeten doden, wilde hij voorkomen te worden opgepakt.

De moord op Cora Mantel zou jaren onopgelost blijven en pas nadat Willem van Eyk werd opgepakt voor de moord op Aaltje van der Plaat in augustus 1974 en deze moord uiteindelijk bekende, gaf hij ook toe dat hij op 20 juni 1971 Cora Mantel om het leven had gebracht[21].

Na de moord op Cora Mantel had Van Eyk nog dezelfde fantasieën en nachtmerries en ging op zoek naar een lifster, een wandelaarster. De kansen lagen niet voor het oprapen, maar uiteindelijk heeft hij die benut. Helaas jammer, of hoe je dit wilt verwoorden[22].

Op maandag 19 augustus 1974 ontdekte de rijkspolitie om half negen in de ochtend het lichaam van de 44-jarige Gorinchemse verpleegkundige Aaltje van der Plaat. De politie vermoed dat de verpleegster het slachtoffer is geworden van een lustmoord. De moord is vermoedelijk zondagavond om kwart over acht gepleegd[23]. De vrouw was die zondagavond van de kerk op weg naar het huis van haar zuster.

Aaltje lag achter een twee meter hoge berg mestaarde, was zwaar verminkt (een opengereten buik, een afgesneden borst, talloze diepe snij- en steekwonden en een doorgesneden keel) en lag naakt op haar rug in een maïsveld, niet ver van de provinciale weg tussen Kortenaar en Nieuwveen, de Schilkerweg.

Op woensdag 21 augustus arresteerde de rijkspolitie Van Eyk op zijn woonboot, waar hij sinds begin 1974 woonde. Hij ontkende iets met de moord te maken te hebben en ten tijde van de moord een inbraak te hebben gepleegd. Uiteindelijk legde Van Eyk in de nacht van vrijdag de 23 op zaterdag 24 augustus, rond twee uur een bekentenis af.

Ongeveer zes getuigen hadden hem op de bromfiets zien rijden bij de plaats waar mejuffrouw Van der Plaat met messteken was omgebracht[24].

Op de avond van de 18-de augustus zag Willem van Eyk de vrouw lopen op de Schilkerweg en naar hij later de politie zou zeggen kwam de gedachte bij hem op 'iets met de vrouw te doen'[25]. Hij ging naar zijn woonboot, aan de Hoekse-Aarkade vlakbij de Schilkerweg, waar hij een mes ophaalde. Daarna reed hij met zijn bromfiets de vrouw achterop. Van Eyk ging met het mes in de hand op haar af. "je moet meegaan" zei hij tegen haar. Onder bedreiging van het mes nam hij haar mee naar de plaats waar hij haar later op gruwelijke wijze vermoordde. Hij zou haar opdracht hebben gegeven zich uit te kleden en op de grond te gaan liggen, doch toen heeft de vrouw verzet geboden. Toen zij zich verzette tegen zijn pogingen haar te verkrachten en begon te gillen, raakte hij in paniek en vermoordde haar met zestien messteken, volgens zijn verklaring bij de rijkspolitie[26].

Patholoog-anatoom dr. Zeldenrust telde tijdens de sectie zevenentwintig steek- en snijwonden, waarvan er alleen al zestien in de linkerborsthelft; drie ervan hadden haar hart doorboord en twee de aorta.

Tot op dat moment was de moord op Cora Mantel uit 1971 nog steeds niet opgelost. De rijkspolitie slaagde er in om Van Eyk op maandag  26 augustus 1974 ook de moord op Cora Mantel te laten bekennen. Onder de talloze mensen die destijds na de moord op Cora Mantel zijn gehoord - er is een proces-verbaal van 600 pagina's - komt de naam van Willem Eyk niet voor." Door de details van Willems bekentenis weten we voor 100 procent zeker dat hij inderdaad de dader is". , aldus majoor Stokreef van de Rijkspolitie[27].

Hoe voelde hij zich, nadat hij de moord op Aaltje van der Plaat en Cora Mantel had bekend.?, vraagt Sytze van der Zee aan Van Eyk. Opgelucht én teleurgesteld. Opgelukt omdat hij anders met de moorden was doorgegaan als ze hem niet hadden gepakt, en een derde slachtoffer had gemaakt. teleurgesteld omdat hij niet wist wat met hem aan de hand was. Het vreemde was dat in het huis van bewaring die fantasieën en nachtmerries van de ene dag op de andere over waren en dat ze nooit meer zijn teruggekomen[28]

17.2 Strafzaak Rechtbank Den Haag

Op 11 april 1975 begon voor de rechtbank te Den Haag de rechtszaak tegen Willem van Eyk.

