We hebben 125 gasten online

Havo Hoofdstuk 10 De tijd van televisie en computer

Gepost in 2e fase havo

Hoofd Stalin Hongaarse Opstand

Na 1945 werd de wereldpolitiek meer dan 40 jaar beheerst door de Koude Oorlog. Voor West-Europa was het een tijd van vrede en welvaart. Oude tegenstanders in Europa sloten verdragen zoals de Europese Unie om samen te werken. Kolonies werden onafhankelijk en door de welvaart van de westerse wereld ontstonden pluriforme en multiculturele samenlevingen.

 

Het Woodstock festival van 1969 staat symbool voor het feit dat hippies zich wilden afzetten tegen de consumptiemaatschappij. Maar ze genoten wel van de welvaart. Achteraf ging Woodstock symbool staan voor de sociaal-culturele veranderingen die de westerse wereld in de tijd van televisie en computer overspoelden. West Europa 'veramerikaniseerde' en een onmogelijk geachte welvaart werd bereikt. Maar dat gold niet voor bijvoorbeeld de communistische wereld en voor de ontwikkelingslanden. Door de tegenstellingen ontstonden er toenemende migratiestromen, eigenlijk tot op de dag van vandaag.Na 1945 keerde de historische trend van de migratie op de wereld drastisch om. Tussen 1840 en 1940 hadden 60 miljoen mensen Europa verlaten, op zoek naar een nieuwe toekomst. Na 1945 kwamen miljoenen mensen om dezelfde reden naar Europa toe zoals we elke dag nog meemaken met de bootvluchtelingen in de Middellandse Zee.

Paragraaf 10.1 Dekolonisatie

Deze paragraaf gaat over het kenmerkende aspect: de dekolonisatie

Hoofdzaken in deze paragraaf:

# De dekolonisatie na 1945

# Het einde van de westerse macht in de wereld

De koloniale machten werden in twee golven ontmanteld. Tussen 1946 en 1957 werd bijna heel Azië onafhankelijk. Tussen 1956 en 1964 kregen bijna alle Afrikaanse kolonies hun onafhankelijkheid. Het overwicht van de westerse wereld verdween.

Bloedbad op Java

Nederlandse militairen overvielen in hun strijd tegen de naar onafhankelijkheid strevende Indonesiërs op Java het dorp Rawagede omdat men daar rebellen vermoedde. Toen men na doorzoeking van het dorp niets vond schoten ze de mannelijke bevolking dood. Dat leidde tot een internationale rel en de VN noemde het optreden 'opzettelijk en meedogenloos'. 

Indonesië onafhankelijk

Twee dagen na de capitulatie van Japan riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië uit. Daar ging Nederland niet mee akkoord. Nederland probeerde de orde te herstellen door middel van twee zogenaamde 'politionele acties'. Nederland kwam onder grote internationale druk te staan om Indonesië te verlaten. Onder dwang van de VS en de VN besloot Nederland uiteindelijk Indonesië de onafhankelijkheid te geven. Op 27 december vond in het paleis op de Dam de soevereiniteitsoverdracht plaats.

India, Pakistan en Vietnam

De dekolonisatie van Azië ging snel. de twee supermachten waren beide tegen het kolonialisme en wilde dat daar een einde aan kwam. De Britse regering wilde snel van Brits-Indië af temeer daar er in 1946 geweld losbarstte door de toenemende haat tussen moslims en hindoes. Dat leidde ertoe dat Brits-Indië werd verdeeld in Pakistan voor de moslims en India voor de hindoes. Nadeel was dat Pakistan uit twee delen bestond Oost- en West-Pakistan. Oost-Pakistan werd later de onafhankelijke staat Bangladesh.

Frankrijk wilde na de capitulatie van Japan Indo-China als kolonie behouden. Maar na het vertrek van de Japanners riep Ho Chi Minh de onafhankelijkheid van Vietnam uit. Maar de Fransen werden militair verslagen in de Vlakte van de Kruiken (Dien Ben Phoe) en in Noord Vietnam werd een communistische staat gevestigd.

