We hebben 196 gasten online

Valse aangiften en zedenzaken Deel 2

Gepost in Valse aangiften

33.8 Seks, Leugens en Therapie

33.8a : Strijd over 'valse zeden' pas ontbrand

33.9 Hersenspinsels

 

33.8 SEKS, LEUGENS EN THERAPHIE

Sinds anderhalf jaar worden misbruikzaken gefilterd door een expertisegroep bijzondere zedenzaken.

Van de talrijke gevallen die zijn beoordeeld, heeft er nog niet één geleid tot een strafrechtelijke veroordeling.

‘Een grote waardering voor vrouwelijk schoon geeft geen indicatie dat iemand een neiging vertoont kleine meisjes aan te randen door Ellen de Visser in Voorkant Volkskrant 2 aug 2001


 

ZE DROEG een rood - wit gestreept zwembroekje met een zeilbootje erop en ome Wil had gezegd dat er niets aan de hand was. Een tijdlang had ze last gehad van pijn in haar nek, door de gedwongen houding die ze in het badhokje had moeten aannemen. Maar verder had ze de gebeurtenis in het zwembad snel verdrongen. Totdat haar vader, naar eigen zeggen helderziend, elf jaar later een visioen kreeg en haar naar een hypnotherapeute stuurde. Die bracht haar terug naar haar kindertijd waarna ze in september 1998 aangifte deed van ontucht. Zwembaddirecteur Wil Janssen werd aangehouden.

Janssen ontkende en kwam met een gedetailleerde tekening van het piepkleine badhokje waaruit bleek dat de aantijgingen van zijn nicht 'fysiek onmogelijk' waren. Als hij haar had willen verkrachten op de manier die ze beschreef, was ze van het smalle bankje gevallen. Ze kon hem ook nooit oraal hebben bevredigd: wanneer hij naakt op zijn knieën zou hebben gezeten, had zijn geslachtsdeel zich onder de bank bevonden. De rechterommissaris legde de tekening terzijde. Rechercheurs lieten collega's opdraven die wel wilden verklaren dat hun directeur niet vies was van een borrel en de vrouwtjes. Aan het strafdossier werd een dik, pak notulen toegevoegd van vergaderingen waarin werd gesteggel over een caravanweekend of de nieuwe glijrots inhet zwembad.

Toen de verdachte bleef ontkennen, benaderde de rechter-commissaris hoogleraar psychische functieleer prof. dr. W. Wagenaar. Een half jaar later werd ook de landelijke expertise groep bijzondere zedenzaken om advies gevraagd.

Hun oordelen waren eensluidend: het opsporingsonderzoek was van bedroevend slechte kwaliteit. Cruciale getuigen, onder wie de vader en de therapeute, waren niet gehoord. Het dossier bevatte tegenstrijdigheden, informatie over het delict was afwezig, de gebeurtenissen in het badhokje waren nimmer gereconstrueerd en de verhalen over seksueel en bestuurlijk wangedrag van de verdachte hadden de balans in het strafdossier doen doorslaan.

'Ik wil erop wijzen', schrijft Wagenaar, 'dat een grote waardering voor vrouwelijk schoon geen indicatie geeft dat iemand een neiging vertoont kleine meisjes, aan te randen.'

En: 'De verdachte heeft kennelijk een slechte reputatie in de familie. Dat maakt hem bij uitstek inpasbaar in een geconstrueerde herinnering aan misbruik.' Begin vorige maand deed justitie toch nog een poging de zaak te redden door de vader en de therapeute te horen. Het werd de genadeklap. 'Ik werd wakker en kreeg een visioen', zei de vader tegen de rechter-commissaris. 'Ik zag Wil Janssen met zijn penis in zijn hand in een soort washok. Ik zag mijn dochter bij hem staan. Ik wist toen in een keer dat dit de oorzaak was van haar vele psychische klachten.'

