We hebben 217 gasten online

Stockholm 6-10 mei 2013 Deel 5

Gepost in Reisverslagen

Zicht op Riddarholmen, vanaf het Stadhuset met gebouwen stammend uit verschillende eeuwen. De oudste is de Riddarholmskyrkan uit de 13e eeuw.

Vervolg woensdag 8 mei 2013

Na een lange wandeling door Riddarholmen bereikten we via Kungsträdgärden Strändvagen waar we tram 7 namen richting Vasamuseum, dat voor bezoekers van Stockholm een must zien wordt genoemd. Een museum dat helemaal om het Vasaschip heen is gebouwd. 

Maar voordat we dat deden werd eerst de inwendige mens versterkt in het restaurant van het Vasamuseum. Toegangsprijs 130 SEK. Na een heerlijke lunch was het eerste doel het bijwonen van een filmvoorstelling waarin de geschiedenis van de Vasa werd uitgelegd. Daarna gingen we de Vasa op verschillende verdiepingen bezichtigen. 

De Vasa is ‘s werelds enig overgebleven schip uit de 17e eeuw. Meer dan 95 procent van het schip is bewaard gebleven, en versierd met honderden uit hout gesneden beelden is de Vasa een unieke kunstschat, en één van de belangrijkste toeristische trekpleisters ter wereld.

De schipbreuk

Op 10 augustus 1628 zette een groot oorlogsschip koers vanuit de haven van Stockholm. Het was de Vasa, juist gereedgekomen en vernoemd naar het wapenschild van het heersende Vasageslacht. Om deze plechtige gelegenheid luister bij te zetten vuurden haar boordkanonnen een saluutsalvo af.

Het machtige schip vaarde langzaam richting havenmond. Door een plotselinge windvlaag maakte het schip slagzij, maar de Vasa wist zich weer op te richten. Een tweede windvlaag deed het schip kapseizen. Water stroomde door de geschutspoorten naar binnen. De Vasa zonk naar de bodem, en nam daarbij zeker 30, en misschien wel 50 leden van de 150 koppige bemanning met zich mee. Het zou vervolgens 333 jaar duren voordat de Vasa het daglicht weer zou aanschouwen.

De ontdekker

Anders Franzén, een privé-onderzoeker, begon zijn speurtocht naar de Vasa begin jaren vijftig. Sinds zijn jeugd was hij gefascineerd geweest door de scheepswrakken in de buurt van het huis van zijn ouders in de archipel van Stockholm. De scheepsworm Teredo navalis, die houten scheepswrakken in zout water opvreet, gedijt niet in het brakke water van de Oostzee. Anders Franzén begreep hoe belangrijk dit feit was voor de schepen die waren vergaan in de Oostzee, en in 1956 vond hij de Vasa terug.

De Vasa van bovenaf gezien in het museum

Groot voor haar tijd

De Vasa werd in Stockholm gebouwd onder leiding van de Hollandse scheepsbouwer Henrik Hybertsson. Hij werd bijgestaan door timmerlieden, schrijnwerkers, beeldhouwers, schilders, glazenmakers, zeilmakers, smeden en vele andere ambachtslui. In totaal werkten vierhonderd mensen aan de Vasa.

Het schip werd gebouwd in opdracht van koning Gustaaf II Adolf. De bouw nam ongeveer twee jaar in beslag. Het schip had drie masten, kon tien zeilen voeren, mat 52 meter van de top van de mast tot de kiel, was 69 meter lang en woog 1200 ton. Na voltooiing was de Vasa één van de sterkste schepen van haar tijd.

Wat ging er mis?

Vandaag de dag kunnen we precies berekenen hoe een schip moet worden ontworpen om het zeewaardig te laten zijn. In de 17e eeuw echter gebruikte men verhoudingstabellen die voorschreven hoe een goed schip moest worden gebouwd. Uit documenten van toen blijkt dat de plannen voor de Vasa gewijzigd werden toen de bouw van het schip al was begonnen.

De koning wilde een groter aantal boordkanonnen dan gebruikelijk was. Dit betekende dat de verhoudingen die voor het schip gekozen waren niet meer klopten, en dat de bouwers de nieuwe afmetingen moesten uitproberen. Met twee ingebouwde dekken voor kanonnen kreeg de Vasa een hoge constructie. Om de stabiliteit van het schip te verzekeren werden er onderin grote stenen gelegd. Maar het schip was topzwaar, en de 120 ton ballast was niet toereikend.

Waarom werd de Vasa gebouwd?

