We hebben 95 gasten online

Een leven lang puin ruimen

Gepost in Misbruik RKK

Seksueel misbruik wordt nu in één adem genoemd met de rooms-katholieke kerk, maar het komt op veel grotere schaal voor. Het gheeft een verwoestende uitwerking op de slachtoffers en de maatschappelijke schade is enorm. Slachtoffers kunnen vaak niet meer werken en moeten jarenlang intensief worden behandeld.

Mayk Calis en Floor Ligtvoet in Spectrum Eindhovens Dagblad 27 maart 2010

Ze hadden een mooie, geheime liefdesrelatie samen, zei Nicole's stiefvader als hij zich aan haar opdrong. Nicole was 9 jaar toen ze door hem werd verkracht. „Ergens diep van binnen besefte ik dat het niet klopte, maar ik werd zó gemanipuleerd. Het leek alsof het bij de opvoeding hoorde."

Tot haar 17e eiste haar stiefvader Fred dat ze drie keer per week aan zijn seksspelletjes meedeed. Dit gebeurde altijd buiten het zicht van zijn vrouw, Nicole's moeder. Die lag te slapen of was net even boodschappen doen.

Met de jaren werden Freds eisen steeds extremer. „Ik moest naar porno met dieren kijken of heel hard kreunen. Ik schaamde me rot, maar als ik deed wat hij zei, werd hij ineens heel aardig. Dan zei hij dat ik Iief en ondeugend was. Anders was hij altijd chagrijnig of boos."

Over de gruwelijkste details van het jarenlange misbruik kan Nicole nog altijd niet praten. Ze zit rechtop op de bank met haar armen strak over elkaar, haar blik in zichzelf gekeerd. „Ik realiseerde me onlangs dat hij nooit van mij heeft gehouden. Ik lag vaak te huilen als hij bezig was, maar daar trok hij zich helemaal niets van aan."

Nicole's verhaal is niet uitzonderlijk. Martijne Rensen, directeur van het traumacentrum LCVT, schat dat in Nederland tussen de 140.000 en 160.000 kinderen worden mishandeld. „Een groot deel van deze groep wordt seksueel misbruikt." Velen houden er hun hele leven hun mond over. Hun leed blijft voor de buitenwereld verborgen en daarom is het ook zo lastig de omvang te bepalen. „Slechts zevenduizend van hen zoeken hulp als ze volwassen zijn." Toch lopen de meeste slachtoffërs wel tegen problemen aan, op werk of op school. „6o procent kan langdurig niet werken", aldus Rensen.

Slachtoffers doen drie keer zo vaak een beoep op de zorg, zeggen experts. Niet alleen voor psychische klachten als nachtnerries, angsten, zelfmoordneigingen of depressies, maar ook omdat ze last krijgen ran hun gezondheid door de continue stress die het misbruik oproept. Slachtofers belanden er door in het ziekenhuis, de psychiatrie, raken aan de drugs, verloederen of komen met justitie in aanraking. Seksueel misbruik is daarmee ook een groot maatschappelijk probleem en niet allen verwoestend voor de slachtoffers, zegt Martijne Rensen. Op basis van ondereek schat zij dat het misbruik de maatschappij jaarlijks twee tot drie miljard euro kost.

Voor de 24-jarige Nicole stopte het misbruik 7 jaar geleden toen ze uit huis ging. Niet veel later vertelde haar zus dat ze ook was misbruikt door stiefvader Fred. Op dat moment ging voor Nicole de beerput open. „Ik had het altijd weggestopt, maar ineens dacht ik er dag en nacht aan. Ik had geen moment rust meer. Werken ging niet, want daar barstte ik steeds in huilen uit. Ik voelde me zo vies."

Voor de buitenwereld toegeven dat ook zij slachtoffer was van Fred, durfde ze niet. „Ik dacht dat mijn moeder dat niet aan zou kunnen." Ze voelde zich ook schuldig tegenover haar stiefvader. „Ik wist wel dat het verhaal van die liefdesrelatie niet deugde, maar hij was wel een soort vader voor mij, de enige die ik had. Ik dacht dat het misschien wel mijn eigen schuld was." Die gedachte kwam steeds terug: „Ik ben waardeloos. Maar ook: ik ben schuldig en moet me schamen."

Uiteindelijk werd Nicole depressief. „Ik wilde dood. Op zoek naar rust, want die nare gedachten en beelden kon ik niet uitbannen." Intensieve therapie en het slikken van antidepressiva en angstremmers volgden. Ze staat nu op de wachtlijst om opgenomen te worden in een psychiatrische kliniek. „Ik krijg nu al wel therapie. Die slaat aan. Ik kan soms ineens van het leven genieten, dat heb ik daarvoor nooit gehad." Maar zelfs op een goede dag denkt ze toch terug aan het misbruik. „Tijdens het douchen durf ik nog altijd niet met mijn rug naar het douchegordijn te staan. Ik wil zien wie er binnenkomt."

Psychiater Thomas Bolm van ggz-instelling Altrecht met een Top Referent Traumacentrum is gespecialiseerd in de behandeling van slachtoffers van seksueel misbruik. Vaak beginnen zijn patiënten er niet over, vertelt hij, maar komen ze naar hem toe met andere klachten, zoals depressie, een drugs- of alcoholverslaving of in zichzelf snijden om nare gevoelens te verdoven. „Het duurt lang voor ik hun vertrouwen win en het hele verhaal te horen krijg."

Mensen reageren heel verschillend op het misbruik, heeft hij gemerkt. „Niet iedereen hoeft te worden opgenomen in de kliniek of in dagbehandeling te gaan. Sommigen waren niet geheel afhankelijk van de dader en konden er in hun jeugd met iemand goed over praten. Dan zijn ze er vaak niet zo ernstig ziek van geworden."