'Schokkend en ontluisterend om daarop een strafzaak te baseren', oordeelde mr. C. Veraart, de advocaat van Janssen, en hij schreef de rechter-commissaris een brief of het na drie jaar nou eens afgelopen kon zijn. Drie weken,geleden, zondagmorgen om half acht, kreeg Janssen thuis door een agent een briefje uitgereikt: geen verdere vervolging op grond van onvoldoende aanwijzing van schuld. Sinds anderhalf jaar worden misbruikzaken gefilterd. Aangiften waarbij sprake is van herinneringen voor het derde levensjaar, satanische rituelen of hervonden herinneringen na regressie- of hypnotherapie moeten worden voorgelegd aan de landelijke expertisegroep bijzondere zedenzaken. Die adviseert over voortzetting van het politie - onderzoek. Het Openbaar Ministerie wil zo voorkomen dat aangiften die nergens op gebaseerd zijn tot slepende rechtszaken leiden. Eind deze maand komt de expertisegroep met het verslag over de eerste vijftien maanden. Van de talrijke zaken die zijn beoordeeld, heeft er naar verluidt niet één tot een strafrechtelijke veroordeling geleid.

Rechtspsycholoog P. van Koppen, lid van de expertisegroep, is duidelijk in zijn oordeel. Voor het bestaan van verdrongen herinneringen bestaat geen enkele wetenschappelijke evidentie. Waarom zou ernstig sexueel misbruik wel en langdurig verblijf in een concentratiekamp niet tot verdringen van herinneringen leiden? De extreme varianten van hervonden herinneringen zijn helemaal ongeloofwaardig. Herinneringen aan de babytijd zijn volgens wetenschappelijke literatuur onwaarschijnlijk en een ministeriële werkgroep heeft aangetoond dat voor satanisch misbruik in Nederland geen bewijs bestaat.

.. In Canada en Groot - Brittanië hebben beroepsverenigingen van psychiaters en psychologen de omstreden therapieën verworpen. In Nederland blijven de beroepsgroepen echter onderling verdeeld over het waarheidsgehalte van hervonden herinneringen. Minister Borst van Volksgezondheid weigert zich vooralsnog met de problematiek te bemoeien. Nadat de Nationale Ombudsman vorig jaar een negatief rapport uitbracht over de kwestie, heeft zij de Gezondheidsraad gevraagd de wetenschappelijke stand van zaken omtrent hervonden herinneringen vast te stellen. Zij hoopt dat de beroepsgroepen daarna tot consensus kunnen komen. '

Sex, lies and therapy. Dat is de kreet waarmee in Groot - Brittannië de nieuwe misbruikvariant wordt samengevat. Van Koppen spreekt over ‘pseudoherinneringen', over therapieën die gebaseerd zijn op 'onzin'. Hervonden herinneringen lijken de keerzijde van de toegenomen openheid over misbruik. In de jaren tachtig kwamen in de Verenigde Staten de eerste beschuldigingen op, waarna het verschijnsel zich als een epidemie over West - Europa verspreidde.

In Nederland wordt jaarlijks ongeveer dertig keer aangifte gedaan. De Werkgroep Fictieve Herinneringen (WFH) telt ruim tweehonderd ouderparen die na therapie door hun kinderen van extreem misbruik zijn beschuldigd.

Contactpersoon Jan Buijs kreeg een vrolijke vakantiekaart van zijn dochter en nog geen maand later schreef ze op de enveloppen 'aan de incestplegers', met het adres eronder. Buijs ontkende. 'Natuurlijk', zegt hij schamper, 'want dat doen daders toch altijd?' Dat maakt de discussie over hervonden herinneringen ook zo moeilijk, zegt hij. Veel slachtoffers van misbruik gaan pas praten als ze volwassen zijn en bewijs is vaak moeilijk te leveren. Maar echte slachtoffers, zegt Buijs, hebben altijd geweten wat ze hebben meegemaakt, terwijl hervonden herinneringen opduiken als iemand vanwege anorexia, burn - out of algeheel onbehagen in therapie gaat. 'Iedereen die twijfelt, is een non - believer en wordt terzijde geschoven.'

