We hebben 108 gasten online

Hfst 1 CSE Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam Havo Feniks

Gepost in V.S.

vietnam veteraan postzegel vietnam monument vietnamoorlog helicopter

Hoofdstuk 1: Koude Oorlog en de dekolonisatie

Deelvraag: Waarom raakten de Verenigde Staten betrokken bij de dekolonisatie van Zuidoost-Azië?

In Europa heerste er na de nederlaag van nazi-Duitsland grote vreugde en dank voor de bevrijders. Die bevrijders waren niet alleen de Amerikanen en de Britten maar ook de Russen. De Russen hadden heel Oost-Europa bevrijd vanaf het moment dat ze de slag bij Stalingrad wonnen. Een keerpunt aan het Oostfront. Daarom was ook in het bevrijde Westen de waardering voor Stalin groot.

Het belang van dit onderwerp

De uitkomst van de Tweede Wereldoorlog betekende het einde van de 'oude' machthebbers Engeland en Frankrijk. Ondanks het feit dat Engeland tot de overwinnaars behoorde bleek het land bijna bankroet.

De belangrijkste winnaar van de oorlog waren de Verenigde Staten. Dit land was niet bezet, had zelf geen scahde opgelopen, relatief weinig mensen verloren en had als enige de atoombom. De VS waren uitgegroeid tot een supermacht. Vanuit deze machtspositie meende de Amerikanen het recht en soms ook de plicht te hebben om als 'politieagent' op te treden in gebieden waar zij dat nodig achtten.

1.1 Internationale verhoudingen na 1945

De samenwerking tussen de Sovjet-Unie en het Westen bleek na het verslaan van Nazi-Duitsand spaak te lopen. Niet verwonderlijk want al vanaf 1917 stonden de westerse landen argwanend tegenover de bedoelingen van de Sovjet-Unie. In 1917 was de Sovjet-Unie nog geen supermacht maar na de nederlaag van Nazi-Duitsland in 1945 wel. Er stonden nu twee maatschappijsystemen tegenover elkaar: het democratisch kapitalistisme ( vertegenwoordigd door de VS) en het dictatoriaal communisme (vertegenwoordigd door de SU).

marxisme

Het communisme baseerde zich op het wetenschappelijk socialisme van Karl Marx. Marx onderzocht het historisch materialisme waarbij hij aantoonde dat de hele geschiedenis door er een tegenstelling had bestaan tussen bezitters en niet-bezitters. De bezitslozen moesten hiertegen in opstand komen (revolutie) en de productiemiddelen gemeenschappelijk bezit maken. Na heropvoeding van de kapitalisten zou uitbuiting tot het verleden gaan behoren en de welvaart eerlijk worden verdeeld.

Na de communistische machtsovername in Rusland, tijdens de oktoberrevolutie in 1917, nam Lenin c.s de macht over. Omdat Rusland nog een agrarische staat was werd de plaats van het proletariaat overgenomen door de partij en ontstond er een dictatuur van de partij. De partij zou echter het land zeventig jaar in haar greep houden en er ontstond een communistische dictatuur waarin van enige vrijheid geen sprake was.

jalta 1945

Maar zowel Roosevelt als Churchill hadden de dictator Stalin nodig om Nazi-Duitsland te verslaan. Toen de overwinning behaald was kwamen de oude tegenstellingen weer naar voren. Bij de ideologische tegenstellingen kwam ook een machtspolitiek verschil. Beide grootmachten wilden het machtsvacuüm, dat was ontstaan door het wegvallen van Duitsland, opvullen.

Na de eerste Wereldoorlog had men in Versailles besloten om een zogenaamd cordon sanitair rond de Sovjet-Unie te vormen, uit angst voor het communisme, door er een gordel van staten omheen te maken. Stalin besloot na de Tweede Wereldoorlog de door de Sovjet-Unie bevrijdde gebieden tot zijn invloedssfeer te maken. Dat deed hij niet voor niets omdat de westgrenzen van de Sovjet-Unie kwestbaar waren gebleken. Duitsland was al tweemaal in de twintigste eeuw Rusland binnengevallen. In feite had Stalin nu een omgekeerd cordon-sanitair gemaakt.

De Koude Oorlog

Democratiën naar westers model bestonden alleen in dat deel van Europa dat door de westelijke geallieerden was bevrijd. De SU en de VS bleven militiair aanwezig in Duitsland dat in vier bezettingszones werd verdeeld: een Amerikaanse, Russische, Franse en Engelse zone. ook Berlijn werd in vieren gedeeld. In de Russische sector ging men over tot het opleggen van een communistisch bestuur en in de westsectoren een democratisch bestuur.

verdeling dtl

Zo ontstond er een Koude Oorlog waarbij het in Europa niet kwam tot een gewapend treffen. Wel ontwikkelde zich een wereldwijde tegenstelling en een wedloop om in bezit tekomen van invloedssferen en militiare steunpunten. Het was Churchill die tijdens de aanvaarding van een eredoctoraat te Fulton in de VS sprak over het Ontstaan van een 'Ijzeren Gordijn': 'From Stettin to the Baltic'.