Afrika

afrika 1914

Ook in 1954 kwam Algerije in opstand tegen Frankrijk. Algerije werd beschouwd als Franse provincie omdat daar 1 miljoen Fransen woonden. Na een strijd van 8 jaar verleende Frankrijk ook aan Algerije de onafhankelijkheid. Frankrijk had al eerder Franse kolonies de onafhankelijkheid verleend, zoals aan Marokko en Tunesië in 1956. Groot-Brittannië, België en Frankrijk droegen de macht over aan politici die n de onafhankelijkheid met hun wilden samenwerken. Tussen 1957 en 1964 werden 30 Afrikaanse landen onafhankelijk.

 Buiten Afrika werden de meeste kolonies onafhankelijk. In 1975 werd Suriname onafhankelijk van Nederland. 

Einde van het westerse overwicht

Maar de dekolonisatie leidde niet tot het verminderden van de economische macht van de westerse wereld. Hoewel de westerse landen hun invloed via allerlei kanalen probeerden uit te breiden, hetgeen niet altijd succes had.

Paragraaf 10.2  De Koude Oorlog

Deze paragraaf gaat over het kenmerkende aspect: de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken en de wapenwedloop.

Hoofdzaken in deze paragraaf:

# Oorzaken van de Koude Oorlog

# Het verloop van het conflict

# De ideologische blokvorming

# De wapenwedloop

Na de Tweede Wereldoorlog kwamen de Sovjet-Unie en de VS ideologisch tegenover elkaar te staan. De Koude Oorlog leidde tot een wapenwedloop. In 1989 kwam er een vreedzaam einde aan de Koude Oorlog.

De waterstofbom

Op 12 augustus 1953 liet de Sovjet-Unie ook een waterstofbom ontploffen, waaruit bleek dat beide supermachten in staat waren een kernoorlog te beginnen, welke de wereld zou kunnen terugbrengen naar het stenen tijdperk, aldus President Eisenhower. Deze bommen waren vele malen krachtiger dan de eerste atoombommen op Japan in augustus 1945. 

Oorzaken van de Koude Oorlog

# Beide supermachten waren na de Tweede Wereldoorlog veel sterker dan de rest. 

# Beide supermachten waren elkaars natuurlijke concurrenten omdat ze twee  verschillende maatschappijsystemen aanhingen. De VS het kapitalisme en democratie en de Sovjet-Unie het communisme.

# Zo ontstond er blokvorming in de wereld. Het Oostblok onder leiding van de Sovjet-Unie en het vrije westen onder de VS.

 Jalta en Potsdam 

verdeling dtl

In februari 1945 kwamen de geallieerden bijeen in Jalta op de Krim. Daar werd besloten tot de oprichting van de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad. Doel was het voorkomen van oorlog. De VS en Groot-Brittannië erkenden dat alle landen bevrijd door het Sovjetleger tot de invloedssfeer van de Sovjet-Unie zou gaan behoren, onder de belofte dat in die landen democratische verkiezingen zouden worden gehouden. Duitsland zou worden verdeeld in bezettingszones en dat gold ook voor Berlijn, dat in de Russische zone lag. 

In juli 1945 kwam men opnieuw bijeen in Potsdam. President Roosevelt was inmiddels overleden en president Truman stelde zich harder op tegen de Sovjet-Unie. Truman lichtte Stalin in over het bezit van de atoombom en de Russen raakten nu betrokken in een wapenwedloop. Ze wilden zo snel als mogelijk ook een atoombom. Door spionage zou hen dat snel lukken. 

