We hebben 158 gasten online

Toetsen bij TBS moet

Gepost in Publicaties

Redactioneel commentaar NRC Woensdag 21 juli 2010

Tbs, terbeschikkingstelling, plaatst de behandelaars en de maatschappij voor dilemma's. En trouwens ook de gedetineerden zelf. Het is voor de samenleving van belang dat gevangenen bij hun vrijlating zo goed mogelijk op hun terugkeer in de samenleving zijn voorbereid, opdat ze niet in herhaling van hun oude fouten vervallen. Verlofregelingen voor tbs'ers zijn een onderdeel van die voorbereiding.

Een enkele keer gaat het mis, zeer ernstig mis zelfs, als een tbs'er crimineel gedrag vertoont tijdens zijn verlof. Begrijpelijke maatschappelijke onrust is dan het gevolg, evenals boze vragen van Kamerleden aan de minister van Justitie.

Maar gedetineerden die een tbs-behandeling ondergaan, nemen ook een risico. Zij lopen de kans een groter deel van hun leven achter gesloten deuren te moeten doorbrengen als de tbs-kliniek van oordeel is dat hun behandeling nog niet is voltooid. Dan zitten ze langer vast dan wanneer hun veroordeling tot een 'normale' gevangenisstraf zou zijn beperkt.

Dat is de reden waarom een toenemend aantal gedetineerden die voor tbs in aanmerking lijken te komen, medewerking aan psychiatrisch onderzoek weigert. Zonder psychiatrisch rapport over de toerekeningsvatbaarheid van een dader mag een rechter hem in principe geen tbs opleggen.

Zo ontloopt de gedetineerde zijn tbs-behandeling. Maar wordt de kans groter dat hij na het uitzitten van zijn straf opnieuw criminele activiteiten zal ontplooien. De recidive onder 'gewone' gevangenen (70 procent) is veel groter dan onder uitbehandelde tbs'ers (15 à 20 procent). Ziedaar het maatschappelijke belang van tbs en van verlofregelingen die aan een geslaagde behandeling kunnen bijdragen.

Om tbs minder afschrikwekkend te maken, werken de dertien instellingen aan een plan om tbs'ers vooraf meer duidelijkheid te geven over de periode dat zij, begeleid of onbegeleid, met verlof mogen. Door voor hen een 'verlofprognose' te maken, hopen de behandelaars te bereiken dat tbs'ers eerder dan nu een bepaalde tijd buiten de kliniek mogen doorbrengen. Daarmee breken ze met de trend om de verlofregelingen voor tbs'ers steeds meer te beperken, met name bij het onbegeleid verlof.

Die terughoudendheid is het gevolg van de maatschappelijke onrust die is ontstaan doordat tbs'ers op verlof zich misdroegen: van lichte vergrijpen als weglopen tot enkele zware misdrijven als moord of verkrachting. Een gering aantal incidenten in verhouding tot het aantal keren dat het verlof wel ordentelijk verloopt - maar wel beeldbepalend.

Onlangs hebben de tbs-klinieken de Landelijke Databank Risicotaxatie tbs opgezet. Op basis van statistische gegevens moeten zij zo meer inzicht krijgen in welke situaties verlofregelingen riskant zijn. Dat kan een handig hulpmiddel zijn.

Maar de klinieken hebben ook rekening te houden met de angst in de samenleving. En dus met het risico dat een tbs'er die op basis van aannames en afspraken met verlof is gegaan, ernstig in de fout gaat. Dat zou funest zijn. Individuele beoordelingen van tbs'ers blijven dus noodzakelijk.

Individuele beoordeling bij verlof blijft noodzakelijk