De details over de lustmoorden op Cora Mantel en Aaltje van der Plaat, die ter sprake komen tijdens de rechtszitting achter gesloten deuren, zijn zo walgelijk, dat parketwachters over hun nek gaan[29]. ,Op pantoffels hoort Willem van E, uiteindelijk zijn vonnis aan: 20 jaar met tbs. Maar niet nadat de officier van justitie, jhr.mr. W van de Poll, heeft benadrukt dat Van Eyk, eerst zijn straf in zijn geheel zal moeten uitzitten, dat de dader beslist opnieuw aan het moorden zou zijn geslagen als hij niet was opgepakt, en dat agressie tegenover vrouwen een deel van zijn natuur is. Met name als hij door een vrouw wordt tegengesproken,krijgt hij lust tot doden[30]. Deskundigen vinden Willem van Eyk in hoge mate ontoerekeningsvatbaar. Hij wordt in rapporten omschreven als een man zonder emotie, die geen spijt heeft van zijn misdaden.

17.3 Hoger beroep Gerechtshof Den Haag

Op maandag 17 juni begon het hoger beroep voor het Gerechtshof te Den Haag. Tijdens de zitting protesteerde dr. Adriaens tegen het vonnis van de rechtbank vanuit medisch-psychiatrisch oogpunt. Zo'n lange gevangenisstraf stond een behandeling in de weg. Hij betoogde dat Van Eyk wel degelijk behandelbaar was en dat hij uitzicht op herstel zag: een intensieve therapie duurde al gauw vijf of zes jaar.

Op 26 juni 1975 werd hij door het Gerechtshof van Den Haag conform de eis van de procureur -generaal veroordeeld tot 18 jaar en tbs. Zijn advocaat, mr. K. van der Graaf, stelt een kortere straf voor, zodat de verdachte 'gemotiveerd zal meewerken aan de therapie, zodat hij kan genezen. De rechter wil daar niets van horen. Na zijn celstraf eind jaren tachtig ging hij voor verpleging naar de Van Mesdagkliniek in Groningen.

In de van Mesdagkliniek in Groningen verzet hij zich "uit angst psychisch te desintegreren 'tegen elke behandeling en is hij een van de moeilijkste patiënten ooit. 

Daar weigert Van Eyk echter alle medewerking met zijn  'peuten' zoals hij ze noemt. 'Die mensen hebben me in de vijftien jaar dat ik heb vastgezeten nóg gevaarlijker gemaakt[31]'

Van Eyk noemt dr. Adriaens in al die jaren een van de weinige eerlijke peuten.

In het rapport dat dr. Adriaens in 1975 over van Eyk opmaakte schildert deze van Eyk af als een psychopaat van het zuiverste water. Een typering die sindsdien als een rode draad door alle rapporten loopt. Het laatst in dat van de forensische psychiater Takkenkamp, die tijdens het proces in Groningen[32] en het hoger beroep in Leeuwarden[33] als getuige-deskundige optrad. "Een wolf in schaapskleren' noemde die hem. Nooit heeft hij het gedaan, altijd heeft een ander het gedaan[34].

In de jaren zeventig gold therapie in de psychiatrie nog als zaligmakend. De mens heet het product te zijn van zijn omgeving en opvoeding, en met de nodige indringende gesprekken moest het mogelijk zijn iemands persoonlijkheidsstructuur en gedrag te veranderen[35].

Van Eyk verhuist van het Haagse Huis van Bewaring naar het Selectie Instituut in Utrecht waar men tijdens een observatieperiode van 6 weken onderzocht naar welke kliniek zou gaan. Het werd de Van Mesdagkliniek in Groningen. Van Eyk: 'Ik denk dat ik in de Van Mesdag alles bij elkaar bijna een jaar lang in de separatie zat, en over mijn hele tbs-tijd meer dan twee, misschien wel drie van de in totaal 15 jaar[36].

Hoe verliep zijn therapie? 'Therapie? Ik heb nooit echt therapie gehad, wel een gesprek met een psychiater, maar dat had geen vervolg[37].

Zijn eerste begeleide verlof was in 1979, stadsverlof, nadat een psychiater had gezegd dat van Eyk het makkelijk kon hanteren.

17.4 Socialisatie ?

Via een contactadvertentie in het Nieuwsblad van het Noorden, in maart 1980 door Van Eyk geplaatst: 'Jonge man, 38 jaar, zoekt kennismaking met vrouw. Kinderen geen bezwaar'[38], reageert een gescheiden vrouw die vijf kinderen heeft.