Het IJzeren Gordijn

europa 1970legenda 1970

Van de democratische verkiezingen in Oost-Europa kwam niets terecht en in Oost-Europa kwamen communistische dictaturen tot stand. Grenzen werden gesloten en het was Churchill die als eerste spraak over een IJzeren Gordijn dat midden in Europa was ontstaan. President Truman kwam met de Truman-doctrine waarbij de VS beloofde een land bij te staan als het van buitenaf of van binnennuit zou worden bedreigd door het communisme. Die politiek noemen we containmentpolitiek. Een onderdeel daarvan was een economisch hulpprogramma de Marhallhulp waarbij de VS grootschalige financiële steun gaf voor de wederopbouw. Stalin verbood de landen onder zijn invloedssfeer de hulp te aanvaarden. 

In 1949 werden de westerse bezettingszones samengevoegd tot de nieuwe staat: De Bondsrepubliek Duitsland, waarvan ok West-Berlijn deel van uitmaakte. De Sovjet zone werd een communistische staat: De Duitse Democratische Republiek (DDR) met Oost-Berlijn als hoofdstad.

Ook in 1949 sloten de westerse landen een militair bondgenootschap de Noord Atlantisch Verdragsorganisatie, de NAVO. Nadat West-Duitsland in 1955 toe trad tot de NATO richtten de communistische landen van Oost-Europa het militaire bondgenootschap Warschaupact op.

 De Korea-oorlog

koreaoorlog

De VS schrokken toen bleek dat de Sovjet-Unie in 1949 ook een atoombom had en toen Mao de burgeroorlog in China won en de Chinese Volksrepubliek uitriep. De containment politiek gold nu ook voor Azië. Noord-Korea viel met geheime steun van de Sovjet-Unie Zuid-Korea binnen en de Veiligheidsraad besloot troepen te sturen naar Zuid-Korea om de Noord Koreanen terug te drijven. China steunde daarop de Noord-Koreanen maar uiteindelijk eindigde de oorlog in een nog altijd geldende wapenstilstand waarbij Noord- en Zuid Korea nog altijd gescheiden zijn. 

Het was Chroesjtsjov, de opvolger van Stalin die in de Sovjet-Unie een  einde maakte aan de grootste onderdrukking en verklaarde dat oorlog geen middel was om de tegenstellingen tussen kapitalisme en communisme te beslechten. Beide systemen konden vreedzaam naast elkaar bestaan.

Berlijn en Cuba

Omdat veel Oost-Duitsers via Berlijn naar het Westen vluchtten liet de DDR met toestemming van Chroesjtsjov in 1961 de Berlijnse muur bouwen, waardoor er geen verkeer eer mogelijk was tussen Oost- en West-Berlijn. Deze muur groeide uit tot het symbool van de Koude Oorlog en van de Duitse en Europese deling.

In 1962 ontstond er opnieuw een crisis toen Amerikaanse vliegtuigen op Cuba foto's hadden gemaakt van het aanleggen van kernraketinstallaties voor Russische raketten, waardoor de VS direct bedreigd werden. President Kennedy driegde met een atoomoorlog als Chroesjtsjov ze niet weg haalde. Uiteindelijk gaf deze toe en de de VS beloofde Castro met rust te laten.

Van ontspanning naar nieuwe spanning

Na de Cubacrisis ontstond een periode van ontspanning. Toch leidde de Koude Oorlog in Azië tot de Vietnamoorlog. In de jaren 1965-1973 voerden de VS oorlog in Vietnam, dat na het vertrek van de Fransen was verdeeld in een communistisch noorden en een anticommunistisch zuiden. De VS probeerden tevergeefs Zuid-Vietnam uit handen van de communisten te houden.

Ook de wapenwedloop ging door en pas vanaf 1970 spraken de VS en de Sovjet-Unie af om hun kernwapenarsenalen niet verder op te bouwen. Na 1975 nam de vijandigheid weer toe, mede door de kernwapens. De Sovjet-Unie bouwde nieuwe middellangeafstandsraketten waardoor Europa zich bedreigd voelde. De NAVO besloot daarop in 1979 ook middellangeafstandswapens te plaatsen. Dat besluit leidde in Europa tot grote anti-kernwapendemonstraties. In 1981 en 1983 werd massaal in Nederland gedemonstreerd.