Maar het tij begint te keren. In de VS hebben ouders miljoenen guldens schadevergoeding gekregen van therapeuten die hun kinderen een incestverleden hadden aangepraat. In Nederland volgt de eerste uitspraak tegen therapeut naar verwachting eind dit jaar 'Daarna zullen veel meer zaken volgen, voorspelt advocaat F van Veghel.

Zijn cliënten zaten drie weken vast en toen ze terugkeerden naar hun dorp werden bij de kerk pamfletten uitgedeeld tegen de 'kindermisbruikers'. Gynaecologisch onderzoek van hun dochter heeft volgens Van Veghel aangetoond dat de illegale abortussen die ze beschreef nooit hebben plaatsgevonden. Nadat de ouders door Justitie van alle blaam waren gezuiverd, spanden ze een rechtszaak aan tegen de therapeut. De dochter 'eist ondanks alles van hen een schadevergoeding.

Ook Jeanne de Vries uit Appelscha wil haar gelijk halen, maar dan moet ze eerst zien te achterhalen wie haar zoon en dochter hebben verteld dat ze vroeger satanisch - ritueel zijn misbruikt. De afgelopen zes jaar heeft ze een bonte stoet paragnosten, paranormaal genezers, duivel uitdrijvers en kaartleggers voor de rechter -commissaris gekregen. Een hulpverlener, blijkt uit het dossier, moest verstek laten gaan omdat hij volgens zijn collega's zijn eigen vingers had opgegeten. De aangeprate herinneringen leidden nog tot een verzoek van haar zoon om een naamswijziging bij het ministerie van justitie. Hij voegde een rapport toe van een onduidelijke psycholoog: 'anderhalf A-viertje. Justitie ging aanvankelijk akkoord. Volgens een ambtenaar van het ministerie was het niet van belang of de gebeurtenissen zich echt hadden voorgedaan maar ging het uitsluitend om het leed van de aanvrager. De Vries vond de psycholoog, na twee jaar speurwerk. Het bleek een omstreden paragnoste, die eind jaren tachtig een dubieuze rol had gespeeld in het zedenschandaal in Oude Pekela en later nog eens werd 'veroordeeld wegens het uitlokken van geweld tegen een man die door haar werd verdacht van kindermisbruik.

Het ministerie, dat door De Vries voor de rechter werd gedaagd, moest toegeven dat geen navraag was gedaan naar de identiteit van de deskundige. De naamswijziging werd afgewezen. De stichting Projekt Jeanne die ze heeft opgericht, doet onderzoek naar 'vage' therapieën. Want zelfs als de beroepsverenigingen ooit met een protocol komen, blijven er nog genoeg mensen over die 'niet met beide voeten op de grond staan'. Ze zegt: 'De verkilling en het verdriet gaan soms tot op het bot. Maar ik ben vastbesloten door te vechten tegen de charlatans die zo'n grote rol hebben gespeeld in onze ellende.'

In navolging van de VS zijn ook hier de eerste spijtoptanten gesignaleerd, die op hun beschuldigingen zijn teruggekomen. Zij brengen therapieverslagen naar buiten.

'Week 2: nooit liefde gekregen van ouders. Week 6: mishandelingen. Week 8: moet nog toegeven dat sprake is van seksueel geweld, komt nog niet naar boven. Week 11,112: lijkt de slachtofferrol te gaan 'accepteren. Week-33: waarschijnlijk heeft moeder ook een incest - verleden, mogelijk geprojecteerd op dochter. Wij stellen voor om afstand van de ouders te houden.'

‘Ik ben mijn onbevangenheid kwijt', zegt Buijs van de WFH. 'Laatst trof ik een klein meisje dat haar ouders kwijt was maar ik durfde haar niet op te pakken. Altijd bang dat anderen er iets van zeggen. je leeft met de rem erop.' Zwembaddirecteur Janssen heeft besloten op drie fronten terug te vechten. Hij wil zijn nicht en haar therapeut voor de rechter dagen en eist ook genoegdoening van justitie. Zijn advocaat heeft verzocht om een verklaring dat hij ten onrechte als verdachte is aangemerkt, maar die wens is zonder uitleg terzijde geschoven. ‘Ik heb me drie jaar lang machteloos gevoeld. Nu is mijn tijdgekomen.' De naam van Jeanne de Vries is gefingeerd.