Langdurig het seksueel misbruik moeten verzwijgen, werkt daarentegen traumatiserend: „Dat levert maximale stress op. Wetenschappelijk is bewezen dat onder extreem stressvolle situaties herinneringen beter in het geheugen worden opgeslagen. Ze zijn dan zelfs in de verre toekomst, als het kind allang volwassen is, nog goed oproepbaar."

Dat overkwam de 41-jarige Astrid toen ze beviel van haar zoon. Tijdens het baren riep ze alleen maar `nee, nee, nee'. Alle pijn en alle herinneringen aan het misbruik, door haar vader, broer en opa doemden in volle omvang op.

Om geestelijk te overleven, splitste ze destijds delen van zichzelf af wanneer haar vader 's avonds bij haar kwam om haar `in te stoppen'. Alsof het niet haar overkwam,maar een ander meisje. Een meisje dat alen Engels sprak, een taal die haar vader niet beheerste. Ze keek van een afstandje toe hoe Astrid verkracht werd. „Ik besta uit meerdere personen", zegt ze nu.

Astrid, afkomstig uit een christelijk milieu, ontwikkelde door het stelselmatige misbruik op zeer jonge leeftijd een zogeheten associatieve stoornis. „Het kinderbrein zoekt de meest geschikte manier om met extreme gevoelens van pijn, angst en stress om te gaan", legt klinisch psychoog en psychotherapeut Berry Cazemier uit, werkzaam bij Top Referent Traumacentrum Assen, en gespecialiseerd in de beandeling van ernstige vormen van seksueel misbruik. Het lichaam is deels gericht op het dagelijks functioneren zoals :eten en slapen en deel op het verdedigen tegen bedreigingen : 's vluchten, vechen of bevriezen. Bij misbruik neemt het verdedigingssysteem het over. Het lichaam gaat over op de automatische piloot en besteedt de heftige emoties en pijnen uit aan delen van de persoonlijkheid die hiermee proberen om te gaan. Dit is de opmaat aar een veranderende persoonlijkheid, waar iemand de rest van zijn leven last van blijft houden en in het gunstigste geval mee leert leven.

Kinderen zoals Astrid en Nicole hebben volgens Cazemier nooit geleerd dat ze mensen kunnen vertrouwen. Ze zijn niet veilig opgevoed, hebben niet geleerd dat ze er mogen zijn, dat ze ertoe doen, dat ze vertrouwen in zichzelf kunnen hebben. Dat ze iemand om hulp kunnen vragen. Slachtoffers krijgen ook vaak een verwrongen beeld van seksualiteit. Soms willen ze later helemaal geen seks meer omdat het te beladen is of ze schieten juist door en kunnen alleen nog maar seksuele relaties aan.

Een kleine groep slachtoffers ontpopt zich op latere leeftijd tot dader, weet Jan Hendriks, bijzonder hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie. „Ik zie soms mensen van wie het leven echt vergooid is. Ze kunnen geen baan houden, hebben nauwelijks contact met familie en hebben geen vrienden. Ze zijn bang voor volwassenen en zoeken daarom juist contact met kinderen. Die zijn onschuldig. Ze zien zichzelf alleen als slachtoffer en vinden het onrechtvaardig aangesproken te worden op hun eigen misbruikgedrag.

Slachtoffers van seksueel misbruik zijn vaak ernstig in de war over wie ze zelf zijn. Er is zo vaak en op zo'n grove wijze over hun grenzen gegaan, dat ze niet meer weten welke grenzen ze zelf moeten trekken. Wanneer ze 'nee' moeten zeggen. „Kinderen schamen zich voor de vernederingen en voelen zich schuldig omdat ze geloven dat hun ouders goed zijn, hoe hard het tegendeel ook dag in dag uit blijkt", aldus Cazemier.

Ook Nicole zegt niet te weten wie ze is: „Ik leer nu pas ontdekken wie ik ben, wat ik fijn vind en wat niet. Ik ben altijd geneigd ja te zeggen wanneer me iets wordt gevraagd." Ze kijkt weg en denkt na. „Ik durf niet voor mezelf op te komen." Ook Astrid herkent dat. Aapjes die geen moederwarmte krijgen, vertonen later vreemd gedrag, zegt Astrid. „Ik ben ook raar, dat weet ik van mezelf. Hoewel ik volgens mij best normaal overkom, ben ik bang onder alle sociale omstandigheden. Bang van mensen. Het voelt alsof ik van een andere soort ben."

Na haar traumatische bevalling zat Astrid een poosje in een psychiatrische kliniek, maar dat bood geen soelaas. „Ik zat onder de medicijnen en therapeuten hadden er geen vertrouwen in dat ik sterk genoeg was om mijn verleden op te rakelen. Na verloop van tijd kreeg Astrid lichamelijke klachten: long- en oogproblemen. Ook deed ze een aantal zelfmoordpogingen. Haar werk kon ze niet meer volhouden. inmiddels volgt ze bij een ggz-instelling een dagbehandeling die aanslaat. Heel langzaam probeert ze de verschillende stemmen in haar hoofd tot één geheel om te smelten. Misschien dat een baan er daarna weer in zit.

Ooit hoopt Nicole ook weer een normaal leven te leiden. Met kinderen. „Maar geen dochter", zegt ze resoluut. „Ik zou me alleen maar druk maken. Dan kan ze dus nooit eens uit logeren gaan omdat ik dan volledig in paniek raak. Zo'n moeder wil ik niet zijn."

De naam van Astrid is om privacyredenen gefingeerd.

Voor meer informatie zie ook www.lcvt.nl en www.verborgenrugzak.nl