Het einde van de Koude Oorlog

houd de deur dicht

De communistische landen hadden te kampen met economische problemen en Gorbatsjov de nieuwe leider van de Sovjet-Unie  zag de wapenwedloop als een te zware belasting. Nadat Gorbatsjov de landen die zich in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie bevonden duidelijk had gemaakt dat ze voortaan hun eigen weg dienden te gaan, gingen de ontwikkelingen heel snel. Het ene na het andere land ontdeed zich van de communistische dictatuur en op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Gorbatsjov stemde toe in een Duitse hereniging en op 4 december 1989 verklaarden Gorbatsjov en president Bush dat de Koude Oorlog voorbij was. 

Na de Koude Oorlog

Op 3 oktober 1990 werd de DDR opgeheven en de Sovjet-Unie werd in 1991 opgeheven. 

Op 11 september 2001 werd de VS getroffen door een terroristische aanslag op het World Trade Center in New York waarbij bijna 3000 mensen het leven verloren. President Bush kondigde een 'war on terror' aan. Binnen een jaar viel de VS Afghanistan aan en in 2003 volgde de oorlog in Irak.

In China werd in 1989 een democratische opstand op het Plein van de Hemelse Vrede met geweld in elkaar geslagen. China is na een spectaculaire groei nog niet in staat om de democratie in te voeren. Het land groeide inmiddels zeer sterk en is hard op weg de VS in te halen en te overtreffen. 

Paragraaf 10.3 Welvaart en cultuur

Deze paragraaf gaat over het kenmerkende aspect: welvaart en sociaal-culturele veranderingen in de jaren 1960.

Hoofdzaken in deze paragraaf:

# De ontwikkeling van de westerse welvaart

# De opkomst van de verzorgingsstaat

#Sociaal-culturele veranderingen in de jaren 1960

In de jaren 1948-1973 had West-Europa een ongekende economische groei. Het dagelijks leven veranderde daardoor grondig.

Televisie

De Nederlandse regering had de komst van het nieuwe medium jarenlang tegengehouden. De regering was bang dat de tv alleen maar plat vermaak zou brengen. Maar op 2 oktober 1951 was het zover. Er waren nog maar 500 toestellen in Nederland. De eerste jaren konden nog maar weinig mensen zich een tv toestel veroorloven. In 1955 stond in nog geen 1% van de Nederlandse huishoudens een tv apparaat. Op 1 januari 1960 had 20% van de huishoudens een tv en in 1970 had bijna elk huishouden een tv.

Welvaart

De tv was niet het enige welvaartssymbool

In de jaren 1955-1973 kregen de meeste West-Europese huishoudens ook een koelkast, een stofzuiger, een douche een wasmachine en een auto. Door uitbetaling van vakantiegeld nam het toerisme grote vormen aan. De consumptie van genotsmiddelen nam ook een grote vlucht. Dat kwam ook doordat het fenomeen van de supermarkt zijn intrede had gedaan. Er was een consumptiemaatschappij ontstaan. 

Verzorgingsstaat

Oorzaak van de welvaartsstijging was de economische groei. In de  'gouden jaren' 1948-1973 groeiden de West-Europese economieën harder dan ooit. Er ontstond ruimte voor een verzorgingsstaat, die verantwoordelijk was voor het welzijn van de burgers. Deze streefde naar volledige werkgelegenheid, een rechtvaardige inkomensverdeling en sociale zekerheid, onderwijs en gezondheidszorg voor iedereen. Veel landen hadden in die periode en regering van sociaal-democraten of christendemocraten. De christendemocratie was na de Tweede  Wereldoorlog ontstaan uit het confessionalisme. De confessionele partijen vormden in de jaren zeventig het CDA. (in Duitsland was al eerder de christendemocratie CDU gevormd). De christendemocraten regeerden in Nederland afwisselend met de sociaaldemocratische PvdA en de liberale  VVD.

Individualisering

De welvaart en sociale zekerheid leidde tot grote sociaal-culturele veranderingen. Er ontstond een toenemende individualisering. De invloed van de kerk  en de traditionele moraal nam af. Echtscheiding werd makkelijker en homoseksualiteit was niet langer een taboe. 