Strijd over 'valse zeden' pas ontbrand

Bron: Noordhollands Dagblad 10-2-2004
Door Mr. Chris Veraart

Herinneringen aan seksueel misbruik die tijdens therapie naar boven komen, kunnen niet worden gebruikt in een juridisch proces. Het is een van de conclusies van de Gezondheidsraad in een advies aan de regering.

'Ik breng de vrouw onder hypnose door van één tot vijf te tellen. Ze schiet onmiddellijk in de regressie. Daar bedoel ik mee dat ze terugkeert in een vorige levensfase. Ze wordt weer het meisje van zes. Ik kom achter haar leeftijd doordat ze zich herinnert dat haar gestreepte zwembroekje met de zeilbootjes aanheeft. Ze voelt een heftige pijn in haar nek. Ze zit weer in het badhokje. Oom Wil is bij haar. Ze herleeft de verkrachting.'

Dit verklaart de hypnotherapeute aan de rechter-commissaris. 'Is het bijzonder om zoiets mee te maken?' vraag ik de therapeute. "Helemaal niet,' antwoordt zij zelfverzekerd, 'dit soort gebeurtenissen maken wij regelmatig mee.'

Tweeëneenhalf jaar voor dit verhoor is oom Wil in alle vroegte gearresteerd. Hij moet drie dagen en drie nachten in een politiecel blijven. Hij wordt onderworpen aan keiharde verhoren. Zijn arbeidsverleden en zijn privé-leven worden doorgespit. Hij wordt vernederd. Hij wordt niet geloofd.

Dat mag allemaal, want hij wordt ervan beschuldigd dat hij tien jaar geleden zijn nichtje in een badhokje heeft verkracht. Nadat hij is vrijgelaten komt Wil bij mij. Ik lees het proces-verbaal. Het is ontluisterend. Ik lees alles over het arbeidsverleden van Wil. Ik lees alles over zijn privé-leven. Ik lees dat het 'slachtoffer' verklaart dat zij door haar oom in het badhokje is verkracht. Ik lees niets over één of meer sessies bij een therapeute.

Hypnoseverhaal
Met Wil snel ik naar de rechter-commissaris. We vragen om een grondig onderzoek. Een jaar en vele verhoren later komt de hypnotherapeute met haar hypnoseverhaal. Ik vraag justitie de zaak onmiddellijk te sluiten. Neen, eerst moet de grootste deskundige op dit terrein, professor Wagenaar, worden geraadpleegd. Hij maakt gehakt van de zaak. Nog is justitie niet overtuigd. De Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken wordt ingeschakeld. Ook deze groep deskundigen laat geen spaan heel van de zaak.

Nu vraag ik de officier van justitie de zaak te seponeren omdat Wil ten onrechte als verdachte is aangemerkt. Mijn verzoek wordt niet ingewilligd. Met tegenzin seponeert justitie de zaak wegens gebrek aan wettig en overtuigend bewijs.

"Dat is toch niet redelijk, op deze manier laat u de mogelijkheid toch open dat Wil zijn nichtje wél heeft verkracht,' probeer ik hem te overtuigen. "Dat begrijpt u heel goed,' beëindigt hij korzelig het telefoongesprek.

Als het aan de Gezondheidsraad ligt, komen dit soort toestanden in de toekomst niet meer voor. Een paar jaar geleden heeft de toenmalige minister Borst van Volksgezondheid de raad gevraagd advies uit te brengen over de manier waarop therapeuten met het geheugen omgaan. Eind vorige maand kwam het lang verwachte advies.

In het rapport 'Omstreden herinneringen' veegt de raad de vloer aan met klungelige therapeuten, ondeskundig gehypnotiseer, droom- en regressietherapieën en wat niet meer. Ons geheugen zit ingewikkeld in elkaar. Herinneringen kunnen worden verdrongen en hervonden. Herinneringen kunnen ook worden gestuurd en ingeprent. Het is volgens de Gezondheidsraad niet mogelijk hervonden herinneringen van ingeprente (fictieve) herinneringen te onderscheiden. Het geheugen kan niet naar believen als een videoband worden afgespeeld.

