We hebben 298 gasten online

Wees absoluut open over misbruik

Gepost in Misbruik RKK

RK Kerk Seksueel misbruik en uitsluiting homo’s van eucharistie

Vefie Poels in Volkskrant woensdag 3 maart 2010

Via wetenschappelijk onderzoek moet absolute openheid komen over dë omvang van seksueel misbruik in katholieke en andere instellingen, betoogt Vefie Poels.

Het thema van seksueel misbruik binnen Nederlandse orden en congregaties stamt niet van vandaag of gisteren. Het is al lang bekend dat er binnen deze instituten, en dan vooral instellingen waar leerlingen intern wonen, misbruik is voorgekomen.

De `Groenestein-affaire,' over een Haags internaat maakte begin jaren tachtig veel emoties los onder oud-leerlingen, maar ook onder de Nederlandse religieuzen die zich collectief beschuldigd voelden. Bij de laatstgenoemden bestond destijds de neiging het `slechte nieuws' te ontkennen.

Vandaag de dag zullen de meeste orden en congregaties toegeven dat erin het verleden misstanden- hebben bestaan. Ze zullen oprecht hun excuses aanbieden aan alle slachtoffers, zowel voor wat hun is overkomen als voor de bedenkelijke manier waaropdaar destijds mee werd omgegaan.

De afgelopen 10 of 20 jaar hebben onthullingen in binnen- en buitenland katholieke instellingen een buitengewoon slechte naam bezorgd, maar hebben die affaires werkelijk te maken met het katholieke karakter van die instellingen? Al te makkelijk wordt seksueel misbruik in dergelijke instellingen geweten aan het celibaat van de priesters en broeders ". die er werken.

Maar seksueel misbruik in internaten en scholen was niet alleen een probleem van katholieke instellingen met religieus personeel. Ook niet-katholieke scholen, internaten en kindertehuizen met lekenpersoneel kenden dit probleem. Daarbij ging het doorgaans om gesloten, totalitaire instellingen met grote machtsverschillen tussen leiding en pupillen.

Dat seksueel misbruik van kinderen ook elders voorkwam, betekent echter niet dat orden en con-. gregaties zich niet hoeven te bezinnen op het seksueel misbruik dat in hun instituten heeft plaatsgevonden en op de manier waarop daarmee vroeger werd omgegaan.

Traditioneel werd seksueel wangedrag in religieuze gemeenschappen vooral beschouwd als een misstap van een individu, de 'rotte appel in de mand'. Men probeerde dan binnenskamers en discreet een oplossing te vinden die een einde maakte aan het misbruik zonder de reputatie van het eigen instituut te beschadigen. In veel gevallen werd de zaak stilletjes geregeld zodat het niettot een proces hoefde te komen. Degenen die betrapt waren, werdenverplaatst naar elders. De goede naam van de gemeenschap had een hogere prioriteit dan de gevolgen voor de slachtoffers. Dat zou in onze tijd onacceptabel worden gevonden. Dat misbruik heeft plaatsgevonden in katholieke instellingen is, een feit, maar over de omvang is' nauwelijks iets bekend. Er zou niet alleen een vergelijking moeten worden getrokken met andere instellingen, maar ookde historische context zou onderzocht moeten worden. Hoe werd 50 of 75 jaar geleden gereageerd op seksueel misbruik?

De meeste mensen waren destijds in seksueel opzicht heel wat minder ruimdenkend dan nu, maar over seksueel misbruik lijkt men zich veel minder druk te hebben gemaakt. Dat lag meer in de sfeer van morele misstappen -'viezigheid' - dan van misdrijven.

Er was weinig of geef begrip voor de schade die seksueel misbruik bij de slachtoffers veroorzaakte. Dat blijkt ook uit het feit dat politie en justitie tot in de jaren zestig en zeventig heel anders omgingen met zedenzaken. Vaak werden de slachtoffers ontmoedigd om aangifte te doen. Gevallen van seksueel misbruik trokken, zelfs als ze tot rechtszaken leidden, veel minder publicitaire aandacht dan tegenwoordig.

Het is vooral de vrouwenbeweging van de jaren zeventig en tachtig geweest die de maatschappij aangesproken heeft op de behandeling van slachtoffers van seksueel wangedrag. Sindsdien is de aandacht voor seksueel misbruik sterk toegenomen. Er is behoefte aan absolute openheid, zoals ook recentelijk in landen als de VS, Ierland en Duitsland is gebleken. Die openheid is in de eerste plaats in het belang van de slachtoffers van seksueel misbruik, maar ook in het belang van deze instituten zelf.

De recente berichten over seksueel misbruik in instituten van mannelijke orden en congregaties maken duidelijk dat het de hoog tijd is tot een verantwoord wetenschappelijk beeld te komen van de omvang van seksueel misbruik en van de manier waarop daarmee in het verleden is omgegaan.

De oproep van de overste van de paters Salesianen tot een breed onderzoek naar seksueel misbruik van jongeren in katholieke instellingen 'is daarbij een belangrijke eerstestap in de goede richting.

Vefie Poels is historicus