Na aanvankelijke aarzeling ontstond er een intensief contact dat uiteindelijk leidde tot een eerste bezoek aan Van Eijk in de Van Mesdag. Op het einde van deze ontmoeting deelde Van Eyk haar mee dat hij voor iets heel ernstigs vastzat, de moord op twee vrouwen. Hoewel Sytze van der Zee beschrijft, dat de vrouw zich doodschrok, trouwt ze uiteindelijk toch in 1982 met Willem Van Eyk in de gevangenis. Ze houdt echter de werkelijke reden, waar Willem van Eyk voor was veroordeeld, geheim voor haar kinderen en familie (Toen dat uiteindelijk uitkwam (1988), trof de agressie van Van Eyk vooral de familieleden, die hem om opheldering vroegen).

Door zijn huwelijk met Adri bouwde hij de schijn op dat hij maatschappelijk weer kon functioneren en zijn resocialisatie op de goede weg was. 

Tijdens een besloten zitting van de rechtbank (1988), om vast te stellen of de TBS maatregel voor twee jaar moest worden verlengd, blijkt er echter maar een deskundige een kritische noot te kraken. Het is Oppedijk die verklaart dat het langdurige verblijf in tbs-klinieken 'weinig concreet toetsbare handelingswinst' had opgeleverd. Dieper inzicht ontbrak in zijn persoonlijkheidsstructuur, fantasieën en delictgevaarlijkheid.

De hoop dat het beter zou gaan als hij was getrouwd, bleek ijdel. Weliswaar had zijn vrouw een matigende invloed, maar zodra het er echt om spande, stond ze achter hem. Zijn psychische evenwicht steunde enerzijds te zwaar op de relatie met haar. Zou daar een breuk in ontstaan, dan nam het delictgevaar in onverantwoorde mate toe, terwijl anderzijds zijn agressieve behoeften hem, in het kielzog van zijn vrouw, te veel van de samenleving zouden isoleren[39]

Oppedijk adviseerde dan ook om de tbs in ieder geval met de maximumtermijn van twee jaar te verlengen zoals ook op 28 oktober 1988 ook door het Gerechtshof werd besloten (de Procureur - generaal had één jaar voorgesteld).

Maar wat bezield een vrouw om met iemand in het huwelijk te treden die twee vrouwen vermoordde en verkrachtte, waarvan de laatste zelfs op gruwelijke wijze.

Sytze van der Zee stelt dat Adri naar zijn idee lijdt aan het zogenaamde Florence Nightingale -syndroom. Een afwijking die vrijwel uitsluitend voorkomt bij vrouwen, die doorgaans in hun jeugd het slachtoffer zijn geweest van chronische verwaarlozing of seksueel misbruik.

Op hun beurt gebruiken de gedetineerden hun reddende engel vaak om extra privileges los te peuteren en met haar hulp sneller de gevangenis of tbs-kliniek te mogen verlaten[40].

Door een innige correspondentie en vervolgens een relatie met een gedetineerde aan te gaan, hopen ze hem met hun liefde te genezen, dit ter compensatie van wat ze zelf als kind tekort kwamen.

Op 6 juni 1990 wordt geadviseerd, door de directeur Behandelzaken Leeuwenstein, de tbs van Van Eyk op te heffen, hoewel de psychiater stelt: ' dat de kern van zijn problematiek niet wezenlijk is behandeld'[41] en 'zijn chaotische binnenwereld, de psychotische kern, is afgekapseld. Het blijft echter een zwakke plek'... Leeuwenstein sloot dan ook niet uit dat bij ernstige psychotrauma's  een 'reactivering van de chaotische, psychotische kern van zijn persoonlijkheid' ten gevolge kan hebben.

 Willem van Eyk in 1990 toestemming om als vrij man zijn intrek te nemen met zijn vrouw in zijn boerderijtje in Harkstede

17.5 Ontslag uit TBS kliniek

Bij zijn ontslag uit de TBS kliniek wordt gerapporteerd 'dat het risico voor de maatschappij tot een aanvaardbaar minimum is gereduceerd' . Alhoewel de psychiater vaststelt 'dat de kern van zijn problematiek niet wezenlijk is behandeld'.  Een constatering waarmee hij de weg vrijmaakte voor diens onvoorwaardelijke ontslag, wat inhield dat Van Eyk geen contact hoefde te onderhouden met de reclassering. Zoals al eerder gesteld weigerde hij alle medewerking aan een poging tot behandeling[42].

