We hebben 166 gasten online

TBS-verlof is écht geen luxe

Gepost in Publicaties

de samenleving - en politiek - is in rep en roer als een tbs'er tijdens zijn verlof ontsnapt. Alsof ze bijna allemaal weglopen
en levensgevaarlijk zijn.
Dat is overdreven, vindt advocaat Niek Heidanus Hij treedt binnenkort met andere deskundigen officieel naar buiten om
het slechte imago van tbs te nuanceren. „Er worden nu grote rampen voorkomen."


Joost Sijtsma in Eindhovens dagblad van 17 november 2010


Het tbs-systeem loopt vast. De tijd dat iemand in een tbs-kliniek zit om te worden behandeld wordt steeds langer en daardoor zwaarder. Advocaten adviseren hun cliënten dan ook vaker om niet mée te werken aan een psychiatrisch onderzoek, waarop de rechter het opleggen van tbs moet baseren.
Het gevolg is dat veroordeelden met een stoornis - waardoor ze een misdrijf hebben gepleegd - steeds vaker in een `normale'gevangenis komen, waar zij niet worden behandeld.
Deze ontwikkeling is heel slecht voor de samenleving, vindt de Groninger advocaat Niek Heidanus: „Ik maak me zorgen over de toekomst van het tbs-systeem, de mensen moeten weten dat dit juist grote rampen voorkomt. Van de tbs'ers die vrijkomen pleegt minder dan 20 procent een nieuw misdrijf. Van de gevangenen in gewone gevangenissen, die dus niet worden behandeld, recidiveert 70 procent. Dat is veel meer dan tbs'ers die recidiveren."
Gezien deze cijfers is tbs een goed systeem en wordt de samenleving er veiliger door, maar onder het kabinet Rutte lijkt het verder te worden afgeknepen. Enkele citaten uit het regeerakkoord: `De instroom in de tbs wordt beperkt, zonder de risico's voor de samenleving uit het oog te verliezen' en `de longstay-afdelingen worden versoberd indien dit niet leidt tot onbeheersbaarheid'. Het voorstel van staatssecretaris Fred Tee-ven van Veiligheid en justitie om tbs'ers die er tijdens hun verlof tussenuit knijpen minstens een jaar lang geen verlof meer te geven, staat met zoveel woorden in het regeerakkoord. En de opmerkingen over tbs in dat akkoord zijn nog maar een flauwe afspiegeling van de opvattingen van de PW. Want die partij wil stoppen met proefverloven en de tbs het liefst helemaal afschaffen.
Het is niet alleen een partij als de PVV die een bom legt onder het tbs-systeem, ook de langere behandelingstijd is een bedreiging.

Heidanus: De afgelopen tien jaar is de gemiddelde behandeltijd van een tbs'er van vijf naar tien jaar gegaan, terwijl de stoornissen van die mensen echt niet anders zijn geworden. Het huidige tbs-klimaat is zo somber en ziek dat een goed advocaat zijn diënt niet of nauwelijks kan adviseren rhee te werken aan een psychiatrisch onderzoek." Hij wijt deze ontwikkeling aan het minder snel toekennen van verloven, waardoor de behandeling van tbs'ers langer duurt. En dat ze minder snel op verlof kunnen gaan, heeft weer alles te maken met de gevoeligheid in de samenleving - en dus ook in de politiek.
„De minister van Justitie heeft het verlofsysteem op slot gezet naar aanleiding van een paar ernstige incidenten, zoals het meisje dat in Eibergen ontvoerd is en de moord op de eigenaar van een bootje in Amsterdam. Elke keer moet de minister na een incident met een tbs'er naar de Kamer komen en strenge maatregelen beloven."
Verloven worden dan ingetrokken en daar zijn alle tbs'ers de dupe van, ook zij die het goed doen. „Eén van mijn cliënten had al jaren een eigen woonruimte met vrouw en kind. Na een incident werd het verlofbeleid strenger en hij raakte zijn bewegingsvrijheid kwijt", zegt Heidanus.


De beeldvorming deugt niet, vindt de Groninger advocaat. Het beeld is volgens hem dat iedere tbs'er een Hannibal Lecter is, de moordende psychopaat in The Silene of the lambs.


„Mensen denken dat een tbs'er gevaarlijk en slecht is, gestoord en gek", zegt Heidanus, „Dat is maar een klein deel, er zitten ook mensen in de tbs wegens mishandeling en brandstichting. Ze zitten in de tbs omdat ze door hun ziekte of stoornis een misdrijf hebben gepleegd. Ik heb bijvoorbeeld een groot hart voor mensen met schizofrenie. Zij hebben tijdens een psychose een misdrijf gepleegd. Ze waren toen ontoerekeningsvatbaar. Hen lang opsluiten is zinloos."
Die mensen moeten worden behandeld, wil Heidanus maar zeggen. Dat kan niet in de gevangenis, maar wel met het tbs-systeem. En daar horen ook verloven bij om de tbs' ers weer te laten resocialiseren. „Het verlofsysteem is een verantwoorde manier om tbs'ers weer terug in de samenleving te brengen, het op verlof gaan gaat stapje voor stapje met allerlei waarborgen. De behandelaars zijn geen softies, geen geitenwollensoklen-types. Ze hebben een speciale opleiding en maken goede risico-taxaties. Het is echt niet zo dat de tbs'ers de behandelaar te slim af is. De onbehandelbaren blijven zitten, er zitten nu 235 tbs'ers in de longstay. Zij komen in principe niet meer vrij."