De Gezondheidsraad vindt dat er hoge eisen moeten worden gesteld aan therapeuten die zich met de werking van het geheugen bezighouden. Het kan zinvol zijn om in therapie het verleden te bespreken en proberen te begrijpen. Vaak is de hulp van therapeuten noodzakelijk.

Maar, waarschuwt de raad, wat er bij een therapeut wordt besproken en naar boven komt, is niet hetzelfde als datgene wat er in de rechtszaal toe doet. De therapeutische waarheid is niet dezelfde als de juridische waarheid. Daarom is er voor de therapeut geen plaats in de rechtszaal.

Dat is voor de rechtspraak de belangrijkste conclusie van het rapport. Zij komt overeen met een van de aanbevelingen die ik in mijn boek 'Valse zeden' doe: hulpverleners behoren in een proces niet als getuige op te treden. Zij zijn er voor de slachtoffers.

Karwei
'Hoeveel zaken gaan er nu stuk op basis van het rapport, op basis van hervonden herinneringen?' hebben veel journalisten mij de afgelopen weken gevraagd. Maar zo simpel ligt het niet. In een vonnis ben ik het woord herinnering, voor zover ik mij herinner, nooit tegengekomen. Het is bij iedere zedenzaak een heel karwei om vals van echt te onderscheiden.

Het is moeilijk om goed uit te rafelen hoe in een proces anderen op de loop zijn gegaan met iemands oprecht beleefde herinneringen. Nog moeilijker is het de hulpverlener te ontmaskeren die zijn cliënt zo'n slechte dienst bewijst door haar incest aan te praten en zo in een slachtofferrol te duwen.

Zo'n ingeprente herinnering sticht veel onheil, niet alleen bij de rechtbank, maar juist bij familieleden en nabestaanden. Er zijn in Nederland veel verscheurde families die het slachtoffer zijn van hulpverleners die met het geheugen van hun cliënten op de loop zijn gegaan, zonder dat justitie daar maar aan te pas is gekomen. Die anonieme groep is nauwelijks te helpen.

Statistieken
Het is begrijpelijk dat het rapport niet goed is gevallen bij degenen die er nog steeds van overtuigd zijn dat een op de zeven Nederlanders slachtoffer is van incest, en dat er in ons land honderdduizenden mannen rondlopen die volgens de statistieken hun kind hebben misbruikt, zoals ik op de pagina Vrouw in De Telegraaf lees. Dat zijn gelovigen. Voor hen is er geen hoop meer.

Het rapport van de Gezondheidsraad is een belangrijke stap voorwaarts. De deskundigen van de raad stonden lijnrecht tegenover elkaar. Het is een huzarenstukje dat deze vogels van diverse pluimage gezamenlijk zo'n degelijk en unaniem rapport hebben uitgebracht.

Maar wie denkt dat er nu een einde is gekomen aan de strijd tegen degenen die de afgelopen jaren hebben meegeheuld met de tijdgeest, zoals de journalist John Jansen van Galen in Het Parool schrijft, zal bedrogen uitkomen. De strijd tussen de gelovigen, die weten dat een op de zeven vrouwen het slachtoffer is van incest, en de andersdenkenden, die geloven dat therapeuten veel spookbeelden kunnen oproepen, is nog maar net ontbrand.

Chris Veraart is advocaat in Alkmaar. Hij is gespecialiseerd in valse beschuldigingen en zedenzaken. In 1997 publiceerde hij zijn boek 'Valse zeden' (uitgeverij BZZToH)

33.9 Hersenspinsels

27 januari 2004 Door Ellen de Visser

Het advies Omstreden herinneringen van de Gezondheidsraad is vanaf vanmiddag te vinden op www.gr.nl. Vrouwen krijgen door hun therapeut soms herinneringen aangepraat over seksueel misbruik. Dat leidt tot bizarre verwijten en een lange, pijnlijke terugweg om weer bij zinnen te komen. 'Ze was zo overtuigend dat ik er zelf in ben gaan geloven.'

