We hebben 233 gasten online

Oriëntatie CSE Dynamiek en Stagnatie in de Republiek Vwo Feniks

Gepost in Nederland

dynamiek en stagnatie

Een deel van Nederland werd in de zeventiende eeuw de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden genoemd. Het was een supermacht met de grootste handelsvloot van Europa, een bloeiende economie en invloed in grote delen van de wereld.

Hoe kunnen de snelle economische groei en plotselinge achteruitgang van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden worden verklaard?

De geschiedenis van de Gouden Eeuw (zoals deze periode in de Nederlandse geschiedenis wordt genoemd) blijft ook in de eenentwintigste eeuw nog veel mensen fascineren.

1648

Afbeelding toont de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden(oranje) en de zogenaamde Generaliteitslanden (geel)

Hoe is het mogelijk dat een klein land een economische wereldmacht kon worden? Over dé oorzaak van het economische succes van de Republiek is men het nog steeds niet eens. Waarschijnlijk bestaat er ook niet één oorzaak. Historici dragen bij de verklaring verschillende oorzaken aan.

Het jaar 1672 is voor de Republiek als een rampjaar de geschiedenis in gegaan. Engeland, Frankrijk en de bisdommen Münster en Keulen vielen het land binnen. Delen van de Republiek werden door de buitenlandse troepen bezet.

William Temple de Engelse ambassadeur in Den Haag was het in 1672 van het ene op het andere moment over met de economische groei. De voorspoed en welvaart van de Gouden Eeuw leken voorbij. In werkelijkheid nam de Republiek vanaf het einde van de zeventiende eeuw langzaam een steeds minder belangrijke positie in de wereld. Meer sprake van een geleidelijke ontwikkeling, dan een plotselinge breuk.

De Gouden eeuw valt ongeveer samen met de tijd van Regenten en Vorsten (1600-1700). Dit tijdperk heeft een aantal kenmerkende aspecten:

  • Europese vorsten streefden in deze periode naar absolute macht;
  • Wereldwijde handelscontacten bloeiden op na de ontdekkingsreizen;
  • Een wereldeconomie was ontstaan;
  • De kennis van mensen nam toe.

De Republiek der Verenigde Nederlanden nam echter een bijzondere positie in. Dat kwam door:

  • De opmerkelijke economische groei;
  • De politieke situatie;
  • De sociale structuur;
  • De vele kunstenaars die de Republiek kende.

Nederlanders stonden en staan in de wereld bekend om hun zuinige of gierige karakter. Sommigen zoeken hierin de verklaring voor het economische succes van de nederlanders in de zeventiende eeuw. De Duitse econoom Max Weber vroeg zich af of er een verband bestond tussen religie en economie. Hij onderzocht de volgende hypothese: Het calvinisme zorgt voor economische groei. Hij onderbouwde zijn mening in zijn boek 'Die portestantische Ethik und der geist des kapitalismus' (1905). Zijn these wordt ook wel de Weberthese genoemd.

Vereenvoudigd houdt deze in dat het calvinistische geloof voor economische groei zorgt. Dat komt volgens Weber omdat calvinsten vanwege hun geloofsleer zeer zuinig zijn, hard werken en tucht belangrijk vinden. Verkwisting, verspilling en een exorbitant leven keuren ze af. Daarom genoten ze volgens Weber niet zelf van het verdiende geld, maar werd het weer geïnvesteerd in andere economische activiteiten. Deze bevorderden vervolgens weer de economische groei.

Webers these werd in de twintigste eeuw bekritiseerd en met een aantal voorbeelden weerlegd. De voorbeelden die Webers these ontkrachten zijn:

1) De Tulpenmanie. Op veilingen werden tulpenbollen verhandeld en vanwege de exclusiviteit werden er enorme bedragen voor geboden. Er ontstond een wilde speculatie in tulpenbollen. Men dacht dat de waarde alleen maar zou stijgen. Als sommige inwoners van de Republiek veel geld konden geven aan tulpenbollen, tot wel 5.200 gulden toe, dan viel het met de spaarzaamheid en soberheid wel mee. In 1637 nam de vraag naar tulpen af, waardoor ook de prijzen daalden en veel geld in rook opging.

2) Kooplieden lieten langs de grachten in Amsterdam statige huizen neerzetten die vol hingen met beroemde Hollandse meesters.

3) Sommige rijke families vonden Amsterdam te druk worden en lieten langs de Vecht kapitale buitenhuizen bouwen.

Dit katern onderzoekt onderzoekt welke andere verklaringen er voor het succes, maar ook voor de ondergang van de Republiek te geven zijn. Kwam het misschien door de enorme verspilling dat er in de achttiende eeuw een einde kwam aan de economische groei. Veel tijdgenoten van toen dachten van wel

Hoofdvraag en deelvragen

Om het ontstaan van de Gouden Eeuw te kunnen verklaren moet eerst de voorgeschiedenis worden bestudeerd. Het eerste hoofdstuk handelt over de economische en politieke ontwikkelingen in de Nederlandse gewesten tijdens de vijftiende en zestiende eeuw. Een uitgebreide bespreking van de Gouden Eeuw (1585-1672) volgt in het tweede hoofdstuk. In hoofdstuk 3 staat de periode 1672-1780 centraal. In hoofdstuk 4 wordt aandacht besteed aan het echte einde van de economische groei dat plaats vond in de laatste jaren van de achttiende eeuw.

Hoofdvraag:

Hoe valt te verklaren dat de Republiek een zo lange periode van welvaart doormaakte in de zeventiende en achttiende eeuw?

Deelvragen:

  • Welke economische en politieke veranderingen vonden er tijdens de vijftiende en zestiende eeuw plaats in de Nederlandse gewesten?
  • Waaruit blijkt dat de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tijdens de zeventiende eeuw een bijzondere plaats innam op politiek, economisch en sociaal-cultureel gebied?
  • Welke economische, politieke en sociaal-culturele veranderingen vonden er in de Republiek plaats in de periode van 1672 tot 1780?
  • Hoe kan de (relatieve) economische achteruitgang van de Republiek aan het einde van de achttiende eeuw worden verklaard?

Zie voor Hoofdstuk 1: Op de drempel van de Gouden eeuw Hfst 1 CSE Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam VWO Feniks