En die ontsnappingen dan?
Aan de vergadertafel van advocatenkantoor Yspeert buigt Heidanus zich lichtelijk naar voren om zijn wedervraag indringender te laten klinken: „Weet je hoeveel verloven er per jaar zijn? 50.000. En hoeveel ontsnappingen zijn er, denk je? Veertig. Vaak zijn dat tbs'ers die weglopen en zich na een. dag weer melden.

Van die 50.000 tbs'ers op verlof, plegen er vijf een misdrijf. Dat is 0,01 procent. En toch bestaat in de samenleving het beeld dat tbs'ers regelmatig ontsnappen en dan misdrijven plegen. De laatste jaren zijn er juist minder ernstige incidenten, maar die krijgen erg veel aandacht. Dat is gek en oneerlijk."


Hoe komt zo'n verkeerd beeld tot stand, vraagt Heidanus zich af, en - belangrijker - hoe kan de samenleving worden doordrongen van het feit dat tbs wèl een goed systeem is? Een clubje `deskundigen uit het veld' - rechters, advocaten, officieren van justitie en directeuren van tbs-klinieken - wil de samenleving én de politiek duidelijk maken dat het systeem nuttig is. Heidanus is één van de leden van de groep deskundigen, die zich in december zal presenteren. ,,We willen laten zien dat tbs een belangrijke maatregel is. In het buitenland zijn ze er jaloers op en hier gaan er stemmen op om het af te schaffen. We moeten er juist trots op zijn dat we een tbs-systeem hebben. Er is geen goed alternatief. Je kunt iemand met een stoornis niet levenslang opsluiten. We moeten juist als samenleving het fatsoen hebben om zieke mensen te helpen. Waar is de barmhartigheid in de samenleving gebleven?"


Heidanus vindt de aandacht voor ontsnapte tbs'ers in geen verhouding staan tot andere misdrijven: „Per jaar worden zo'n 150 kinderen vermoord. Meer dan 100.000 worden mishandeld, in iedere klas zit wel een mishandeld kind. Dat is een groot probleem, waarom maakt de samenleving zich daar niet drukker over?

 

Iets meer dan 2000 tbs-gestelden

Rechters kunnen terbeschikkingstelling (tbs) als behandelmaatregel opleggen aan verdachten die (gedeeltelijk) ontoerekeningsvatbaar zijn.
* Als iemand ontoerekeningsvatbaar wordt beschouwd, is het gepleegde delict hen niet of slechts gedeeltelijk aan te rekenen omdat zij lijden aan een geestelijke stoornis of ziekte.

* Bij verdachten die ontoerekeningsvatbaar zijn, bestaat er een grotere kans op herhaling, omdat zij niet goed beseffen wat de ernst en de gevolgen van het misdrijf zijn.
* De tbs-maatregel is bedoeld om de maatschappij te beschermen, door de veroordeelde op teluiten in een gesloten kliniek én ze te behandelen om zo herhaling van het misdrijf te voorkomen.
* De tbs duurt net zolang tot de kans op herhaling tot een minimum beperkt is.
• Rechters mogen alleen tbs opleggen aan verdachten waarbij door psychiatrisch onderzoek is vastgesteld dat zij lijden aan een geestelijke stoornis.
• Opleggen van tbs is ook mogelijk als een verdachte weigert mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek, maar dan moet er wel een psychische stoornis zijn vastgesteld.
• De tbs vindt zijn oorsprong in 1928, toen de tbr (terbeschikkingstelling van de regering) werd ingevoerd.
• In 1988 werd tbr vervangen door tbs. Tbr kon voor eik misdrijf worden opgelegd, tbs alleen voor misdrijven waarop een minimumstraf staat van vier jaar.
• Bij tbr was het niet mogelijk tegen verlenging
in beroep te gaan, bij tbs is dit wel mogelijk

•Tbr kon levenslang duren, tbs kent formeel een maximumduur van vier jaar en mag alleen langer duren als het een misdrijf betreft waarbij andere personen in gevaar zijn gekomen en als verlenging noodzakelijk is uit Veiligheidsoverwegingen
• Er zijn nu iets meer dan 2000 tbs-gestelden.
• Een tbs'er komt in aanmerking voor verlof als hij na behandeling voldoende vooruitgang heeft geboekt en de kans op herhaling van het misdrijf tot een aanvaardbaar niveau is teruggebracht. De tbs-kliniek (ofwel forensisch psychiatrisch centrum) moet een verlofaanvraag indienen bij de minister van justitie. Om de tbs'er langzaam en verantwoord terug te laten keren in de maatschappij bestaat de verlofregeling uit verschillende fases: hoge- leid verlof (onder begeleiding naar buiten om bijvoorbeeld boodschappen te doen. Het doel is onder meer te kijken hoe de tbs-gestelde reageert op prikkels), onbegeleid verlof (als het begeleid verlof goed is verlopen, onbegeleid verlof duurt maximaal eenweek), transmuraal verlof (tbs'er verblijft buiten de kliniek, bijvoorbeeld in een dependance van de kliniek. De tbs-kliniek zorgt voor begeleiding op afstand), proefverlof (als de tbs'er tijdens transmuraal verlof heeft laten zien dat hij zelfstandig genoeg is om terug te keren in de maatschappij. Bij proefverlof is de kliniek wel verantwoordelijk, maar de reclassering houdt toezicht. Deze laatste verloffase kan leiden tot het beëindigen van de tbs-maatregel.
*Als een tbs'er ondanks behandeling toch gevaarlijk blijft, kan hij niet terugkeren in de maatschappij. Hij komt dan op een verbiijfsafdeling voor de lange duur, de longstay in de longstay vindt geen behandeling meer plaats. Psychische en medische zorg en beveiliging staan hier centraal Verlof is niet mogelijk.