De wapenwedloop

Het bezit van het atoomwapen droeg in hoge mate bij tot de spanningen tussen de twee supermachten. De VS zouden echter slechts vier jaar over een monopolie op dit wapen beschikken. In 1949 bleek ook de Sovjet-Unie over het atoomwapen te kunnen beschikken. Dat moest wel door spionage verkregen zijn. Als reactie ontstond er in de VS een heksenjacht op 'zogenaamde communisten onder leidng van senator Mc Carthy. '

atoombom

De wapenloop die volgde leidde tot steeds meer en krachtiger wapensystemen. Zo ontstond de waterstofbom. Maar ook de SU had snel een waterstofbom. De mensheid was nu in staat zichzelf te vernietigen. Dat besef leidde echter tot terughoudendheid. De vijand zou immers kunnen terugslaan. De situatie werd wel omschreven als een afschrikkingsevenwicht, een 'balance of terror'.

De onzekerheid over de toekomst van Europa en de angst voor totale vernietiging maakte dat veel inwoners voorzorgsmaatregelen troffen zoals het aaneggen van voedselvoorraden en de bouw van schuilkelders. Na de dood van Stalin in 1953 streefde zijn opvolger Chroesjtsjov naar een vreedzame co-existentie. Ondanks dat het twee tegenovergestelde maatschappijsystemen waren kon men toch vreedzaam naast elkaar bestaan. Daarbij ging Chroestjtsjov er van uit dat het communstische systeem veel beter in staat zou zijn voorspoed voor zijn onderdanen te creëren dan het kapitalistische systeem.

1.2 Vijandbeelden

Omdat de Engelsen in Griekenland niet meer in staat bleken hun machtspositie te handhaven en er een burgeroorlog dreigde uit te breken vroeg men aan de VS hun rol over te nemen. President Truman ging daar op in en kwam met de zogenaamde Truman-doctrine. Hierbij beloofde de Verenigde Staten landen die van binnen uit of van buiten af door het communisme werden bedriegd te steunen. Dit was een onderdeel van de zogenaamde containmentpolitiek van de Amerikaanse diplomaat George Kennan. Containment dient hier te worden verstaan als indamming van het communisme in Europa. Naast militaire middelen zou ook met economische middelen het communisme moeten worden tegengehouden. Als onderdeel daarvan ontstond het zogenaamde Marshallplan (genoemd naar de toenmalige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Marshall). Door financiéle steun te geven aan landen in Europa zou de economie kunnen worden opgebouwd en het communisme geen voet aan de grond krijgen. Onder druk van de Sovjet-Unie weigerden de satellietstaten Marshallhulp. De Marshallhulp verscherpte zo de Oost-Westtegenstellingen.

koude oorlog

legenda

Tegen de zin van George Kennan in werd Amerika's ambitie om politieagent te spelen in de loop van de jaren vijftig uitgebreid naar Aziè en afrika. voor tal van jonge landen klonk de boodschap van het communisme aantrekkelijk. Zeker nadat Mao in China in 1949 de Chinese Volksrepubliek had gesticht. Een van die landen was Vietnam. Veel Amerikanen vreesden een communistische wereldrevolutie. Er waren heel wat Amerikanen, met name in de republikeinse Partij, die containment een veel te beperkte politiek vonden. Zij pleitten voor een rollback politiek. Het terugdringen van het communisme en spraken over hun wens om Oost-Europa te bevrijden van het communisme.

Westers imperialisme

De Sovjet Unie en China beschouwden de containmentpoltiek als een uiting van westers imperialisme. Men zag in de buitenlandse poltiek van Washington niets anders dan imperialisme in een nieuw jasje. De VS mocht dan geen koloniën bezitten, maar in Russische ogen oefende het wel economische en politieke invloed uit in grote delen van de wereld met het doel om overal afzetmarkten en grondstoffen te veroveren.

Het 'rode' en het 'gele' gevaar

ontwikkeling communsme

De ontwikkeling van het communisme in de wereld

De Amerikaanse buitenlandse politiek ging ervan uit, dat er één groot machtsblok van de communistische grootmachten en hun satellieten bestond. Zij spraken van het 'rode' gevaar. De samenwerking tussen China en de SU leidde echter schipbreuk door het feit dat Mao niets moest hebben van de vreedzame-coexistentiepolitiek. Mao zag in de VS een 'imperialistische hoofdvijand'en vergeleek de Amerikaanse atoombewapening met een 'papieren tijger'. De taal van Volksrepubliek China was soms zelfs zo agressief, dat het westen steeds meer ging vrezen voor het 'gele gevaar'. Rond 1960 kwam het tot een breuk tussen de Sovjet Unie en de Volksrepubliek China. De hoofdoorzaak was vooral de rivaliteit om het leiderschap van de internationale communistische beweging.

