We hebben 93 gasten online

Hfst 2: CSE Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam Havo Feniks

Gepost in V.S.

Hoofdstuk 2: Vietnam: kolonisatie en dekolonisatie

vietnam veteraan postzegel vietnam monument vietnamoorlog helicopter
   

Deelvraag: Hoe verliep het dekolonisatieproces in Vietnam?

Inleiding:

Het koloniale Indochina bestond uit drie delen: Vietnam, Laos en Cambodja. Vietnam bestond op zijn beurt ook uit drie delen: het noordelijk gelegen Tonkin, het middengedeelte Annam en het zuidelijk deel Cohin-China.

Het Franse bestuur begon in 1862 en wel in Cohin-China, het gebied van de Mekongdelta. In 1863 vestigde Frankrijk een protectoraat over Cambodja en in 1864 kwam het keizerrijk Annam onder Frans bestuur te staan. In 1884 kreeg Frankrijk ook het gezag over Tonkin en in 1893 kwam ook Laos onder Frans gezag te staan. Heel Indo-China stond nu niet meer onder Chinese invloed maar onder Franse invloed.

Het belang van dit onderwerp

Ho Chi Minh hoopte dat de Verenigde Staten hem zouden steunen tegen het koloniale Frankrijk als Japan eenmaal verslagen was. De VS waren inderdaad geen voorstanders van het kolonialisme, maar tijdens de Koude Oorlog hadden zij de Fransen in Europa hard nodig als bondgenoot. Tegenwerking van de Fransen kon dus niet. De latere Vietnamoorlog valt niet te begrijpen zonder voorkennis van de terugkeer van het Franse kolonialisme in Vietnam, dat echter maar duurde tot 1954.

2.1 Het Franse koloniaal bestuur

Het werkelijke gezag van de Fransen beperkte zich aanvankelijk tot enkele kuststeden. Pas rond de eeuwwisseling was heel Indochina door de Fransen gepacificeerd, soms met harde hand. Een resident-generaal oefende het bestuur over de kolonie uit die officieel 'Indochinese Unie' werd genoemd. Het aantal ambtenaren nam toe van 5.000 begin 20e eeuw, naar 25.000 bij het begin van WO II.

Er werd een nieuw belastingstelssel opgezet met als doel de kolonie zo snel mogelijk winstgevend te maken. Frankrijk wilde concurreren met Groot-Brittannië. Er werden spoorwegen en stuwdammen aangelegd en er werd geinvesteerd in onderwijs. Alles wat het moederland Frankrijk kon gebruiken werd in productie genomen. - rijst, steenkool, rubber, zjde, specerijen en mineralen-. Er kwam enige gezondheidszorg en er kwamen missiescholen. Naast het traditionele boeddhisme kwam ook het katholicisme tot ontwikkeling. Deze katholieken behoorden tot de stedelijke elite.

Het zuidelijke Cohin-China, het gebied van de Mekongdelta, werd het modernste en welvarendste deel van de kolonie. Hier ontwikkelde zich een handeldrijvende middenklasse. Geen wonder want door de bouw van dijken en dammen kwam veel landbouwgrond beschikbaar voor de groeiende bevolking. Maar de grond kwam in bezit van grootgrondbezitters.

In Annam bleef de tradiitionele maatschappij grotendeels bestaan. In de minder vruchtbare delen in het midden en noorden van het land, was de grond gelijkmatiger verdeeld onder kleine boeren. In Annam en Tonkin was er veel verzet tegen het Franse bestuur.

2.2 Nationalisme, communisme en dekolonisatie

Het verzet tegen de Franse koloniale heerser verschilde niet met dat in andere koloniën. Door de gekweekte intellectuele bovenlaag, nodig ter ondersteuning van het bestuur, werden de oude leuzen 'vrijheid, gelijkheid en broederschap' van de Franse revolutie nu niet ervaren en zag men de koloniale machthebber als roofmacht.

Al voor de Eerste Wereldoorlog kende Indo-China enkele nationalistische bewegingen. Net als de Nederlanders in Nederlands-Inidë probeerden de Fransen door de oprichting van een vertegenwoordigend lichaam in 1928, het verzet tegen te gaan. De helft van de leden was blank en de andere helft werd indirect gekozen. Maar het had te weinig bevoegdheden. Onbedoeld nam het verzet door deze oprichting juist toe. De nationalisten vonden aanhangers onder de boeren, de plantage- en fabrieksarbeiders maar ook onder de stedelijke elite.