Drie jaar daarna (1993) pleegde hij de moord op Michelle Fatol om in 1994 Annelies Reinders en in 2001 Sasja Schenker van het leven te beroven.

Wat er met Van Eyk gebeurd is voordat hij de drie prostituees doodde, daar heeft van Eyk nog steeds geen antwoord op[43].

Samen met zijn echtgenote begint hij een dierenpension in het Groningse Harkstede. Ogenschijnlijk leidde Van Eyk een normaal leven maar al naar een half jaar ontstonden er problemen in de relatie. Een jaar na zijn ontslag ging Van Eyk steeds meer drinken en er ontstonden steeds meer ruzies. Zijn vrouw zou hen verlaten. Van Eyk nam regelmatig prostituees mee naar zijn woning in Harkstede[44].

In acht jaar tijd Groningen wordt opgeschrikt door een reeks moorden op prostituees.

Op vrijdag 5 november 1993 wordt een naakte vermoorde naamloze vrouw gevonden in een sloot langs de Zuiderweg tussen het ten westen van de stad Groningen gelegen dorp Zuidhoorn en Enumatil. Volgens de rijkspolitie ging het  om een drieëntwintig jarige vrouw van Roemeense afkomst. Het bleek Michelle Fatol (23) te zijn die als prostituee werkte. Het onderzoek door de Rijkspolitie leverde niets op en het Openbaar Ministerie loofde een beloning uit van 25.000 gulden. Pas in november 2001, nadat het lichaam van Sasja Schenker nabij zijn woning in het water was gevonden, en de politie van Van Eyk arresteerde, bekende hij ook de moord op Michelle Fatol en Annelies Reinders.

Fatol en Reinders bracht hij om nadat hij hen op de tippelbaan had opgepikt. Beide keren vervoerde hij het lijk in zijn auto naar een plek om ze in het water te gooien.

Schenker, waarvan van Eyk een vaste klant was, was op zijn verzoek naar hem toegekomen voor seksueel contact. Enige tijd daarna sloeg Van Eyk haar in een opwelling met een bierfles op het hoofd. De vrouw wilde hierop weggaan, maar Van Eyk belette dat en wurgde haar,  na een verblijf aldaar van enkele uren[45]. Van Eyk liet haar nabij zijn afgelegen woning  van een bruggetje over de Borgsloot in het water zakken en zo kwam de politie hem op het spoor. De bromfiets en de helm van Schenker liet hij twee dagen later achter in het Groningse Sterrebos. Na de vondst van het lichaam van Schenker werden in het water ook kledingstukken van haar gevonden. Enkele dagen later vonden politieduikers er opnieuw kledingstukken, die naar later bleek van Fatol en Reinders waren.

Tegenover de politie heeft van Eyk verklaard dat de drie nieuwe gevallen anders in hun werk zijn gegaan dat de doodslag in 1971 en 1974. Destijds zou hij ervan hebben gedroomd vrouwen te doden en zou hij volgens plan te werk zijn gegaan. Nu was dat niet het geval.

Michelle Fatol en hij zaten in zijn auto op een afwerkplek in Groningen, ze streelden elkaar en 'plotseling kwam er een raar gevoel in me op', zo verklaarde Van Eyk tegenover de politie. Hij kneep haar de keel dicht tot hij voelde dat ze slap werd. Ook Annelies Reinders zou op deze manier de dood hebben gevonden.

17.6 Strafzaak Rechtbank Groningen

Op 24 oktober 2002 begon voor de Groningse Rechtbank de rechtszaak tegen Van Eyk voor de moord op de drie prostituees tussen 1993 en 2001. Officier van Justitie T. Wiersma stelde van Van Eyk - hoewel verminderd toerekeningsvatbaar - wel degelijk wist wat hij deed toen hij de vrouwen ombracht. Wiersma gelooft niet dat hij impulsief handelde.. "Mogelijk zegt hij dat alleen om zijn perversiteit niet bloot te geven[46]". De officier eiste levenslange gevangenisstraf.