Pas na het beëindigen van tweeënhalf jaar therapie kwam Kitty Hendriks erachter dat ze in haar jeugd helemaal niet gruwelijk seksueel was misbruikt en dat alle verhalen over orgies, kelders, rode gordijnen en die hond gewoon niet klopten. Toen was ze al in de WAO beland, had ze er van ellende dertig kilo bijgegeten en was het contact met haar ouders verbroken.

De 'provocatief therapeute' was haar aangeraden door een kennis. Hendriks zocht hulp omdat ze kort ervoor was verkracht en in haar puberteit misbruikt door een buurman. De therapeute bestudeerde haar lichaamstaal, ontleedde haar dromen en concludeerde dat de oorsprong van de problemen in het verre verleden lag: ze zou al voor haar derde jaar door familie en vrienden zijn misbruikt. 'Ze was zo overtuigend dat ik er zelf in ben gaan geloven.'

Na incidenten stopte ze vorig jaar met de therapie. Samen met een vriendin, die 86 persoonlijkheden had en ritueel zou zijn misbruikt. Ze spraken alles door, bedachten waar ze zelf echt herinneringen aan hadden en begonnen te schrappen: 'Volgens mij kan opa ook van mijn lijstje.'

Nu kan ze er af en toe hard om lachen. Maar na de lach volgt de boosheid. 'Je kunt nog geen winkel openen of je hebt allerlei papieren nodig, maar wie zich therapeut noemt kan gewoon beginnen en mensen ruïneren.'

Een suggestibele patiënt, een sturende therapeut die is gefixeerd op seksueel misbruik en het gebruik van 'riskante technieken' als hypnose, droominterpretaties of geleide fantasie. Dat zijn volgens de Gezondheidsraad de ingrediënten die 'ruimschoots' tot 'fabricatie van herinneringen' kunnen leiden. De Raad vindt het hoog tijd dat beroepsgroepen met richtlijnen komen en voorwaarden opstellen waaraan therapie moet voldoen.

Vandaag biedt de Gezondheidsraad minister Hoogervorst van Volksgezondheid het advies Omstreden herinneringen aan, een rapport waaraan tweeënhalf jaar is gewerkt. Het moet een einde maken aan de al tien jaar durende memory war, een felle strijd tussen psychologen, psychiaters, rechtspsychologen en juristen over de vraag of herinneringen aan misbruik kunnen worden vergeten en veel later in de therapiekamer kunnen worden hervonden.

Enkele honderden ouders zijn de afgelopen jaren beschuldigd door (veelal) dochters die in therapie hadden ontdekt dat ze waren misbruikt. In de jaren negentig werd jaarlijks zo'n dertig keer aangifte gedaan. Ouders werden vastgezet, verhoord, maar vrijwel nooit volgde een strafrechtelijke veroordeling.

Om te voorkomen dat beschuldigden lichtvaardig worden aangehouden, stelde het College van procureurs-generaal vijf jaar geleden de expertisegroep bijzondere zedenzaken in. Voordat de politie met onderzoek begint, moet de expertisegroep worden geraadpleegd over de geloofwaardigheid van de zaak. Tussen eind 1999 en 2002 kreeg de groep 23 zaken onder ogen waarbij sprake was van hervonden herinneringen.

De werkgroep fictieve herinneringen, een lotgenotengroep van ouders, vroeg het ministerie van Volksgezondheid in de jaren negentig tevergeefs om beroepsgroepen van therapeuten aan te spreken. De nationale ombudsman oordeelde vier jaar geleden na een klacht van de werkgroep dat het ministerie daadkrachtiger had moeten zijn. Daarop vroeg toenmalig minister Borst de Gezondheidsraad om advies.

