We hebben 90 gasten online

Samenvattingen

5e druk MeMo Havo Hoofdstuk 3 Tijd van ontdekkers ...
25 mrt 2020 10:45

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS Blz. 72-89 3. Veranderend mens- en wereldbeeld In dit hoofdstuk wordt de periode van de renaissance, de ontdekkingsreizen en de hervorming behandeld. Het verandere [ ... ]

Memo 4e drukVerder lezen

SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 13 Deel A

Gepost in Tweede Fase 4e druk

Hoofdstuk 13 De Tijd van de Koude Oorlog Deel A

1) Oorlogen; Te voorkomen of 'fatsoenlijk' te voeren?

De Volkenbond: eerste poging alle staten te verenigen

Na de eerste Wereldoorlog werd bij de vrede van Versailles de Volkenbond opgericht. Velen twijfelden er echter aan of de Volkenbond genoeg macht en aanzien zou krijgen om de grote problemen in de wereld aan te kunnen. De leden van de Volkenbond konden de problemen in hun land zelf niet aan. En de VS werden door hun isolationistische politiek geen lid van de Volkenbond. Ook voor de Eerste Wereldoorlog konden grote conflicten niet door onderhandelingen worden opgelost.

volkenbond

President Wilson's idealisme en de VS bleef buiten de Volkenbond

De Volkenbond kwam regelmatig in Geneve bijeen. Daarnaast werd er in den Haag het permanente hof van Justtie opgericht waar geschillen tussen staten konden worden voorgelegd.

vredespaleis den haag

De Volkenbond kon economische sancties afkondigen bij eenstemmigheid.

Positieve resultaten van de Volkenbond

De Volkenbond ondernam een groot aantal humanitaire en economische activiteiten en in de jaren '20. Zo behaalde de Volkenbond ook enkele politieke successen:

  • Bij een conflict tussen Finland en Zweden over eilanden in de Oostzee legde Zweden zich neer bij de toewijzing aan Finland;
  • De Volkenbond maakte een einde aan de inval van Griekenland in 1925 in Bulgarije.

Onvolkomenheden van de Volkenbond

  • Veel staten in de wereld waren er geen lid van en de leden waren overwegend Europese staten;
  • Duitsland en Japan trokken zich terug uit de Volkenbond in 1933, Italië in 1937 en Spanje in 1939;
  • De Volkenbond had geen eigen leger. En de middelen die er waren werden onvoldoende gebruikt.

Sommige grote staten gingen hun eigen gang of steunden de Volkenbond onvoldoende:

  • In 1923-1924 probeerde de Volkenbond tot een verdrag van wederzijdse bijstand te komen. Engeland sprak er zijn veto over uit;
  • Er werd niet voldoende opgetreden tegen agressieve staten. a) De volkenbond trak niet op tegen Japan aggressie tegen China; b) Duitsland kon ongehinderd de bepalingen van Versailles overtreden; c) Italië viel Etiopië binnen in 1935 en de Volkenbond verodende enkel economische sancties; d) De Volkenbond kon niet het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog verhinderen.

De Verenigde Naties: bedoelingen

President Roosevelt en premier Churchill kwamen in augustus 1941 het Atlantisch Handvest overeen. Enkele punten daaruit waren:

  • Niemand mag streven naar annexatie van gebieden;
  • Gebiedswijzigingen zijn niet toegestaan tegen de wens van de bevolking;
  • Alle volken mogen hun eigen regeringen kiezen;
  • Alle naties moeten afzien van geweld;
  • Naties die dreigen met geweld, moeten ontwapend worden.

In 1945 werd de Organisatie van de Verenigde Naties opgericht als opvolger van de Volkenbond. Alleen de verliezers werden er op dat moment geen lid van.

Doelstellingen van de Verenigde Naties:

  • Handhaven internationale vrede en veiligheid;
  • Opbouwen van vriendschappelijke betrekkingen tussen de volken;
  • Samenwerken bij de oplossing van internationale economische, sociale en humanitaire problemen.

De VN: Wat is er van de doelstellingen terecht gekomen?