De beleidsmakers in Washington hadden echter weinig oog voor de verdeeldheid binnen de communistische wereld en zagen de verschillen niet tussen China en de Sovjet-Unie. Mao ging ideologisch meer van de boeren uit, terwijl in de Russische ideologie de nadruk lag op de industriële ontwikkeling.

ven diagram socialisme

1.3 Dekolonisatie in Zuidoost-Azië

In veel koloniën groeide in de twintiger en dertiger jaren van de twintigste eeuw het inheemse nationalisme. De wortels van het nationalisme in de koloniën lag in het begin van de twintigste eeuw, toen Japan in 1905, als eerste Aziatisch land een indrukwekkende militiaire overwinning behaalde op Rusland. Het verloop van de Eerste Wereldoorlog gaf het nationalisme in de koloniën een nieuwe impuls. Een andere kiem van verzet werd gelegd door de koloniale meesters zelf. Zij hadden namelijk geschoold inheems personeel nodig. Er kwamen opleidingen voor bestuursambtenaren, ingenieurs, technici en onderwijzers. Door dit onderwijs werd men kritisch ten opzichte van het moederland en de nieuwe intellectuele elite dacht na over de eigen situatie en ontwikkelde een gevoel van eigenwaarde.

De Japanse overwinningen tijdens de Tweede Wereldoorlog leiden voor de blanken tot prestigeverlies. De Japanners telden hun strijd voor als een strijd tegen de imperialistische overheersers en deden een beroep op de inheemse nationalisten met Japan samen te werken. Als tegenprestatie zouden ze in de toekomst hun onafhankelijkheid kunnen verkrijgen. Op die manier slaagde men erin Japans eigenlijke motieven, het in handen krijgen van belangrijke voorraden rijst en olie, geheim te houden.

Nadat de Amerikanen met behulp van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki Japan tot capitulatie dwongen duurde het maanden en soms jaren voordat de oude imperialistische heersers hun koloniën weer onder bestuur kregen. Daar profiteerden de nationalisten van. Engeland, Frankrijk en Nederland konden hun koloniale rijken niet meer overeind houden. De Verenigde Staten steunden de koloniale vrijheidsstrijders. Per slot van rekeing hadden de VS succesvol voor hun onafhankelijkheid gestreden tegen Engeland.

Bij de inheemse bevolking leefde wrok tegen het Westen, dat haar in het verleden had uitgebuit. Dat nu was een voedingsbodem voor het communisme. In het dekolonisatieproces van Zuidoost-Azië speelden zowel nationalistische als communistische groeperingen een rol. Dekolonisatie en Koude oorlog waren twee ontwikkelingen die met elkaar verstrengeld raakten.

1.4 Azië toneel van de Koude Oorlog

Na de overwinning van Mao in de burgeroorlog in China vestigden de communisten op het vasteland van China, de Volksrepubliek China. Opnieuw was er een communistisch land bijgekomen. Truman, de president van de VS werd beschuldigd te 'soft on communism' te zijn. Angst ontstond dat heel Azië ten prooi zou vallen aan het communisme.(Dominothorie). Die angst leidde in de Verenigde Staten tot een heksenjacht op vermeende communisten. De republiekinse senator Joseph McCarty presenteerde een lijst van medewerekers van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken die in zijn ogen communistisch waren. McCarthy ontketende een heksenjacht op alles wat links of liberaal was, die vier jaar duurde. Weing politici durfden zich teweer te stellen tegen dit mccarthyisme.

Veel hoge ambtenaren verloren hun baan waaronder veel Aziëspecialisten. Juist die specialisten had men nodig toen de VS zich meer en meer bezig gingen houden met Azië, vooral na de nederlaag van de Fransen in Dien Bien Phu.

Zuidoost-Azië en de dominotheorie

dominotheorie

De Amerikaanse regering kon haar belangen in Zuidoost-Azië op twee manieren behartigen:

- Door middel van economische hulp aan de regio;

- Men kon steun geven aan zogenaamde marionettenregeringen ( regeringen die deden wat de Amerikanen wilden;

- Men kon besluiten tot militaire steun en eventuele militiare interventie.

In de jaren vijftig en zestig maakte de Amerikaanse regeringen van al die mogelijkheden gebruik. De Amerikaanse basis werden uitgebreid en de sterkte van het Amerikaanse leger verdubbelde. De angst voor de uitbreiding van het communisme werd de dominotheorie genoemd. Net als bij dit spel zou als een land communistisch werd een ander land automatisch volgen. Die angst werd nog vertrekt door de mislukte communistische machtsovername van Indonesie in 1965.

De tragiek voor de VS was echter dat politici uit het oog hadden verloren dat het Indochinese communisme een authentiek nationalistisch stempel droeg en dus geen importartikel uit Rusland of China.

Zie voor hoofdstuk 2 Hfst 2: CSE Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam Havo Feniks