De Vasa had één van de belangrijkste schepen van de Zweedse vloot moeten worden. Ze had 64 kanonnen aan boord, waarvan het merendeel 24 ponders (deze konden kogels afvuren die meer dan 24 pond wogen, ofwel meer dan 11 kilo). Zweden had een twintigtal oorlogsschepen, maar niet één had zoveel of zulk zwaar geschut als de Vasa.

De Vasa had waarschijnlijk koers moeten zetten naar Polen, dat al jarenlang de voornaamste vijand van Zweden was. Polen werd geregeerd door koning Sigismund, een neef van de Zweedse koning (ze hadden dezelfde grootvader van vaderskant). Sigismund had eens over Zweden geheerst, maar was afgezet vanwege zijn katholieke geloofsovertuiging.

Na de lichting van de Vasa

Na een voorbereiding van enige jaren werd de Vasa op 24 april 1961 gelicht. Nu begon het karwei het schip te conserveren. Een scheepswrak dat zo lang onder water heeft gelegen moet een behandeling ondergaan, anders zou het hout na verloop van tijd splijten en uit elkaar vallen.

Aanvankelijk werd de Vasa met water besprenkeld, terwijl experts in de weer waren een passende conserveringsmethode te vinden. Gekozen werd voor het middel polyethyleen glycol (PEG), een wateroplosbaar wasachtig product dat langzaam in het hout binnendringt en de plaats van het water inneemt. Besprenkeling met PEG heeft vele jaren geduurd.

Samen met de Vasa werden meer dan 14.000 losse houten voorwerpen geborgen, waaronder 700 houten beelden. Deze werden afzonderlijk geconserveerd om vervolgens te worden teruggeplaatst op hun oorspronkelijke plek op het schip. Dit karwei was een enorme legpuzzel.

Oorlogsschepen uit de 17e eeuw waren niet alleen gevechtsmachines, maar ook drijvende paleizen. De geborgen houtsnijwerken tonen sporen van verguldsel en verf. Moderne analysemethoden tonen aan dat ze geschilderd waren in bonte kleuren op een rode achtergrond. De houten beelden stellen leeuwen, bijbelse helden, Romeinse keizers, zeemonsters, Griekse goden en nog veel meer voor. Hun functie was de Zweedse koning te verheerlijken en  uitdrukking te geven aan zijn macht, zijn culturele ontwikkeling en zijn politieke ambities.

In welke staat verkeert de Vasa vandaag?

Conservering en onderhoud van de Vasa gaan voort. Doorslaggevend in het behoud van de Vasa is een gelijkmatig klimaat. Toen het wrak op de zeebodem lag verroestten de ijzeren bouten, en werd het eikenhout zwart van kleur. Uiteindelijk werd het schip bijeen gehouden door houten deuvels. Verontreiniging in het water veroorzaakte de vorming van grote hoeveelheden zwavel die het hout wist binnen te dringen. Vandaag de dag gaat de zwavel  een reactie met zuurstof aan en wordt zwavelzuur gevormd. Dit zuur vreet het hout aan, maar het is niet gevaarlijk voor de museumbezoekers. Onderzoek naar conservering van de Vasa op de lange termijn gaat door.

Vasa de tijdmachine

Toen de Vasa zonk, werd de tijd aan boord stilgezet. In 1961 werd een onaangeroerd stukje 17e eeuw geborgen. Elk van de duizenden voorwerpen vertelt zijn eigen verhaal. Onder deze voorwerpen zijn ook de botten van bemanningsleden, hun eigendommen en de uitrusting van het schip.

In het slijk en de modder in het ruim van de Vasa vonden de bergers ook de zes zeilen die ten tijde van de ramp niet gehesen waren. Dit zijn de oudste zeilen ter wereld en ze waren zo dun als spinrag voordat ze geconserveerd werden. Onderzoek naar de vondsten gaat door. Vele unieke voorwerpen zijn te zien op de tentoonstellingen van het museum, die het leven uit een voorbije eeuw en de mensen van toen weer tot leven brengen.

 

 Een ingewikkelde bergingsoperatie werd gevolgd door een 17 jaar durend restauratieprogramma. Het populairste museum van de stad werd in 1990 geopend op minder dan een zeemijl van de plek van de ramp. Het schip had 330 jaren op de zeebodem gelegen. 

Na het bezoek aan het museum namen we bus 44 om naar naar de Kungliga Humlegärden te gaan, waar we heerlijk in het zonnetje bijkwamen van een vermoeiende dag. Om 17:30 liepen we vandaaruit terug naar ons hotel  Nybrogatan 53.