Uit de uitspraak van de rechtbank te Groningen[47]:

"Na zijn eerdere veroordeling ter zake van het doden van twee vrouwen en zijn daarop volgende behandeling in het kader van de TBR, moet verdachte inzicht hebben gekregen in de factoren die konden leiden tot recidive. Nadat verdachte slachtoffer [slachtoffer 2] in 1993 had gedood, wist verdachte - aldus zijn verklaring - dat het gevaar bestond dat hij nogmaals zou recidiveren.
Verdachte heeft hierover - samengevat - verklaard dat hij wist dat het de verkeerde kant opging en dat hij bang was dat hij nog een moord zou plegen. In dit verband is hij naar zijn huisarts en een psychiater geweest, evenwel zonder openheid van zaken te geven. Verdachte heeft de voorgestelde therapie niet gevolgd en de voorgeschreven medicatie niet gebruikt. Evenmin heeft hij zijn huisarts opnieuw geconsulteerd. Verdachte heeft - zo blijkt uit zijn verklaring - een afweging gemaakt en besloten zijn vrijheid niet in gevaar te brengen. Verdachte heeft zich vervolgens welbewust telkens weer begeven in contacten met prostituees"..

Naar het oordeel van de rechtbank moeten de feiten in het licht van het voorgaande strafrechtelijk volledig worden toegerekend aan verdachte.

Bij de strafoplegging houdt de rechtbank rekening met de ernst van de gepleegde feiten. Drie jonge vrouwen zijn door verdachte op wrede wijze van het leven beroofd. Vervolgens heeft hij zich van de lichamen ontdaan, door ze naakt en in één geval met touw omwonden in het water te lozen.
Voor nabestaanden moet het afschuwelijk zijn om zo met de dood van de slachtoffers geconfronteerd te worden. In één geval kon het lichaam, gelet op de staat waarin het zich bevond, zelfs niet meer aan de familie getoond worden. Daar komt dan nog bij dat voor de nabestaanden vele jaren onduidelijk is geweest hoe de slachtoffers aan hun einde zijn gekomen.

Het verdwijnen en het dood aantreffen van de slachtoffers heeft voor veel maatschappelijke onrust gezorgd, in het bijzonder onder de prostituees in Groningen die door hun werkzaamheden toch al in een kwetsbare positie verkeren.

Daarnaast houdt de rechtbank rekening met de omstandigheid dat verdachte eerder is veroordeeld en daarbij de maatregel van TBR heeft gekregen in verband met het plegen van soortgelijke delicten.
Door zijn weigering mee te werken aan de onderzoeken naar zijn geestvermogens blijft het onduidelijk waarom verdachte de huidige feiten heeft gepleegd.
Uit de voorliggende rapportages blijkt dat het recidive risico als zeer hoog moet worden ingeschat.

De rechtbank heeft acht geslagen op de vordering van de officier van justitie.

Gelet op het voorgaande is de rechtbank van oordeel dat hier de maximale op te leggen vrijheidsstraf op zijn plaats is. Hoewel de rechtbank deels tot een andere bewezenverklaring komt dan de officier van justitie, acht de rechtbank deze straf uit het oogpunt van vergelding en ter voorkoming van herhaling het meest passend.

Ondanks het grote gevaar van herhaling acht de rechtbank het opleggen van de maatregel van TBS niet op zijn plaats. Gelet op de hoogte van de op te leggen straf is daarvoor uit het oogpunt van maatschappijbescherming geen noodzaak en bovendien moet verdachte als onbehandelbaar worden beschouwd".

Tegen de uitspraak van de rechtbank Groningen ging Van Eyk in beroep.

17.7 Hoger beroep Gerechtshof Leeuwarden

De zitting van het Gerechtshof Leeuwarden begon met een verklaring die Van Eyk liet voorlezen door zijn advocaat mr. Van der Brugge[48]. Behalve zijn ex-vrouw, voor wie hij slechts 'een melkkoetje' bleek te zijn, moest met name de hulpverlening het ontgelden. In plaats van dat ze beter naar zijn signalen luisterde, liet ze hem simpelweg stikken: van een jongen van de vlakte zoals hij, iemand die ruimte om zich heen moest hebben, natuur, dieren en de mogelijkheid een beetje te klooien, kon je nu eenmaal niet verwachten dat hij zich bij de politie zou aangeven.

"Ik heb die vrouwen gedood. het is vreselijk. Ik heb dat niet gewild. Het is ook mij overkomen. Ik heb het niet van te voren bedacht. Nog steeds is het voor mij een mysterie wat nou heeft veroorzaakt dat ik zo heb gehandeld. Ik heb geprobeerd dat met de politie achteraf te beredeneren. te beredeneren wat er was gebeurd, en hoe. Ik heb open gepraat, meegedacht, en samen met de politiemannen heb ik geprobeerd de stukjes van de puzzel op de juiste plaats te krijgen.