Er is geen nieuwe wereldoorlog uitgebroken, maar wel veel oorlogen op kleinere schaal. De permanente leden in de Veiligheidsraad maakten vaak gebruik van hun veto-recht om acties van de VN tegen te gaan. Slechts tweemaal maakte de VN gebruik om tegen agressie op te treden: de oorlog in Korea 1950-1953 omdat de SU de vergadering boycotte, en tegen de invasie van Saddam Hoessein in Koeweit in 1990.

De VN heeft wel met de 'blauwhelmen' een rol als vredesmacht kunnen spelen. Deze 'blauwhelmen' werden dan als buffer gebruikt tussen de strijdende partijen. Ook Nederland leverde 'blauwhelmen'in Libanon, Cambodja en voormalig Joegoslavië.

In veel staten werden de mensenrechten geschonden zonder tussenkomst van de VN. Er kwamen massamoorden voor in Srebrernica (Bosnië), Cambodja, Soedan en Rwanda. Politieke terreur werd niet uitgebannen.

De VN behaalde en behaald echter met een aantal organisaties goede resultaten zoals met Unicef (kinderorganisatie) en de FAO (wereldvoedselorganisatie). Het grote verschil tussen rijke en arme staten op economisch gebied bestaat nog steeds en er wordt onder de lidstaten zeer verschillend gedacht over democratie en over het al dan niet scheiden tussen Kerk/godsdienst en Staat.

Henri Dunant en het ontstaan van het humanitaire oorlogsrecht

In de 19e eeuw vonden talrijke veranderingen plaats die de oorlogvoering beïnvloeden. De burgerbevolking werd steeds meer bij de oorlogvoering betrokken door:

  • Het opkomend nationalisme: Vanaf de Franse revolutie bleken veel burgers bereid hun leven te geven voor het vaderland;
  • Dienstplichtlegers: In navolging van Frankrijk werden overal dienstplchtlegers ingevoerd.
  • Steeds dodelijker wapens en steeds meer burgerslachtoffers.

Door het ontstaan van de massapers gingen steeds meer mensen in de 19e eeuw kranten lezen. En die kranten berichtten over de verschrikkingen van de oorlogen in hun tijd.

Vanuit de christelijke kerken werden acties opgezet tegen de slavernij en tegen de oorlog. In 1843 vond het eerste internationale congres van oorlogsbestrijders in Londen plaats.

Henri Dunant was ooggetuige geweest van de slag bij Solferino in Noord-Italië, waar Italianen en Fransen streden tegen Oostenrijk. Er vielen toen 5.500 doden en 23.000 gewonden. Over zijn ervaringen schreef Dunanteen boek 'Un souvenier de Solferino' (Herinneringen aan Solferino'1862). Door zijn boek ging men beseffen dat een en ander moest veranderen zodat in de oorlogstijd mensen elkaar zo menselijk mogelijk zouden behandelen. Daartoe organiseerde hij in 1863 een conferentie om tot invoering van oorlogsregels te komen.

De eerste Conventie van Geneve 1864

De Zwitsere regering nam het initiatief over en organiseerde in 1864 een conferentie in Geneve waar belangrijke vertegenwoordigers van Europese staten bij elkaar kwamen. Daar werden de eerste internationale afspraken gemaakt. Deze eerste conventie bevatte tien artikelen. Daarin werden o.a afspraken gemaakt over:

  • de wijze waarop de stijdende partijen gewonden moesten behandelen en verzorgen;
  • de wijze waarop de veiligheid van het medish personeel geregeld moest worden.

Dit nu was het begin van het humanitaire oorlogsrecht. Zevenenvijftig staten aanvaarden de regels. Maar spoedig bleek dat er meer regels moesten worden vastgelegd.

Boek over de geneefse conferentie

De regels van de 'Eerste Conventie' aangevuld in 1899 en in 1907

In Den Haag werden de volg-conferenties gehouden. Zij moesten regels opstelen voor een menselijke manier van oorlogvoeren en voor het beschermen van gewone burgers.

Het 'Haagse Recht' was uitsluitend van toepassing in internationale oorlogen en bovendien alleen wanneer de oorlogvoerende partijen de verdragen ondertekend hadden. Er waren echter geen afspraken gemaakt over de controle op het naleven van de regels.

Zie voor het vervolg van Hoofdstuk 13 B SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 13 Deel B