Jongeren

Er ontstond een aparte jongerencultuur. Dat werd mogelijk dankzij de loonstijgingen waardoor jongeren meer te besteden hadden. Er ontstond een eigen muziekcultuur ook bevorderd door de transistorradio waarbij stations als Veronica populair werden. Ook kregen steeds meer jongeren de gelegenheid te studeren. De hoogopgeleide babyboomers verschilden niet alleen van uiterlijk en muziek van hun ouders, maar ook door hun normen en waarden. Ze zetten zich af tegen de gevestigde orde en vormden een protestgeneratie. Ze zagen zichzelf als spontaan en creatief, en experimenteerden met drugs.

De tweede feministische golf

Ook de man-vrouwrelaties en de opvattingen over seksualiteit en voortplanting veranderden. De anticonceptiepil speelde daar ook een rol in. Seks voor het huwelijk, in de jaren '50 nog een taboe, werd normaal. De rol van de vrouw veranderde van een dienende rol een actieve rol en vrouwen wilden ook actief zijn op de arbeidsmarkt. Er ontstond een zogenaamde tweede feministische golf waarbij naast een beroep ook een gelijke verdeling van huishoudelijke taken en de zorg voor kinderen centraal stond.

 Paragraaf 10.4 De Europese eenwording

Deze paragraaf gaat over het kenmerkende aspect: de eenwording van Europa.

Hoofdzaken in deze paragraaf:

# De ontwikkeling van de EGKS, EEG en EU

# Factoren die de Europese eenwording hebben bevorderd of vertraagd

Na de Tweede Wereldoorlog besloten Frankrijk en Duitsland conflicten op te lossen door onderhandelingen en compromissen. De eenwording van Europa begon in 1951 met de oprichting van de EGKS. In 1992 ontstond de Europese Unie. 

 Hand in hand in Verdun

Op 22 september 1984 stonden de Franse president Mitterand en de Duitse kanselier Kohl hand in hand tijdens de herdenking van het slagveld van Verdun in 1916. De voormalige tegenstanders waren vrienden geworden. 

EGKS en EEG

De Europese eenwording begon in 1951 met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS). Er werd een gemeenschappelijk bestuur gevormd. de deelnemende landen waren Frankrijk, de Duitse Bondsrepubliek, Italië en de Benelux landen. Deze zelfde zes landen richtten in 1957 de Europese Economische Gemeenschap op. De lidstaten bleven onafhankelijk maar hun onafhankelijkheid werd wel beperkt door meer Europese regels en wetten. Deze werden gemaakt door de Raad van Ministers. Verder had de EEG een dagelijks Bestuur, de Europese Commissie en een parlement, het Europees Parlement. De belangrijkste besluiten werden echter genomen door de Europese Raad van regeringsleiders.

verdrag van rome

De oorspronkelijke zes landen werden steeds meer uitgebreid en inmiddels zijn er 28 landen bij aangesloten. Een aantal landen spraken in Schengen af dat ze onderlinge grenscontroles zouden afschaffen.

De EU

eu enlargement

Na de Duitse hereniging maakten men in Europa verdere afspraken over Europese eenwording. Door het verdrag van Maastricht in 1992 maakte de EEG plaats voor de Europese Unie, waarbij niet alleen maar economie centraal stond maar ook bijvoorbeeld veiligheid. Ook werden er afspraken gemaakt over de invoering van de euro die in 2002 in een aantal staten werden ingevoerd. In middels hebben 19 staten de euro als betaalmiddel.

 Europese democratieën

Economische redenen speelden bij de eenwording altijd een grote rol, maar ook de overtuiging dat in Europa nooit meer een wereldoorlog mocht ontstaan. De eenwording moest de democratie versterken.