Ho Chi Min

hotsimin

Geboren in 1980 in Annam zou hij uitgroeien tot de leider van de nationalisten. Hij studeerde aan Franse scholen, kwam zo in aanraking met de westerse cultuur maar ook met de gedachten van Confucius en het boeddhisme. In het Chinese nationalisme, een combinatie van nationalisme, socialisme en democratie zag hij een mogelijkheid voor Vietnam. Hij vertrok uit Vietnam en woonde o.a. in Parijs, Londen en New York. Hij maakte kennis met Zhou Enlai, de latere Chinese premier, en werd medeoprichter van de Franse communistische partij.

Volgens Lenin was het imperialisme een laaste stadium van het kapitalisme: de strijd van de inheemsen tegen het kapitalisme zou dus ook een bevrijdingsstrijd zijn in de koloniën. Via de Komintern in Moskou kwam Ho Chi Minh in China waar hij in de Britse kolonie Hongkong gearresteerd en gevangen werd gezet. Na een jaar keerde hij terug naar Moskou om daarna terug te keren naar China waar Mao Zedong in het Chinese Yan'an een revolutionair bewind had gevestigd. In 1939 werd hij naar Zuid-China gestuurd, waar hij kennismaakte met de leiders van de Indochinese communistische partij o.a met de latere militiar strateeg Vo Nguyen Giap.

Was Ho Chi Min nu een nationalist of een communist? Een ding was duidelijk hij zo nooit zijn land, nadat dit was bevrijd van de Fransen, uitleveren aan een andere mogendheid.

Japanse bezetting

Ho Chi Minh keerde tijdens de Japanse bezetting , in 1941, na dertig jaar terug in Vietnam, waar hij constateerde dat de Franse ambtenaren gewoon doorwerkten onder de Japanse bezetting..

In 1941 richte Ho samen met anderen de Vietminh op. Dit was een militante organisatie waarin alle nationalistische krachten werden verenigd onder communistische leiding.

Door het roofzuchtige bewind van de Japanners groeide de aanhang sterk. De Japanners eisten de volle quota rijst, ondanks enkele misoogsten. Daardoor overleden in 1944 en 1945 ongeveer twee miljoen mensen de hongerdood.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog bestonden er intensieve contacten tussen de Vietminh en de Verenigde Staten. Neergeschoten Amerikaanse piloten werden in veiligheid gebracht en de Amerikanen op hun beurt leverden wapens en medicijnen aan de Vietminh. Ho Chi Minh's plan was eenvoudig. Zouden de geallieerden eenmaal Japan verslagen hebben, dan stond de Vietminh klaar om namens het volk de macht over te nemen.

Om verzekerd te blijven van Amerikaanse steun deed Ho veel moeite om te verbergen dat de communisten binnen de Vietminh de dienst uit maakten. Bovendien verwachte Ho dat president Roosevelt de onafhankelijkheid zou steunen, omdat hij een hekel had aan het kolonialisme. Charles de Gaulle, de sterke man van het bevrijde Frankrijk, liet echter aan Roosevelt weten dat de Fransen niet van plan waren Indochina te verlaten. En Frankrijk was een bondgenot van de VS.

Na de capitulatie van Japan, door de Amerikaanse atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, ontstond er een machtsvacuüm: Japan oefende geen gezag meer uit terwijl het Franse gezag nog niet was hersteld. Daar maakte Ho Chi Minh gebruikl van door op 2 september 1945 in Hanoi de onafhankelijke Democratische Republiek uit te roepen. In zijn onafhankelijkheidsverklaring gebruikte Ho zinnen uit de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring.

Het machtsvacuüm was echter van korte duur want Britse troepen landden in Indochina om het Franse gezag te herstellen. De Fransen maakten zich snel meester van de strategische punten in het zuiden van Vietnam. Ondanks een verzoek van Hu weigerde president Truman de Fransen op de vingers te tikken.

De Franse regering wilde Indochina per se niet opgeven. Elke concessie aan de Vietminh zou nationalisten in andere koloniën - zoals Alegrije - alleen maar inspireren ook in verzet te komen tegen het moederland. Frankrijk begon troepen te sturen.

