We hebben 182 gasten online

Misbruik door geestelijken Macht Kerk voedt misbruik

Gepost in Misbruik RKK

Macht kerk voedt misbruik

De rooms-katholieke kerk is de laatste tijd weer in opspraak vanwege seksueel misbruik door geestelijken in Duitsland, Ierland en de VS. De paus heeft gisteren alle Ierse bisschoppen op het matje geroepen om berouw te tonen.

Is het wachten op een Nederlands schandaal?

Joep Trommelenin Eindhovens Dagblad dinsdag 16 februari 2010

Nederland zou de dans weleens kunnen gaan ontspringen, denkt Anke Bisschops, psychologe en pastoraal supervisor aan de Universiteit van Tilburg. Want Nederland is een ander land dan de Verenigde Staten, Ierland en Duitsland, waar de rooms-katholieke kerk geteisterd wordt door seksschandalen. „Nederland is een minder streng, minder hiërarchisch land waar zaken eerder worden besproken en dus aan de oppervlakte komen, zelfs in de hiërarchische kerk. Ierland is veel `harder', dat kent een geschiedenis van armoede en geweld. En Duitsland is toch ook een land waar rangen en standen het veel langer hebben volgehouden dan bij ons. In mijn ogen is dat allemaal geen toeval, ik zie verbanden omdat het allemaal om de uitoefening en het misbruik van macht gaat. En macht ontspoort eerder binnen strenge machtsverhoudingen."

Bisschops doceert niet alleen in Tilburg, maar heeft ook een eigen praktijk voor supervisie, coaching en training. Op seminaries en pastorale opleidingen geeft ze momenteel colleges over hoe misbruik van macht, en dan niet alleen in seksuele zin, te voorkomen. In de loop der jaren heeft ze aardig zicht gekregen op ontsporend gedrag binnen de kerk. Maar weet ze ook waarom pas de laatste paar jaar het ene schandaal na het andere naar buiten komt? „Daarvoor moeten we ver terug in de tijd, naar Sigmund Freud met zijn psycho-analyse. In zijn gesprekken met vrouwelijke patiënten hoorde hij regelmatig verhalen over incest. Hij geloofde dat die verhalen waar waren en veel collega's niet. Toen hij daarover publiceerde, kotsten zijn collega's hem uit. Uiteindelijk heeft hij zijn beweringen ingetrokken en geconcludeerd dat de verhalen verzonnen waren. Zo gaat dat met taboes, ook nu nog."

Het taboe op incest, maar ook op seksueel misbruik in het algemeen, begon in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw te verdwijnen. Het was de tijd van de seksuele revolutie, toen de vereniging Martijn bijvoorbeeld propageerde dat seks met volwassenen best weleens goed kon zijn voor kinderen. Er werd druk met seks geëxperimenteerd. „De meeste excessen die nu naar buiten komen, dateren uit die jaren. De sfeer was toen zo dat er veel meer kon en dat drong ook tot de kerk door. Ik geloof dat er nu minder misgaat. Seks met kinderen wordt alom afgekeurd, er is veel media-aandacht voor misbruik zodat priesters veel beter beseffen wat er wel en niet kan. De kerk besteedt er zelf ook meer aandacht aan en niet te vergeten: kinderen zijn veel mondiger. Ze durven nu sneller meteen te praten als ze misbruikt worden. Vroeger waren ze bang dat ze niet werden geloofd. En die angst was terecht. Nu gaan ouders meteen naar de politie en zoeken ze hulp. En daders worden gestraft, ze ontspringen de dans niet langer. Ze weten dat en dat voorkomt denk ik al veel ellende."

De jeugd ontworstelde zich aan de strenge regels van hun ouders. De maatschappij werd opener, de traditionele gezagsverhoudingen verdwenen en alles werd bespreekbaar.

Bisschops: „Vrouwen die door familie waren misbruikt, gingen praten. Misbruik bleek later ook op scholen, binnen jeugdverenigingen en in de kerk voor te komen. Maar daar hield men de vuile was veel langer binnen. je moet niet vergeten dat de kerk langer hiërarchisch is gebleven en veel macht had. De bisschoppen bepaalden wat er gebeurde bij een aanklacht en zo kon het gebeuren.dat, ze eigenmachtig hele foute beslissingen namen."

