We hebben 207 gasten online

De zaak-Yanti: Frans Z. 10 jaar in hoger beroep.

Gepost in Strafzaken

 

Vuilniszak geeft doorslag

Bij de sluizen van IJmuiden worden in 1996 in vuilniszakken lichaamsdelen gevonden. Unieke kennis van vuilniszakken zal in de zaak-Yanti een doorslaggevende rol gaan spelen.‘De zakken die bij de verdachte thuis waren gevonden, waren van hetzelfde merk als die uit het water waren gevist’

Ex-officier (want inmiddels raadsheer) Marijke Heutink

Een schemerdonkere, door miezerig weer Het is zondagochtend, voorjaar 1996.Duikvereniging IJmond gaat te water bij Noordersluis-eiland. Zoals wel vaker halen de amateur kikvorsmannen en -vrouwen afval naar boven. Nieuwsgierig maken ze de vuilniszakken open. Tot hun schrik is de ene gevuld met bebloede kleding; tot hun ontsteltenis zitten in de andere stukken lichaam van een vrouw. 

Er is niemand met het signalement van de vrouw als vermist opgegeven. Zeker is, dat het gaat om een Aziatische vrouw. Ze is om het leven gebracht door een pistoolschot in de mond. Na vier dagen komt haar signalement op televisie. Haar echtgenoot, een 47-jarige man uit Weesp, meldt zich. Hij heeft zijn vrouw herkend. Het gaat om Tri Nurbiyanti, een 34-jarige Indonesische met wie hij in 1991 is getrouwd. Dat hij haar niet eerder miste, komt doordat het huwelijk niet al te best is en Yanti, zoals ze wordt genoemd, vaker wegblijft van huis. 

Op dat moment is Marijke Heutink nog niet de zaaksofficier. ‘Ik ben dat pas korte tijd voor de inhoudelijke behandeling van de zaak door de rechtbank geworden,’ vertelt ze in het inmiddels nieuwe gebouw van justitie Haarlem. Dat ze daar zetelt, komt omdat Heutink, nu raadsheer, door het gerechtshof in Amsterdam tijdelijk is uitgeleend aan de rechtbank. Vandaar dat ze in de Appelaar terugkijkt op de Zaak- Yanti. ‘Destijds werd de zaaksofficier ziek en hebben ze mij gevraagd de zaak over te nemen. Het eerste dat je dan doet, is 
inventariseren wat er aan bewijs is.’ Het ‘Duikerteam’, zoals het politieteam in de Zaak-Yanti wordt genoemd, heeft dan al een aantal feiten kunnen achterhalen. Yanti werkt bij een cateringbedrijf. Ze lijkt haar eigen leven te leiden, waar haar man geen weet van heeft. Hij lijkt inderdaad de waarheid te spreken als hij zegt dat hij niets met de moord op zijn vrouw te maken heeft.

Ex-kok 
Het onderzoek van het Duikerteam heeft een verdachte opgeleverd, die past in het tweede, geheime leven dat Yanti geleid heeft. De Haarlemmer Frans Z. is een gewezen kok en nu in de catering actief. Net als Yanti. Hij geeft toe een relatie met haar te hebben (gehad). Hij zegt niets met haar dood van doen te hebben en besluit verder te zwijgen. Dat betekent dat veel zal afhangen van het technisch bewijs, realiseert Heutink zich. Heutink: ‘De vuilniszakken, dat was wel duidelijk, die bij de verdachte thuis waren gevonden, waren van hetzelfde merk als die uit het water waren gevist. Uit het onderzoek kwam naar voren dat ze zelfs van dezelfde rol moesten zijn.’ Om te vertellen hoe dat onderdeel van het onderzoek in zijn werk ging, hoeft ze niet in het dossier te duiken. Het staat Heutink nog helder voor de geest. 

Bij de producent van de vuilniszakken blijkt een specialist te werken. ‘Er was daar een Italiaan in dienst die kunststoftechnoloog was. Hij werkte al 31 jaar in die branche en wist op basis van de opdruk precies te vertellen op welk moment een rol was afgedraaid en naar welke supermarkt die was gegaan. Door zijn kennis van het productieproces kwam deze man aan de hand van het specifieke lijnenbeeld van de zakken tot de conclusie dat alle aangetroffen vuilniszakken van dezelfde rol afkomstig waren.’ Het Gerechtelijk Laboratorium – zoals het NFI toen nog heette – kon de theorie van de praktijkdeskundige volgen, maar had zelf de expertise niet om die voor 100 % te onderschrijven. 
‘Er was nog een tweede punt’, weet Heutink nog, ‘de telefoongesprekken.’ Yanti had voorafgaand aan haar verdwijning, tientallen keren geprobeerd verdachte Z. op te bellen. ‘Tot een uur of vijf ’s middags heeft ze dat geprobeerd, konden we aan de opgeslagen gegevens zien. Daarna is ze definitief uit de lucht gegaan. Het frappante was dat ze – dat bleek ook uit de gegevens – toen dicht bij elkaar in de buurt waren.’ Z. en Yanti, zo vermoedde het Duikerteam, troffen elkaar daarna. De verdachte houdt zijn kaken op elkaar. 