Nu wordt ik vastgeprikt op de woorden die zij bij het opschrijven van die gesprekken hebben gebruikt. Ik ben geen monster. Ik heb dit allemaal ook niet zo gewild. Zeggen dat je spijt hebt klinkt makkelijk, maar zo is het niet bedoeld. Ik héb spijt. Ik wou dat ik het ongedaan kon maken, zelfs als dat ten koste zou gaan van mijn eigen leven.

Uit het arrest van het Gerechtshof[49]:

Het hof hecht eraan te benadrukken dat het de verdachte is - en niemand anders - die verantwoordelijk is voor de dood van de drie jonge vrouwen. Verdachte heeft - tot in zijn laatste woord - geprobeerd deze verantwoordelijkheid (voor een deel) af te wentelen op de hulpverlening.
Wat er zij van verdachtes contacten met die hulpverlening (na 1990), voor het hof staat op grond van verdachtes eigen verklaringen vast dat hij (richting de hulpverlening) nimmer opening van zaken heeft gegeven. Het ligt ook niet voor de hand dat verdachte daartoe het plan heeft gehad. Had hij na de dood van [slachtoffer 2] opening van zaken gegeven dan was hij - zoals hij op enig moment tegenover de politie verklaarde - "alles kwijt geweest". Verdachtes eigen belang ging boven dat van anderen. Het is verdachte zelf geweest (en niet de hulpverlening) die na de dood van [slachtoffer 2] (nog) "erger had kunnen voorkomen".

Naast de ernst van de bewezenverklaarde feiten is in dit verband van belang dat verdachte - blijkens een hem betreffend uittreksel uit het algemeen documentatieregister van 6 maart 2003 - eerder is veroordeeld ter zake van strafbare feiten, soortgelijk aan de onderhavige. Het Gerechtshof te 's-Gravenhage heeft verdachte op 26 juni 1975 wegens "doodslag, meermalen gepleegd" veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van 18 jaren en hem de maatregel van terbeschikkingstelling van de regering (TBR) opgelegd. Ondanks deze eerdere veroordeling heeft verdachte - na de beëindiging van de TBR in 1990 - wederom op brute wijze een aantal personen van het leven beroofd.
Deze omstandigheid heeft een strafverzwarend effect.
Voorts is duidelijk dat verdachte - die inmiddels vijf vrouwen heeft gedood - een levensgroot gevaar is voor de samenleving. Voor het hof staat vast dat hij een ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid van personen. Klaarblijkelijk heeft de (ongeveer) 14 jaar durende behandeling van verdachte in het kader van de eerder opgelegde terbeschikkingstelling in dit opzicht géén effect gesorteerd.

Al het voorgaande overziende - in onderling verband en samenhang - komt het hof tot het oordeel dat slechts één straf in aanmerking komt: levenslange gevangenisstraf.
Die straf wordt verdachte opgelegd ter vergelding van het leed dat hij zijn slachtoffers en hun nabestaanden heeft aangedaan en dient voorts ter bescherming van de maatschappij tegen het grote (recidive)gevaar dat van verdachte uitgaat.
Andere, voldoende effectieve, mogelijkheden hiertoe ziet het hof - mede gelet op verdachtes strafrechtelijk verleden en zijn onbehandelbaarheid - niet.
De omstandigheid dat de thans bewezen verklaarde feiten verdachte in verminderde mate kunnen worden toegerekend, geeft het hof evenmin aanleiding tot het nemen van een andere beslissing dan hiervoor vermeld.

Het gerechtshof Leeuwarden veroordeelde hem op 28 november 2003 opnieuw tot levenslange gevangenisstraf voor moord op Sasja Schenker en doodslag op Michelle Fatol en Annelies Reinders, conform de eis van de Procureur-generaal.

Van Eyk probeerde door middel van cassatie bij de Hoge Raad daarin nog verandering aan te brengen. het beroep in cassatie, ingesteld door van Eyks raadsman mr. A.Franken, werd oor de Hoge Raad op 22 maart 2005 verworpen[50].

Samenvatting van de griffier van de Hoge Raad der Nederlanden (buiten verantwoordelijkheid van de Hoge Raad)

De verdachte in deze zaak heeft in Groningen, in de jaren 1993, 1995 en 2001, verscheidene prostituees om het leven gebracht. Voor die feiten is hij, wegens moord en doodslag meermalen gepleegd, door het hof Leeuwarden op 28 november 2003 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf.

17.8 Cassatie Hoge Raad

De verdachte heeft cassatieberoep ingesteld. Mr. A.A. Franken, advocaat te Amsterdam, heeft de verdachte in cassatie bijgestaan.
Op 1 februari 2005 heeft de advocaat-generaal Jörg in zijn advies aan de Hoge Raad geconcludeerd tot verwerping van het cassatieberoep.