De moeizame eenwording

 Makkelijk was de eenwording niet omdat toch vaak nationale gevoelens een grote rol bleven spelen. Voor veel besluiten was consensus nodig. Daarbij kwam dat afspraken die werden gemaakt soms door landen gewoonweg niet werden doorgevoerd zoals bleek toen Griekenland zich niet hield aan de begrotingsafspraken. 

Paragraaf 10.5 Pluriforme en multiculturele samenlevingen

Deze paragraaf gaat over het kenmerkende aspect: de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen

Hoofdzaken in deze paragraaf:

# De ontwikkeling van pluriforme samenlevingen.

# De ontwikkeling van multiculturele samenlevingen.

# Oorzaken van deze ontwikkelingen

In de westerse wereld maakte de industriële samenleving vanaf de jaren 1970 plaats voor de informatiemaatschappij. Door de sociaal-culturele veranderingen ontstonden samenlevingen waarin ruimte was voor verschillende leefstijlen. Door massale immigratie werd Europa ook Multicultureel.

 Homo-emancipatie

Nederland was het eerste land waar het homo huwelijk in 2001 werd ingevoerd. Andere landen zouden volgen. Overal in de westerse wereld waren pluriforme samenlevingen ontstaan waarin mensen met verschillende normen, waarden, gewoonten en levensstijlen een gelijkwaardige plaats hadden. 

De informatiemaatschappij

Aan de economische groei in West-Europa kwam in 1973 abrupt een einde en er ontstond massale werkloosheid omdat complete industrieën naar lage loon landen verdwenen. Door automatisering van productieprocessen vielen ook massaontslagen. De industriële samenleving maakte plaats voor een informatiemaatschappij. In deze post-industriële samenleving ontstond opnieuw economische groei vooral door mobiele telefonie en internet.

Kerk en gezin

Het traditionele gezin was achterhaald en het aantal werkende vrouwen nam toe. In West-Europa ontstond binnen het huishouden een andere taakverdeling. De invloed van kerk en christendom nam verder af.

Immigratie

De sterke economische ontwikkeling en welvaartsgroei leidden tot grote migratiestromen. Na 1945 waren die al op gang gekomen door de dekolonisatie. Maar tegelijkertijd ontstonden er ook migratiestromen van Afrika naar Europa. Ook het aantrekken van arbeidskrachten uit Marokko, Turkije en andere landen droeg daar aan bij. De allochtonen, de gastarbeiders, deden vaak het vuile en laagbetaalde werk waar geen autochtonen meer voor waren te vinden. Gastarbeiders bleven echter vaak in Europa wonen en lieten hun familie ook overkomen.

 Illegalen, asielzoekers, Oost-Europeanen

Na de Koude oorlog ontstonden nieuwe immigratiestromen. Eerst uit het uiteengevallen Joegoslavië en daarna uit oorlog- en crisisgebieden als Afghanistan, Irak en Somalië. Daarnaast nam het aantal illegalen forst toe, die om economische redenen hun toekomst in West-Europa zochten. De toetreding van Oost-Europese landen tot de EU zorgde ook voor een legale arbeidsmigratie naar West-Europa.

 Onvrede

De komst van grote groepen allochtonen en illegalen zorgden in veel Europese landen tot grote onvrede welke zich op allerlei manieren uitte. Vaak was er geen sprake van integratie en onvrede over het feit dat deze arbeidsplaatsen in bezit namen. Ook de aanslagen van extremistische moslims leidde in veel landen tot een reactie.

Politieke spanningen

De onvrede over immigratie en de moslims leidde in veel Europese landen tot politieke spanningen. Politieke partijen die zich tegen allochtonen keerden kregen in veel Europese landen aanhang. Dat had ook te maken met de achteruitgang van de sociaal-democratie en christendemocratie en het feit dat door de individualisering steeds minder kiezers zich aan de oude partijen gebonden voelden. In Nederland kwam na Pim Fortuijn het voormalige VVD-Kamerlid Wilders met zijn Partij voor de Vrijheid die zelfs 24 zetels haalde met onder meer een stelling neming tegen de islam.

 Dit is het einde van Hoofdstuk 10