De Eerste Indochinese Oorlog 1946-1956

indochina en de oorlog

Toch begon Frankrijk besprekingen met Ho in parijs. In 1946 beriekte men een akkoord: Frankrijk erkende de Democratische republiek Vietnam als een vrije staat binnen een 'Franse Unie' , een samenwerkingsverband tussen Frankrijk en zijn overzeese gebiedsdelen. De Republiek mocht de interne zaken zelf regelen, maar buitenlandse zaken, defensie en financiën zouden door de Fransen worden behartigd.

Eind 1946 ontstond er toch een gewapend conflict met de Vietminh, de Franse legerleiding wilde de Vietminh een ' lesje leren' . De Fransen bomabardeerden zelfs de havenstad Haipong en generaal Giap begon met zijn milities een strijd tegen de Fransen. De Vietminh was militair niet opgewassen tegen de goedbewapende Fransen. In 1947 hadden de Fransen in het Zuiden een stevige positie. In het Noorden had de Vietminh zich teruggetrokken uit de stedelijke gebieden naar het platteland en in de bergen.

Het Westen weigerde de Vietnamese Republiek te erkennen waardoor Ho steu zocht bij de Sovjet Unie en de in 1949 ontstane communistische Volksrepubliek China. Naar het voorbeeld van Mao mobiliseerde de Vietminh de boerenmassa tegen de Fransen.

militair strateeg Vo Nguyen Giap

Generaal Giap had daarvoor een krijgsplan ontwikkeld dat uit drie fasen bestond:

1) aanslagen plegen op Fransen doelen met de bedoeling om Franse represailles uit te lokken, die onder het volk een anti-koloniale strijdgeest moest kweken.

2) het Vietminh leger zou het platteland vervolgens gaan controleren.

3) vanaf het platteland zouden dan de steden kunnen worden veroverd.

De superieure bewapening van de Fransen was echter geen voordeel tegen de stijdwijze van de Vietminh. De Fransen konden de steden verdedigen, maar het bleek onmogelijk de Vietminhbasis op het platteland te vernietigen.

In 1949 probeerde de Fransen een nieuwe tactiek: het wilde de niet-communistische nationalisten losweken van hun comunistische strijdmakkers in de Vietminh. De voormalige keizer van Annam, Bao Dai, wilde wel meewerken. Hij kreeg de leiding over een Vietnamese staat die lid zou zijn van de Franse Unie. Op papier bestonden er nu twee Vietnams: de staat van Bao Dai én de Democratische republiek Vietnam onder Ho Chi Minh. Veel steun kreeg Bao Dai niet van de bevolking.

Amerika steunt Frankrijk, China steunt Ho

Nadat Bao Dai was geïnstaleerd, begonnen de Verenigde Staten met een programma van militaire steun. In 1950 begon de regering Truman een bescheiden hulpprogramma. Onder Eisenhouwer namen de Amerikanen al tachtig procent van de oorlogskosten voor hun rekening. Dat vloeide voort uit de Amerikaanse Trumandoctrine en de containmentpolitiek. Na het ontstaan van Communistisch China in 1949 wilde men het communisme indammen. En Mao had al steun beloofd aan Ho Chi Minh. De Koude oorlog was de beslissende factor geworden voor de internationale ontwikkelingen. Dat de inwoners van Indochina zelf ook een wil hadden drong niet tot Washington door.

Door de Chinese steun konden de Vietminh strijders de controle krijgen over het platteland van Tonkin, van waaruit zij later de steden konden binnendringen. De Fransen hadden inmiddels al een half miljoen soldaten in Vietnam, maar dit aantal bleek te weing om een aanvalsstrategie uit te voeren.

betoging in parijs in 1950 tegen de oorlog in vietnam

Betoging in 1950 in Parijs tegen de oorlog in Vietnam

In Frankrijk begon de publieke opinie zich steeds meer tegen de oorlog te keren. De oorlog koste inmiddels al twee keer het bedrag dat de Fransen aan Marshalhulp ontving. Daarnaast nam het verlies aan mensenlevens toe. In het zicht van een mogelijke politieke oplossing probeerden de Fransen hun militaire posities te verstevigen. Eern van de Franse posities werd in 1953 gekozen in Dien Bien Phu, in het noorden van Vietnam.

landing franse 1e parachutisten batillion Dien Bien Phu 20 november 1953

Landing Franse 1e parachutistenbattillion Dien Bien Phu 20 november 1953

De Fransen hoopten hier in een grote veldslag de Vietminh te verslaan. Het liep echcter anders. de Vietminh slaagde er met 35.000 in om het Franse legerkamp te omsingelen in de Vlakte van de Kruiken. Op 7 mei 1954 capituleerden de Fransen.

