We hebben 176 gasten online

Deel 2 TBS Geschiedenis

Gepost in Publicaties

Geschiedenis tbs

 

1.    1886: Wetboek van Strafrecht

2.    1928: Psychopatenwetten of tbr

3.    1933: tijdelijke Stopwet 

4.    Nauwelijks behandeling tijdens tbr 

5.    1953: Beginselenwet gevangeniswezen

6.    1988: tbs

7.    Meer informatie

1886: Wetboek van Strafrecht

In 1886 werd in Nederland het Wetboek van Strafrecht ingevoerd. Daarin werd vastgelegd welke straffen en maatregelen de rechter kon opleggen. Het wetboek beschreef onder meer dat wanneer iemand leed aan een ‘gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis’ hem het gepleegde delict niet kon worden toegerekend. Met behulp van een psychiater bepaalde de rechter of iemand ontoerekeningsvatbaar (en dus onschuldig) of toerekeningsvatbaar (schuldig) was. Mensen die schuldig werden bevonden kregen gevangenisstraf. Mensen die volledig ontoerekeningsvatbaar werden verklaard konden gedwongen worden opgenomen in een psychiatrische inrichting.

Naar boven

1928: Psychopatenwetten of tbr

In de wetgeving van 1886 werd echter geen rekening gehouden met de ‘middengroep’. Als de psychiater rapporteerde dat iemand verminderd toerekeningsvatbaar was, kon de rechter daar niet mee uit de voeten. Daarom werd in 1928 een nieuwe maatregel ingevoerd: tbr, oftewel: terbeschikkingstelling van de regering. De tbr was bedoeld voor ‘den toerekeningsvatbare psychopaat’. Men spreekt daarom ook wel van de ‘Psychopathenwetten’. De tbr-regeling bood de rechter de mogelijkheid een gecombineerd vonnis uit te spreken. De verdachte kreeg een gevangenisstraf voor het deel dat hem kon worden toegerekend, voor het overige kreeg hij tbr. Tbr kon worden opgelegd voor elk misdrijf. De maatregel werd opgelegd voor een periode van twee jaar. De rechter kon de tbr steeds verlengen met een periode van één of twee jaar. In principe kon de tbr levenslang duren. De rechters waren blij met de nieuwe mogelijkheden die de maatregel bood. 

Naar boven

1933: tijdelijke Stopwet

Het eerste ‘rijksasyl voor psychopathen’ werd direct na de invoering van de tbr-wet geopend. Het was met 88 plaatsen al snel te klein. In de tijd die volgde gingen steeds meer gestichten hun deuren openen voor terbeschikkinggestelden. Desondanks groeide het aantal terbeschikkinggestelden sneller dan het aantal beschikbare plaatsen. Om dit capaciteitsprobleem op te lossen werd in 1933 de zogenaamde Stopwet ingevoerd. De noodwet hield een aantal beperkingen in voor de oplegging van de maatregel. Tbr mocht in het vervolg alleen worden opgelegd als er een zeer ernstig delict was gepleegd en als er een groot gevaar bestond voor herhaling van zo’n delict. De Stopwet was tijdelijk maar heeft vanwege verschillende verlengingen tot kort na de Tweede Wereldoorlog gegolden.

Naar boven

Nauwelijks behandeling tijdens tbr

Aan de behandeling van ter beschikking gestelden werd weinig aandacht besteed. Voorop stond de bescherming van de maatschappij. Na de oorlog veranderde deze opvatting. Psychiatrische en psychologische behandelingsmogelijkheden kwamen tot ontwikkeling en werden ook toegepast in tbr-instellingen. Behandeling, ging men denken, kan ook bijdragen aan de beveiliging van de samenleving. Als de oorzaak van het criminele gedrag wordt weggenomen, zal het gedrag zelf ook verdwijnen. Door deze gedachte en het intrekken van de Stopwet nam het aantal ter beschikking gestelden weer aanzienlijk toe. Het betekende een bijna onhoudbare situatie voor de inrichtingen. Ook voor de patiënten was de situatie alles behalve aangenaam: huisvesting en behandeling hadden een middeleeuws karakter.

Naar boven

1953: Beginselenwet gevangeniswezen

In 1953 werd de Beginselenwet gevangeniswezen ingevoerd: hierin werden de rechten en plichten van gevangenen wettelijk geregeld. Men vond dat gedetineerden overdag meer in gemeenschap met elkaar moesten leven en werken, om hen zodoende voor te bereiden op terugkeer in de maatschappij. Ook ter beschikking gestelden vielen onder deze wet, aangevuld met het Psychopatenreglement.

Naar boven

1988: tbs

In 1988 werd de tbr vervangen door tbs. Het Psychopathenreglement werd vervangen door een Tijdelijke regeling van de rechtspositie van tbs-gestelden. In 1997 werd de interne rechtspositie van de ter beschikking gestelden definitief geregeld in de Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden.

De belangrijkste verschillen tussen tbr en tbs zijn:

·         Tbr kon voor elk misdrijf worden opgelegd. Tbs alleen voor misdrijven waarop een minimumstraf staat van vier jaar.

·         In de nieuwe wet is een maximumduur ingevoerd van vier jaar. De tbs mag alleen langer duren wanneer aan twee voorwaarden is voldaan:
- Het betreft een misdrijf waarbij andere personen in gevaar zijn gekomen.
- Verlenging is noodzakelijk uit veiligheidsoverwegingen (recidivegevaar).

·         In de tbs-wet kan men bij de verlenging van de tbs in hoger beroep gaan. Bij tbr was dit niet mogelijk.

·         Elke zes jaar moet de rechter bij de tbs-verlengingszitting het oordeel van twee onafhankelijke gedragsdeskundigen inroepen. Verlenging van de tbr gebeurde zonder dit deskundigenadvies.