De Hoge Raad heeft op 22 maart 2005 het cassatieberoep verworpen.

In de uitspraak van de Hoge Raad komt met name de klacht aan de orde dat bij de berechting in cassatie de redelijke termijn als bedoeld in art. 6, eerste lid, EVRM is geschonden, hetgeen zou moeten leiden tot strafvermindering.

De Hoge Raad beslist dat de klacht dat de redelijke termijn in cassatie is geschonden op zichzelf terecht is voorgesteld (het cassatieberoep is op 28-11-2003 ingesteld, terwijl de zaak eerst op 13-10-2004 bij de Hoge Raad is binnengekomen), maar dat in dit bijzondere geval daaraan geen gevolgen moeten worden verbonden. De Hoge Raad overweegt daarbij dat een levenslange gevangenisstraf zich naar zijn aard niet leent voor strafvermindering omdat de duur ervan vooraf niet is bepaald.
De uitspraak van de Hoge Raad heeft tot gevolg dat de veroordeling tot levenslange gevangenisstraf definitief is geworden.



[1] Zee van der, Sytze: pagina 16

[2] Zee van der, Sytze: pagina 18/19

[3] Zee van der,Sytze: pagina 19

[4] Zee van der, Sytze: pagina 26

[5] Zee van der, Sytze: pagina 27

[6] Zee van der, Sytze: pagina 29

[7] Zee van der, Sytze: idem

[8] Zee van der, Sytze: pagina 31

[9] Zee van der,Sytze: idem

[10] Zee van der, Sytze: pagina 35

[11] Zee van der,Sytze: pagina 37

[12] Zee van der,Sytze: idem

[13] Zee van der, Sytze: pagina 46.

[14] De Waarheid: 21-07-1971Tienduizend gulden voor tip in wurgmoord& Limburgs Dagblad 23 juli 1971

[15] Limburgs Dagblad: 23-06-1971Lawine van tips na wurgmoord op 15-jarig meisje

[16] Limburgs Dagblad 24 juni 1971Cora mogelijk slachtoffer  'crime passionel'.

[17] Limburgs Dagblad 25 juni 1971 Wie zag Cora Mantel tegen middernacht?

[18] Zee van der, Sytze: pagina 52

[19] Zee van der, Sytze:pagina 53

[20] Zee van der, Sytze: pagina 53

[21] Limburgs Dagblad 27 augustus 1974: Moordenaar van Ter Aar doodde ook Cora Mantel.

[22] Zee van der, Sytze: pagina 60

[23] Limburgs Dagblad 21-08-1974 Verpleegster vermoord.

[24] De Waarheid 26-08-1974 bekentenis in moordzaak Aaltje van der Plaat.

[25] Reformatorisch Dagblad 26-081974 Moordenaar Aaltje van der Plaat bekend

[26] idem

[27] Reformatorisch Dagblad 27-08-1974 Willem van E. bekent moord op Cora Mantel.

[28] Zee van der, Sytze: pagina 93

[29] Telegraaf 14-11-2001 Frankenhuis ,Gerda: Moordverdachte is beruchte tbs'er.

[30] idem

[31] Zee van der, Sytze: pagina 104

[32] Rechtspraak.nl : 07-11-2002 AF0026

[33] Rechtspraak.nl: 28-11-2003 AN9014

[34] Zee van der, Sytze: pagina 105

[35] Zee van der, Sytze: pagina 109

[36] Zee van der, Sytze: pagina 117

[37] Zee van der, Sytze: pagina 118

[38] Zee van der, Sytze: pagina 123

[39] Zee van der, Sytze:pagina 180

[40] Zee van der, Sytze: pagina 94/95

[41] Zee van der, Sytze: pagina 195

[42] Trouw 25-10-02 Levenslang geëist voor moorden

[43] Zee van der,Sytze: pagina 38

[44] Volkskrant 15-11-01 Ex-tbs 'er bekent moord op drie prostituees.

[45] Trouw 25-10-2002 Levenslang geëist voor moorden.

[46] idem.

[47] Rechtspraak.nl Rechtbank Groningen 07-11-2002 AF0026

[48] Zee van der, Sytze: pagina 39/40

[49] Rechtspraak.nl Gerechtshof Leeuwarden 28-11-2003 AN9014

[50] Rechtspraak.nl Hoge Raad Cassatie 22-03-2005 AS5881

Rechtszaken:

Rechtspraak.nl: Rechtbank Groningen 07-11-2002 AF0026

Rechtspraak.nl: Gerechtshof Leeuwarden 28-11-2003 AN9014

Rechtspraak.nl: Hoge Raad Cassatie 22-03-2005 AS5881

Gebruikte bronnen

Adri : Hoe is het met? 'Echt ik ben in staat hem te vermoorden'.