2.3 De akkoorden van Genève

De Franse positie in Indochina was niet meer te redden. In april 1954 kwam in Genève een conferentie bijeen om over de toekomst van Indochina te praten. De conferentie werd voorgezeten door Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie. verdere deelnemers waren Frankrijk, Democratische Republiek Vietnam, Volksrepubliek China en als waarnemer de Verenigde Staten. De besprekingen zouden tien weken duren.

Frankrijk en de Vietminh sloten na de slag om Dien Bien Phu onmiddelijk een wapenstilstand. Het regime van Ho chi Minh in Noord-Vietnam werd hiermee in feite volkenrechtelijk erkend. De discussies in Genève spitsten zich toe op de toekomst van het zuiden van Vietnam. De Noord-Vietnamese delegatie wilde het land zo snel mogelijk verenigen. De Amerikanen wilden daarentegen voorkomen dat Zuid-Vietnam communistisch werd.

domino theorie

De Geneefse akkoorden waren een compromis

- Het land werd tijdelijk in tweeën gedeeld, met de zeventiende breedtegraad als scheidingslijn. Ten Noorden daarvan zou de democratische Republiek Vietnam het gezag uitoefenen. Ten zuiden van de demarcatielijn zou de Franse marionet Bao Dai een tijdelijk bewind uitoefenen. De bedoeling van de deling was een ordelijke troepenscheiding.

- Geen van de beide delen mocht zicch aansluiten bij militaire bondgenootschappen of militaire basis van andere landen op zijn grondgebied toestaan.

- In 1956 zouden nationale verkiezingen worden gehouden, waarna het land zou worden verenigd.

Genève bracht geen verenigd onafhankelijk Vietnam. Ho Chi Minh bestuurde de noordelijke helft en ten zuiden van de zeventiende breedtegraad kwam een westers georiënteerd regime tot stand, met als regeringszetel Saigon. In 1956 trokken de laatste Franse troepen zich terug uit Zuid-Vietnam. Presiident Eisenhouwer besloot zeshonderd militaire adviseurs naar Saigon te sturen.

vice president nixon, president eisenhouwer en secretary of state dulles

vlnr: vice-president Nixon, president Eisenhouwer en secretary of state Dulles augustus 1952

Voor de Vietminh was de uitkomst van Genève ongunstig omdat de Vieminh haar posities in het zuiden op moest geven. Maar omdat in 1956 nationale verkiezingen werden beloofd stemde Ho chi Minh er mee in. Maar omdat men vreesde dat Ho die verkiezingen zou winnen werden die uiteindelijk niet gehouden en kwam het niet tot een vereniging van Noord- en Zuid-Vietnam. De VS waren daar fel tegen. Zij lieten zich leiden door de zogenaamde Dominotheorie: als Zuid-Vietnam communistisch werd, zou de rest van Zuidoost-Azië volgen. Bovendien zou verlies van Zuid-Vietnam gezichtsverlies voor Amerika opleveren..

vietminh gecontroleerd gebied

Ook de communistische landen drongen niet sterk aan op naleving van de Geneefse Akkoorden. Redenen daarvoor waren:

- China zag liever een gedeeld Vietnam dan een sterke zuiderbuur.

- De nieuwe leiders in de Sovjet-Unie waren niet bereid voor Vietnam de relatie met de Verenigde Saten op scherp te zetten.

- China en de Sovjet-Unie wilden bovendien Amerika niet verleiden om in Zuid-Vietnam troepen te legeren.

Genève: afsluiting en kiem van oorlogvoering

De Akkorden van Genève maakten een einde aan acht jaar oorlogvoeren, maar legde ook de kiem voor een nieuwe oorlog die twintig jaar zou duren.

Op het moment dat de Fransen zich terugtrokken, viel voor Washington een belangrijk beletsel weg om zich direct met de zaken te bemoeien. De Amerikanen werden nu niet meer geassocieerd met het Europese kolonialisme. Vietnam kwam in een nieuwe fase van oorlogvoering terrecht.

Zie voor hoofdstuk 3 Hfst 3 CSE Dekolonisatie en Koude Oorlog in Vietnam Havo Feniks