`Macht' was ook het kernwoord in de verhouding tussen pastores en gelovigen. „Een pastoor was een mens van een andere orde: als representant van God was hij per definitie goed en te vertrouwen. Dat is ook macht. En hoe meer macht, hoe gevaarlijker, want hoe groter de kans dat je in de verleiding komt die macht te misbruiken.

Een Duitse hoogleraar beweert dat priesters omdat ze idealen over goedheid koesteren, zich juist minder dan gemiddeld schuldig maken aan vormen van misbruik. Maar dan vergeet hij toch de facto-ren status en macht. Vroeger had je toch ook het `hoofd der school' dat vaak ongestraft met allerlei gedrag wegkwam waarvan we nu zeggen: wat een afschuwelijke man was dat!"

Het is volgens Bisschops een misverstand te denken dat die macht alleen op seksueel gebied werd enwordt misbruikt. Het is echter belangrijk onderscheid te maken tussen seksueel misbruik van kinderen, en seksueel misbruik binnen pastorale relaties, waarbij er sprake is van een afhankelijkheidsrelatie met volwassenen.

Het celibaat wordt vaak als oorzaak gezien, aldus Bisschops, maar dat is veel te kort door de bocht. Ze deed in 1993 al onderzoek naar de beleving van het celibaat door katholieke priesters. Met name bij de groep die het celibaat wel probeert te handhaven, maar zich er niet goed bij voelt, is de kans op misdragingen groter, zo bleek. „Want denken, voelen en handelen conflicteren dan."

Cruciaal bij de ondervraagde priesters bleken niet zozeer problemen met hun seksuele gevoelens, als wel met hun emoties.

Je fysiek niet bloot kunnen geven is niet het grootste probleem. Jezelf niet emotioneel bloot kunnen geven, leidt tot veel ernstigere problemen Als priesters het vermogen tot emotionele intimiteit met een ander hebben ontwikkeld, kunnen ze ook het celibaat aan. Je hebt een ander nodig om jezelf te kunnen ontdekken, dat leidt tot zelfkennis. Mensen zijn nu eenmaal sociale wezens. Als je nergens met je emoties terecht kunt, wreekt zich dat vroeger of later. Of je wordt gevoelloos, of het zoekt zich toch een weg naar buiten, en daar kan dan ook grensoverschrijdend gedrag uit voortkomen."

Ze noemt de jezuïeten als voorbeeld, misschien niet toevallig de priesterorde waar het nu in Duitsland in internaten mee mis is gegaan. „Jezuïeten zijn van oudsher heel intellectueel, heel rationeel. Er is binnen die (mannen)orde weinig plaats voor gevoelens." Bisschops keurt het zeker af dat de kerk lang zaken onder de mat heeft geveegd, maar stelt ook vast dat er veel ten goede veranderd is. „In Duitsland heeft de kerk heel goed gereageerd, en ook in Ierland zijn uiteindelijk vier bisschoppen teruggetreden."

Nederland kent sinds de jaren negentig de Stichting Hulp en en Recht, door de bisschoppen in het leven geroepen.

Bisschops geeft voor die stichting cursussen op semenaries en pastorale opleidingen. “Mijn aandeel is: uitleggen wat de oorzaken en gevolgen zijn van seksueel misbruik in pastorale relaties. Het is iets wat ons allemaal kan overkomen. Als je in een slechte periode zit, om wat voor reden dan ook, en er is iemand die zegt dat je geweldig bent, en die heel vaak bij je wil zijn, dan kan het je zo maar gebeuren dat je bepaalde grenzen overschrijdt”.

Ook de Kerk is door schade en schande wijs geworden. Lang werden onfrisse zaken binnenkamers gehouden en verzwegen. “Natuurlijk was dat fout”, zegt Bisschops. “Maar als priesters werden overgeplaatst, snap ik dat ergens wel. Als de ander oprecht zei “Ik zal het echt nooit meer doen’, werd hij vaak geloofd. Inmiddels weten we dat zeker op dit terrein de weg naar de hel geplaveid is met goede voornemens. Dat psychologisch inzicht hadden de bisschoppen vroeger minder. Nu wel, denk ik”.