Anker & Anker: Overzicht levenslang gestraften in Nederland. Bijgewerkt tot 1 december 2008

ANP 28-11-2003 Levenslang voor doden prostituees.

Crime King 02-12-2011: Dossier Willem van Eyk.

Leeuwarder Courant 29-11-2003: Levenslang voor Willem E. voor moord op prostituees.

Leeuwarder Courant 15-11-2003: Levenslang geëist tegen moordenaar.

Limburgs Dagblad 23-06-1971: Lawine van tips na wurgmoord op 15-jarig meisje.

Limburgs Dagblad 26-06-1971: Begrafenis Coara Mantel.

Limburgs Dagblad 28-06-1971: Wie zag Cora Mantel tegen middernacht?

Limburgs Dagblad 23-07-1971: 'Gouden tip' in moordzaak.

Limburgs Dagblad 24-06-1971: Cora (15) mogelijk slachtoffer van "crime passionel".

Limburgs Dagblad 21-08-1974: Verpleegster vermoord.

Limburgs Dagblad 26-08-1974: Man bekent moord op verpleegster.

Limburgs Dagblad 27-08-1974: Moordenaar van ter Aar dodde ook Cora Mantel.

Limburgs Dagblad 30-08-1974: Nieuwe arrestaties in zaak Van der Plaat.

Mulder, Loek: Beest van Harkstede: levenslang.

Reformatorisch Dagblad 26-08-1974: Moordenaar Aaltje van der Plaat bekent.

Reformatorisch Dagblad 27-08-1974: Willem van E. bekent moord op Cora Mantel.

Telegraaf 21-08-1993: Koring, Kees in De plaats van het misdrijf: De dood van een eenzame lifster.

Telegraaf 15-09-2001: Willem van E. kon ongestoord moorden.

Telegraaf 14-11-2001: Moordverdachte is beruchte tbs'er.

Telegraaf 17-01-2010: Jolande van der Graaf. Seriemoordenaars zijn onder ons.

Trouw 15-11-01: Man bekent serie moorden.

Trouw 15-11-2001: Moordenaar vervalt in herhaling

Trouw 24-10-02: Annemarie Kok: seriemoordenaar voor Groningse rechtbank

Trouw 25-10-2002: Levenslang geëist voor moorden.

Volkskrant 15-11-2001: Ex- tbs' er bekend moorden op drie prostituees.

Volkskrant 25-10-2002: Levenslang geëist voor moorden op prostituees.

Volkskrant 12-10-2006: De cleane killer in Voorkant pagina 13.

Volkskrant 13-10-2006: Menno van Dongen: AOW voor moordenaar ergert zijn ex.

Volkskrant 25-09-2003: 'Ik weet geeneens wanneer het wurgen begint'.

Volkskrant 08-11-2002: Levenslang voor doden drie prostituees.

Vries De, Peter R., 28-11-2001: Op bezoek bij het beest van Harkstede.

Waarheid 25-06-1971: Moeizaam onderzoek moordzaak Cora Mantel.

Waarheid 29-06-1971: Onderzoek in een impasse.

Waarheid 01-07-1971: Nieuwe tips over Cora Mantel.

Waarheid 21-071971: Tienduizend gulden voor tip in wurgmoord.

Waarheid 20-08-1974: Vrouw dood in weiland gevonden.

Waarheid 26-08-1974: Bekentenis in moordzaak Aaltje van der Plaat.

Waarheid 27-08-1974: Moord op Cora Mantel opgelost.

Waarheid 09-04-1975: Verdachte van vrouwenmoord vrijdag voor de rechtbank.

Waarheid 27-06-1975: Achttien jaar en tbr voor tweevoudige doodslag.

Wikipedia 31-07-2012: Willem van Eyk.

Zee van der, Sytse: Anatomie van een seriemoordenaar. ISBN 9789023418948 Het boek van Sytze van der Zee is tot stand gekomen nadat Sytze van der Zee 25 gesprekken met Willem van Eijk had gevoerd en zowel de rechtzaak in Groningen als het hoger beroep in Leeuwarden bijwoonde.

Zie verder Hoofdstuk 18: Levenslang Lucia de Berk Een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de Nederlandse rechtspraak