We hebben 331 gasten online

VWO paragraaf 2 Het ontstaan van de Republiek (1572-1588)

Gepost in Examenkatern De Republiek VWO

outes of the Spanish Armada

 Leidende vraag: Waardoor resulteerde de Opstand in het ontstaan van de Republiek?

Na Holland en Zeeland kwamen ook de andere gewesten in opstand. In 1579 sloten de opstandige gewesten zich aaneen in de Unie van Utrecht. In 1588 ontstond de Republiek der Verenigde Nederlanden. 

Burgeroorlog

Alva trok in 1572 met een huurlingenleger Holland binnen om de opstandige steden tot overgave te dwingen. Zijn leger was sterker dan het huurlingenleger van Oranje. Toch lukte het Alva niet de Opstand neer te slaan en ontstond er een burgeroorlog.

 

De opstandelingen keerden zich niet alleen tegen het Spaanse leger maar ook tegen bestuurders die trouw bleven aan Filips II en tegen de katholieken. Hoewel Willem van Oranje gelijke rechten wilde voor protestanten en katholieken. kwam daar niets van terecht. Watergeuzen vermoordden in 1572 negentien geestelijken in  Gorinchem.

 

martelaren van Gorcum

In 1573 verboden de Hollandse Staten de katholieke kerk. Om toch veel steun te krijgen koos Oranje voor 'nationale' propaganda en riep op het 'vaderland' te beschermen tegen Spanje. Want velen vonden een openlijke opstand tegen hun wettige heer te ver gaan. Oranje verwierf steeds meer vertrouwen en de weerstand tegen Alva nam toe.

opstand

Het ontzet van Leiden

beleg van Leiden

Na de verovering van Haarlem werd Leiden omsingeld om via uithongering de stad tot overgave te dwingen. Ondanks grote voedselvoorraden leidde het uiteindelijk toch tot hongersnood maar het calvinistische stadsbestuur wilde van geen uitlevering weten. Om Leiden te ontzetten staken de geuzen de rivierdijken door. Op 2 en 3 oktober 1574 sloegen de Spanjaarden voor het water op de vlucht waardoor de geuzen haring en wittebrood in Leiden konden binnenbrengen. De Opstand leidde voor Filips II tot steeds meer financiële problemen, want hij voerde meerdere oorlogen tegelijk. Huursoldaten werden niet op tijd betaald waardoor deze gingen muiten.

De pacificatie van Gent

 De zuidelijke gewesten verklaarden de soldaten van Filips II tot vijand en begonnen in Gent vredesbesprekingen met de Oranjes. Dat leidde tot de Pacificatie van Gent. Men sprak af de Spaanse troepen uit de Nederlanden te verdrijven. Daarnaast zou er gewetensvrijheid zijn: mensen zouden niet meer vervolgd worden om hun geloof en zou de godsdienstige situatie blijven zoals die was. Toch bleek dit niet te werken en radicale calvinisten namen in Gent de macht over. Ze veroverden vanuit Gent andere steden zoals Antwerpen en Brugge.

De Unie van Utrecht

tachtigjarige oorlog 1579

Uit angst voor calvinistische overheersing waren katholieke bestuurders in het zuiden bereid vrede te sluiten met de koning. Filips stuurde zijn neef Parma naar de Nederlanden en deze sloot een verbond met de zuidelijke gewesten in 1579. De noordelijke gewesten sloten in 1579 de Unie van Utrecht en zuidelijke steden als Antwerpen, Gent en Brugge werden lid. 

De afspraken van de Unie van Utrecht:

# Gewesten blijven zelfstandig maar werken militair samen;

# Er zou gewetensvrijheid zijn;

# Elk gewest zou zijn eigen geloofszaken regelen.

Maar de calvinisten veroverden de macht, de katholieke kerken en het katholiek geloof werd verboden

Filips besloot in 1580 Willem van Oranje vogelvrij te verklaren. Dat leidde ertoe dat de opstandige gewesten in 1581 het Plakkaat van Verlatinghe aannamen waarin ze Filips niet meer als hun koning erkenden. 

De Spaanse Armada 

Route van de Spaanse Armada

Omdat Filips door het einde van de oorlog tegen de Turken ineens over meer geld kon beschikken kon Parma met zijn troepen verder oprukken en in 1585 viel Antwerpen in zijn handen. De opstandige gewesten gingen op zoek naar een nieuwe koning zowel in Frankrijk als in Engeland. Dat leidde niet tot succes, maar door Engelse financiële steun hielden ze stand. Filips besloot eerst Engeland aan te vallen en ruste een groet vloot uit, de 'onoverwinnelijke' Armada Parma kreeg opdracht met een groot leger aan de Vlaamse kust klaar te staan.Dat plan mislukte en de Engelsen verjoegen de Armada in 1588 uit het Kanaal. Uiteindelijk door zware stormen en nadat veel schepen vergingen keerden de rest van de Armada terug in Spanje.

Het begin van de Republiek

dutch revolt

  In 1588 besloten de opstandige gewesten zonder vorst verder te gaan en vormden de Republiek der Verenigde Nederlanden. De gewesten Holland, Zeeland, Utrecht en Friesland slaagden er in 10 jaar in Groningen, Drenthe, Overijssel en Gelderland te veroveren omdat Parma opdracht had gekregen in Frankrijk Filips belangen te verdedigen.

Toen Filips in 1596 opnieuw Engeland wilde aanvallen sloten Engeland, Frankrijk en de Republiek een bondgenootschap tegen Spanje waardoor Engeland en Frankrijk de eerste landen waren die de onafhankelijkheid van de Republiek erkenden.

In 1648, door de vrede van Münster, werd de Republiek internationaal erkend.

Zie verder paragraaf 3: VWO Paragraaf 3 De Gouden eeuw (1588-1648)