Na ons even opgefrist te hebben besloten we in Gamla Stan een restaurant te zoeken. Via T-bane Östermalstorg naar station T-Centralen van waaruit we liepen naar Stortorget 16 en een plekje vonden in Restaurant De Svarta Fären, wat zoveel betekent als de Zwarte Schapen. Het bleek een goede keus te zijn. Rond 21:30 waren we weer terug in ons hotel.

Donderdag 9 mei 2013

Vandaag is het Hemelvaartsdag en voor veel Zweden een vrije dag, hetgeen duidelijk te merken was in het Centrum van Stockholm in de loop van de dag. Na weer een zeer goed ontbijt in het hotel liepen we van Nybrogatan via Linnég naar het Historiska Museet. 

Het historisch museum werd in 1943 geopend. Op de eerste verdieping van het museum is een overzicht gemaakt van de geschiedenis van Zweden. Zeer overzichtelijk en gelukkig ook naast Zweeds is de begeleidende tekst ook in het Engels. Dat bleek niet overal in het museum zo te zijn.

De tentoonstelling de geschiedenis van Zweden begint in de 11de eeuw, lang voordat Zweden Zweden werd. Elke eeuw wordt vertegenwoordigd door een verscheidenheid van dramatische scènes. Een tijdlijn wordt uitgevoerd door middel van de tentoonstelling,  bezoekers ontmoeten koningen, koninginnen en andere figuren van macht, invloed en een radicaal nieuwe manier van denken. Bekende en onbekende verhalen bijvoorbeeld Gustav Vasa-die kan worden beschouwd als vader van de natie en een tiran – neemt de belangrijkste rol over in de Reformatie en het erfelijke Koningschap in de 16e eeuw. De tentoonstelling biedt echter ook minder bekende verhalen over mensen, objecten en omgevingen die op verschillende manieren Zweden hebben gevormd. Nieuwe vooruitzichten, we ontmoeten wereldreiziger Ulfair, die leefde op Gotland in de 11e eeuw en, door zijn reizen naar Jeruzalem, in contact kwam met andere culturen en stromingen. We krijgen meer te weten meer over de ridders van de 13e eeuw en over de vrouwelijke idealen van zowel die tijd als over Ulrika Eleonora Stålhammar, de vrouw die gekleed als een man in dienst trad van het  Zweedse leger in de 18e eeuw. De tentoonstelling biedt ook nieuwe perspectieven over het leven voor de Sami en de Zweedse reizigers door de eeuwen heen. Bijvoorbeeld, het verhaal van Zwedens kolonisatie van het noorden in de 17e eeuw en de daaruit voortvloeiende zilver mijnbouw in Silbojokk, allemaal verteld vanuit een perspectief van Sami. Ik vond het overzicht van de tentoonstelling over de Zweedse geschiedneis uitstekend.

Op de 1e verdieping van het museum was ook een verbijsterende hoeveelheid Middeleeuwse religieuze kunst bij elkaar gebracht.

Op de begane grond vervolgens naar de tentoonstelling over de Vikingtijd. Tijdens een bezoek aan Washington DC in 2000 had ik aan de Mall in het National Museum of Natural History al de meer dan uitstekende tentoonstelling bezocht  `Vikings The North Atlantic Saga´. Zie afbeelding van het boek dat ik toen tijdens die tentoonstelling kocht.

In Stockholm werden meer dan 4000 kunstvoorwerpen bijeengebracht en dat is daarmee de grootste Vikingtentoonstelling ter wereld. Jammer dat er niet altijd ook een Engelse vertaling aanwezig was. 

 Juwelen uit de Vikingtijd in het Zweedse Historisch Museum

Tenslotte de Goudkamer van het museum bezocht. Sinds het begin van de jaren 1990 worden de kostbare gouden kunstschatten tentoongesteld in de Guldrumnet, een 700 vierkante meter grote ondergrondse kluis van 250 ton gewapend beton voor de veiligheid. De ruimte is in twee cirkels verdeeld. De binnendste ring bevat de hoofdcollectie, bestaande uit 50 kg goud en 250 kilo zilver uit de Bronstijd tot de Middeleeuwen.

Voorbeeld van een goudschat in het Historika Museet 

Een ander voorbeeld is de Reliekschrijn van Elisabeth

 

Het was oorspronkelijk een met goud en edelstenen versierde bokaal uit de 11e eeuw. Rond 1230 werd een zilveren lid aangebracht over de schedel van St.Elizabeth. Zweden nam hem in 1631 als trofee van de Dertigjarige Oorlog mee uit Würzburg.

Zie voor het vervolg deel 6 Stockholm 6-10 mei 2013 Deel 6