We hebben 268 gasten online

Havo Paragraaf 3 De Gouden Eeuw (1588-1648)

Gepost in Examenkatern De Republiek Havo

lage landen 1609-1621

Leidende vraag: Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw?

 

 Na de stichting van de Republiek begon een periode van economische groei terwijl de oorlog tegen Spanje werd voortgezet. Met een onderbreking van 1609-1621 Het twaalfjarig Bestand. In 1648 werd de vrede van Münster gesloten.

 

Een unie van staatjes

dutch revolt 1580 1598

Elk gewest was zelfstandig en het gezag lag bij de Statenvergadering. Deze beslisten over wetgeving, rechtspraak en belastingheffing. In de staten van Holland en Zeeland overheersten de steden en in de oostelijke gewesten waren de adel en de steden even sterk. Bestuurders werden regenten genoemd en kwamen uit invloedrijke families die onderling de macht verdeelden. 

De Staten-Generaal

Centraal werd de Republiek bestuurd door de Staten-Generaal. Deze was verantwoordelijk voor de buitenlandse en militaire politiek van de Republiek. De kosten daarvan werden opgebracht door de gewesten waarbij het gewest Holland het grootste deel betaalde en dus grotere invloed had. De Staten-Generaal richtte in 1602 de Verenigde Oost Indische Compagnie(V.O.C) op en bestuurde de veroverde delen van Brabant, Limburg en Vlaanderen, de zogenaamde Generaliteitslanden..

low countries 1609 1672

De Stadhouder en de landsadvocaat

De macht was wel verdeeld maar de stadhouder Maurits, de zoon van Willem van Oranje, had het recht in sommige steden regenten te benoemen en was opperbevelhebber van het Staatse leger. Naast Maurits was de raadspensionaris van Holland, Johan van Oldenbarnevelt, een belangrijk man. Hij was voorzitter van de Staten van Holland en vertegenwoordigde Holland in de Staten-Generaal en in de praktijk de politieke leider van de Republiek (landsadvocaat ook wel Raadspensionaris genoemd). Ze werkten eerst samen maar tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) ontstonden er in de Republiek religieuze en politieke tegenstellingen waarbij Maurits en Oldenbarnevelt tegenover elkaar kwamen te staan. Maurits steunde de strenge calvinisten en was voor hervatting van de oorlog. Maurits won de strijd en Oldenbarnevelt werd beschuldigd van hoogverraad en landverraad. Op 13 mei 1619 werd Oldenbarnevelt onthoofd. In de oorlogssituatie veranderde er echter weinig en in 1648 werd de vrede van Münster gesloten. 

Economische groei

Omdat de Tachtigjarige oorlog zich vooral sinds 1576 buiten Holland en Zeeland afspeelde, begon in de Noordelijke Nederlanden een lange periode van economische groei, die we de Gouden Eeuw zijn gaan noemen. Al voor de Tachtigjarige Oorlog was er sprake van economische groei door de graanhandel met het Oostzeegebied. Die handel, ook wel moeder negotie genoemd, maakte het mogelijk dat andere vormen van handel zich ontwikkelden. De meeste boeren in Europa produceerden voor eigen gebruik en voor hun heer, maar in de Nederlandse zeegewesten was er geen feodale structuur en kon men de  producten aan de steden verkopen. Door het goedkope graan uit de Oostzeelanden konden de boeren in de zeegewesten zich specialiseren en legden zich toe op tuinbouw, vlees of zuivel of gewassen voor de nijverheid, zoals hennep en koolzaad. Door de opbloeiende handel werd ook de bouw van schepen gestimuleerd. 

Na de val van Antwerpen

Spaanse Furie

In 1585 werd Antwerpen door de Spanjaarden ingenomen en veel kooplieden vluchtten naar Amsterdam. Antwerpen werd afgesloten van de zee, door de Schelde af te sluiten waardoor velen naar de Republiek vluchtten waar godsdienstvrijheid bestond. De Hollandse en Zeeuwse steden profiteerden van hun vakkennis. Leiden werd hierdoor de belangrijkste Europese textielstad.

Economisch beleid

De Republiek zette de handelsbelangen steeds voorop, ondanks de oorlogsinspanningen. De Regenten hadden nauwe familiebanden met de kooplieden. Na eerst afzonderlijke reizen van kooplieden uit de zeegewesten naar Azië besloten de Staten-Generaal in 1602 tot de oprichting van de V.O.C die een monopolie kreeg op de handel in Azië en mocht de V.O.C bestuurlijke macht uitoefenen in Azië, namens de Staten-Generaal. Door de groeiende economie waren steeds meer arbeidskrachten nodig en waren de migranten meer dan welkom. 

oprichtingsacte voc

De officiële oprichtingsakte van de VOC met lakzegel. in het octrooi legden de Staten generaal de uitzonderlijke rechten van de handelscompagnie vast.

Centrum van de wereldhandel

Mede dankzij de kooplieden uit de Zuidelijke Nederlanden werden Holland en Zeeland het centrum van de wereldhandel. De handel met het Oostzeegebied bleef groeien en er kwam steeds meer handel met Azië, Afrika en Amerika. Landbouw en nijverheid hadden er ook voordeel van. Er ontstond in de Republiek een markt voor luxegoederen en Hollandse schilders werden beroemd.

Het einde van de Gouden Eeuw

Republiek der zeven verenigde Nederlanden

Engeland en Frankrijk gingen de positie van de Republiek steeds meer bedreigen en voerden oorlogen tegen de Republiek. Naast de toenemende economische concurrentie kostte de oorlogen veel geld waardoor aan de Gouden Eeuw geleidelijk een einde kwam 

 

 Dit is het laatste deel van examenkatern de Republiek (1515-1648)