Die lijkt op het eerste gezicht de geheugenstrijd niet te beslechten: herinneringen kunnen onder invloed van bijvoorbeeld stress tijdelijk ontoegankelijk raken en later worden hervonden, maar therapeuten kunnen bij patiënten ook ingebeelde herinneringen aan trauma's naar boven halen. Toch bevat dat polderadvies een kritische ondertoon. De Raad constateert dat de toegenomen aandacht voor kindermisbruik in de jaren negentig bij sommige therapeuten heeft geleid tot een fixatie op het onderwerp en dat zij daar soms 'onverantwoord' veel belang aan hebben gehecht.

De schade die fanatieke therapeuten kunnen aanrichten, is zo groot dat richtlijnen hen in de toekomst op het juiste pad moeten houden. De Gezondheidsraad presenteert een lijst aandachtspunten.Zoals: 'Als een patiënt, desgevraagd, geen seksueel misbruik meldt, dient deze mogelijkheid niet actief geëxploreerd te worden.'

In de Verenigde Staten, waar patiënten met hervonden incestherinneringen zich jarenlang survivors hebben genoemd, groeit het leger spijtoptantes.

Op de website van de False Memory Syndrome Foundation hebben ze een apart hoekje: the retractors speak. Nederland volgt op afstand. Kitty Hendriks werkt aan een website (http://home.wanadoo.nl/traumaversterking) en wil een boek schrijven over wat haar is overkomen. Iedereen moet weten, zegt ze, hoe je kunt worden meegezogen in therapie.

Met Xandra van Dijk gaat het anderhalf jaar na het beëindigen van de therapie nog zichtbaar slecht. Ze oogt extreem moe, heeft grote moeite haar zinnen af te maken en sluit regelmatig vol angst haar ogen.

Ze zocht hulp voor klachten die waren ontstaan na jarenlange burenterreur. Bij de riagg in Maastricht kon ze meedoen aan een landelijk wetenschappelijk onderzoek. Negentig borderline-patiënten kregen drie jaar lang cognitieve gedragstherapie of psycho-analytische psychotherapie. Van Dijk werd ingeloot in de eerste groep.

Het hoofd van de riagg-afdeling legt uit dat in die gedragstherapie sterk wordt ingezet op herstel van vertrouwen. 'Patiënten moeten de indruk krijgen dat ze altijd op de therapeut kunnen terugvallen, ze krijgen bijvoorbeeld zijn mobiele-telefoonnummer.' Daarnaast worden imaginaties toegepast: met patiënten wordt stilgestaanbij vervelende herinneringen, waarna wordt geprobeerd die opnieuw te beleven en er een andere afloop aan te geven.

Van Dijk schetst een heftiger beeld. Ze werd afhankelijk gemaakt van de therapeut, die haar thuis opbelde, overlaadde met complimenten, teddyberen en cadeaus gaf. 'Zelfs als we elkaar niet zien, dan nog ben ik bij je, via Beer, deze brief, je herinneringen', schreef hij haar.

De klachten waarvoor ze hulp had gezocht, kwamen niet ter sprake, het moest alsmaar gaan over 'het kind in haar'. Alles was erop gericht haar een incestverleden aan te praten, zegt ze, hoewel ze haar behandelaar keer op keer had verzekerd dat er nooit iets was gebeurd. Ze kreeg bandjes mee waarop hij insprak op 'de kleine Xandra'. Ferry van Veghel, haar advocaat, kent de inhoud van de bandjes. 'Wie er vatbaar voor is, raakt erdoor in trance. Kwetsbare mensen kun je op die manier van alles laten vertellen.'

Ook Kitty Hendriks kreeg steeds te horen dat ze goed moest zorgen voor haar 'innerlijke kind'. 'Mijn kind kon mij vertellen wat er was gebeurd. Als ik naar mijn werk ging, moest ik dat kind thuislaten. Je voelt je nog stom ook, dat je het niet snapt.'

Haar lichaamstaal zei volgens de therapeute genoeg: Hendriks maakte knuistjes van haar handen en friemelde aan haar trui. Allemaal tekenen dat haar gevoel van onveiligheid van voor haar derde jaar dateerde. 'Alles werd gekoppeld aan misbruik. Ik droomde over een kelder en een rood gordijn; dat duidde volgens haar op seksfeesten. Uiteindelijk bleek ik ook door de hond van vrienden misbruikt. Ik raakte zo in paniek bij elke hond die ik zag dat ik dacht: het moet wel waar zijn.'