Er is meer. Het lichaam van Yanti is vakkundig in stukken gesneden. Frans Z. is van oorsprong kok en heeft de expertise hoe zoiets met beleid gedaan kan worden. Daarnaast verklaren getuigen dat hij een wapen heeft getoond en heeft gezegd dat hij van haar af wil. ‘Ook heeft hij volgens een getuige gezegd dat Yanti zou zijn doodgeschoten, terwijl dat nog niet bekend was gemaakt’, weet Heutink nog. Dat zou betekenen dat Z. daderkennis heeft. 
Een gruwelijk detail wordt ook ter ondersteuning aangevoerd. Z. heeft in die periode tijdelijk een grote diepvries laten plaatsen in het gebouw van een Amsterdamse Hockeyclub, waar hij de catering verzorgt. Uit de sectie is gebleken dat het lichaam van het slachtoffer mogelijk enige tijd ingevroren is geweest. Wat ook meeweegt: in de vuilniszak met haar resten worden delen van vegetatie gevonden, die ook om het hockeyveld groeit. 

Geheime liefde 
De officier denkt voldoende in handen te hebben om Z. voor de rechter te brengen voor moord op zijn geheime liefde. Maar tijdens de behandeling van de zaak loopt het op een aantal punten anders dan verwacht. Advocaat Bram Moszkowicz beweert dat de politie de beruchte Zaanse verhoormethode op Z. heeft toegepast. Heutink: ‘Zowel door de rechtbank als later het gerechtshof is geoordeeld dat de verhoren weliswaar hard en langdurig waren, maar dat ze, gelet op de zwaarte van de zaak, op dit punt niet onrechtmatig waren. De verhoren bevatten wel elementen van de Zaanse verhoormethode maar kon daarmee materieel niet gelijk worden gesteld’. 

Meer twijfel weet de raadsman te zaaien over de vuilniszakken. Hij schakelt TNO in als onafhankelijk onderzoeksinstituut. De onderzoeker betwijfelt of zo stellig beweerd kan worden dat de in het water gevonden zakken van dezelfde rol zijn als die gevonden zijn bij Z. thuis. Moszkowicz houdt de rechtbank voor dat de Italiaanse praktijkman onvoldoende deskundig is om zo ondubbelzinnig vast te stellen dat het dezelfde rol moet zijn geweest. Ook zijn bijzondere observatie dat aan het begin van de productie van een rol een unieke vervuiling optreedt, zoals bij de bewuste rol, vindt de advocaat van Z. geen eenduidig bewijs. 

Heutink: ‘Wij dachten daar héél anders over. De expert kon precies aangeven om welke rol het ging en met welke kenmerken. Bovendien wilde verdachte over voor hem zeer belastende omstandigheden geen verklaring afleggen. Volgens het EHRM in de zaak Murray mocht de rechter dat in de bewijsvoering betrekken. Wij vonden het met al het andere ondersteunend bewijs een sterke zaak.’ De eis luidt na twee zittingsdagen: vijftien jaar voor moord. De uitspraak is teleurstellend voor Heutink en het Duikerteam. Wegens gebrek aan bewijs wordt Z. vrijgesproken en onmiddellijk in vrijheid gesteld. ‘Voor mij was vrijwel meteen duidelijk dat we in beroep zouden gaan. We hebben het bewijs nog eens op een rij gezet en naar onze indruk was het voldoende.’ 

In hoger beroep wil Z. wel een verklaring afleggen. Vermoedelijk op aandringen van zijn raadsman. Die voelt wel aan dat het zwijgen op voor de hand liggende vragen, in het nadeel van Z. werkt. Z. komt ineens op de proppen met een verklaring voor de bij hem aangetroffen vuilniszakken. Een uiterst ongeloofwaardig verhaal, dat het Hof terzijde schuift. Het Hof laat de verklaring van de Italiaanse ‘getuige-deskundige’ wel zwaar wegen. Heutink: ‘Op basis van het Schoenmakersarrest van de Hoge Raad voldoet de specialist 
op het gebied van de productie van vuilniszakken aan de criteria. Dat laat de zaak alsnog kantelen. Achteraf zie je dan dat zo’n subtiel verschil in inzicht een scherpe scheiding in beoordeling aanbrengt met vergaande gevolgen: vrijspraak of veroordeling.’ 

Het gerechtshof in Amsterdam gaat ervan uit dat Z. zijn minnares Yanti met een pistoolschot in de mond om het leven heeft gebracht, haar lichaam vakkundig in stukken heeft gesneden en daarna haar lichaamsdelen in van huis meegenomen plastic vuilniszakken heeft gestopt en dat geheel heeft afgezonken bij de sluizen van IJmuiden. 
Uitspraak van het Gerechtshof: tien jaar gevangenisstraf. 

Tekst: Louis Cornelisse bron OM.nl Terugkijken op een strafzaak.