Hendriks en Van Dijk spreken allebei over 'een web' waar ze niet meer uit konden komen. Toen Van Dijk uiteindelijk uitsprak dat er iets moest zijn gebeurd, toonde de therapeut zich zielsgelukkig, zegt ze. Op haar 42ste bleek ze ineens een incestslachtoffer. Ze raakte, zoals ze zegt, 'in totaal verval'. Haar man John: 'Als ik opbelde en zei dat het zo niet langer ging, werd ik afgescheept. Alles zou goed komen, dit hoorde zo, ze stond voor een doorbraak.'

Toen de therapie plotseling werd beëindigd na een meningsverschil en Van Dijk haar dossier opvroeg, ontbrak daarin een behandelverslag. Ze kreeg drie A4-tjes voor de huisarts, waarin stond dat ze was misbruikt. Advocaat Van Veghel denkt dat er wel aantekeningen zijn van de therapie, maar dat het achteraf niet handig was die te overleggen. Van Dijk liet een second opinion doen en bleek geen borderline-stoornis te hebben.

Het hoofd van de behandelafdeling van de riagg verbaast zich over de aantijgingen. 'Wij zijn hier kritisch en heel sceptisch over hervonden misbruikherinneringen.' Omdat het om een vergelijkend onderzoek gaat, worden van alle sessies bandopnames gemaakt, zegt hij. Die worden met collega's geanalyseerd en soms aan de patiënten meegegeven.

'Aandringen op het hervinden van herinneringen behoort niet tot onze werkwijze en zou onmiddellijk opvallen. Ik weet dat er therapeuten zijn die zich daarmee bezighouden, maar die werken niet in erkende instellingen als de onze.' Van alle behandelingen bestaan volgens hem dossiers.

Met het rapport van de Gezondheidsraad wordt alles anders, voorspelt advocaat Chris Veraart, die de afgelopen jaren tientallen mensen verdedigde die ten onrechte werden beschuldigd. De Raad constateert immers dat elke herinnering fictieve elementen bevat, dat niemand herinneringen kan hebben aan gebeurtenissen voor het derde levensjaar en dat de therapeutische waarheid nog geen juridische waarheid is. Veraart: 'Wie nu nog met hervonden misbruikherinneringen aankomt, moet van goeden huize komen.'

Twee jaar geleden slaagde advocaat Van Veghel erin de eerste therapeut veroordeeld te krijgen. De man moest schadevergoeding betalen aan de ouders van een jonge vrouw die hij incestherinneringen had aangepraat. Van Dijk heeft een omvangrijk dossier aangelegd en heeft naast Van Veghel ook een letselschadeadvocaat benaderd. Vlak voordat haar vader stierf, heeft ze het met hem goedgemaakt.

Kitty Hendriks kwam er tijdens een therapieweek op Kreta achter dat de man van de therapeute een relatie had met een van de patiënten. De therapeute vertelde Hendriks dat ze de vrouw op die manier 'de schoonheid van een goede seksuele ervaring' gunde. 'Toen kon ik opeens niet meer in haar geloven.'

De therapie heeft haar 4500 euro gekost, haar vriendin is tienduizend euro kwijt. Ze hebben een klacht ingediend bij de Inspectie maar die staat machteloos omdat de therapeute nergens geregistreerd staat. Omdat Hendriks bovendien geen therapieverslag heeft, kan advocaat Van Veghel voorlopig niets voor haar doen, zegt hij. De therapeute wilde niet op vragen reageren. 'Ach, je bent terug in de ontkenning', hoorde Hendriks van vrouwen die nog bij haar onder behandeling zijn.

Het contact met haar ouders is hersteld. 'Dat van die hond was zo bizar, dat heb ik nog het langst geloofd', zegt ze. 'Maar nu kan ik er op straat gewoon weer een aaien.' 

 

 Zie verder deel 3