We hebben 215 gasten online

Memo

Periodekatern MeMo VWO H 11 Koude Oorlog en Dekolonisatie

Gepost in Periodekaternen

Periodekatern MeMo VWO H 11 Koude Oorlog en Dekolonisatie

tijdvak 10

Tijd van televisie en computer

MeMo geschiedenis van de Tweede Fase Hoofdstuk 11 Koude Oorlog en Dekolonisatie

Kenmerkende aspecten:

· De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.

· De dekolonisatie die een einde maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.

· De eenwording van Europa.

11.1 De Koudste Jaren

Intro

Hoe het verder moest met Duitsland en de door de nazi’s bezette gebieden, daarover lagen de VS en de Sovjets al tijdens de oorlog met elkaar overhoop.Stalin slaagde erin zijn invloedssfeer over Europa uit te breiden, maar ook in de rest van de wereld. De spanningen tussen de twee supermachten liepen al snel hoog op, zonder dat men met elkaar militair in botsing kwam. Deze periode noemen we de Koude Oorlog. Deze zou ruim veertig jaar duren.

11.1.1 Bevrijding en nieuwe onderdrukking

Decennialang was een reis naar Berlijn er een die bij de grens allerlei ongemakken opleverde met visa, grens- en paspoortcontroles. Tenminste als je uit het Westen kwam. Voor bewoners uit het Oosten was er geen sprake van vrij reizen naar het westen. Jarenlang liep er een scheiding door de stad Berlijn die symbool stond voor de Koude Oorlog; de Berlijnse muur. Sinds 2009 is de muur verdwenen en herinneren alleen nog enkele resten eraan.

Wanneer begon precies de Koude Oorlog? Dat is moeilijk aan te geven. Al tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er spanningen ontstaan tussen de VS en de SU. De ideologische verschillen tussen beide staten waren te groot. De VS waren tegen de totalitaire samenleving van de SU en de SU verafschuwde het westerse kapitalisme waarvan de VS een symbool was. De SU was ook bang dat het Westen de communistische staat wilde vernietigen. De argwaan werd gevoed door het feit dat de VS en Engeland lang wachten met de opening van een tweede front tegen Nazi-Duitsland.

Maar ook in het Westen was er argwaan. Men vreesde dat Stalin de oorlog zou gebruiken om zijn invloed in Oost-Europa te versterken. Die vrees werd bevestigd tijdens de Conferentie van Jalta in 1945 waar bleek dat de SU zich niet zonder meer uit Oost-Europa zou terugtrekken. Er was nu sprake van Blokvorming.

Jalta en Potsdam

De conferentie van Jalta vond plaats in februari 1945. Aanwezig waren Stalin, Roosevelt en Churchill. Doel van de bijeenkomst: de toekomst van Europa en Duitsland bespreken. Moeilijk punt daarbij was natuurlijk de toekomst van Polen. De SU had namelijk in 1939 een stuk van Polen ingelijfd en wilde dat niet afstaan. Polen zou moeten worden gecompenseerd door op te schuiven naar het Westen. Uiteindelijk gingen Roosevelt en Churchill daarmee akkoord. Als tegemoetkoming beloofde Stalin om in alle Oost-Europese landen na de oorlog democratische verkiezingen te houden.

memo hfst 9 afb 8

Duitsland zou in vier zones worden verdeeld, bestuurd door de SU, VS, Frankrijk en Engeland. In augustus 1945 kwamen de bondgenoten in Potsdam bijeen. Roosevelt was overleden en Harry Truman volgde hem op. Churchill werd halverwege de conferentie vervangen door Clement Atlee, die de verkiezingen had gewonnen. Er werd besloten het nazisme uit te roeien, oorlogsmisdadigers te berechten en ook Berlijn in vier bezettingszones te verdelen. De VS maakten tevens bekend over de atoombom te beschikken. De SU werkte er in het geheim ook aan.

De verdeling van Europa

Stalin hield zich niet aan de afspraak om in Oost-Europa vrije verkiezingen te organiseren. Churchill hield in 1946 te Fulton in de VS zijn beroemde rede waarin hij sprak over het ontstaan van een ‘IJzeren Gordijn’, een tweedeling van Europa in invloedsferen.

memo hfst 9 afb 9

In 1948 waren vrijwel alle Oost-Europese landen Russische Satellietstaten geworden en stonden volledig onder controle van de SU. Onder de West-Europese landen groeide de angst voor de SU. Maar Stalin wilde vooral de Russische grenzen veilig stellen en voorkomen dat Rusland ooit weer vanuit het Westen kon worden aangevallen.

Marshallplan

De VS kondigden in 1947 de Trumandoctrine af: ieder land dat door het communisme werd bedreigd, kon rekenen op Amerikaanse militaire en economische steun. De VS gingen over op een politiek van indamming of Containment, om uitbreiding van het communisme te bestrijden.

memo hfst 9 afb 10

Om te voorkomen dat door economische problemen, landen in West-Europa vatbaar zouden worden voor het communisme, besloot de VS tot de oprichting van het Marshallplan. Door dit plan stroomden miljarden dollars naar West-Europa om het economische herstel te bespoedigen. Ook Oost-Europa kwam in aanmerking, maar Stalin noemde het dollarimperialisme en verbood het Amerikaanse geld aan te nemen.

11.1.2 Tussen Havanna en Berlijn

Hoewel besloten werd tot een verdeling van Duitsland wilden de bondgenoten dat Duitsland een economische eenheid zou blijven. Maar er waren teveel tegenstellingen. De Sovjet-Unie en Frankrijk wilden de voormalige vijand economisch zwak houden. De Sovjet-Unie besloot zelfs om fabrieken af te breken en naar de Sovjet-Unie over te brengen. Het bleek dus onmogelijk om Duitsland als economische eenheid te besturen. De economische splitsing werd definitief toen de VS, Engeland en Frankrijk in 1948 in hun zones een nieuwe Duitse munt invoerden, de D-Mark.Stalin reageerde door een blokkade van Berlijn af te kondigen. Alle toegangswegen naar West - Berlijn werden afgesloten. De Amerikanen reageerden door een luchtbrug naar berlijn op te zetten. Van juni 1948 tot mei 1949 volgen vliegtuigen dag en nacht af en aan met levensmiddelen, brandstof en kleding. Uiteindelijk hief Stalin de blokkade op.

In mei 1949 voegden Frankrijk, Engeland en de VS hun zones samen in een nieuwe staat: de Bondsrepubliek (BRD). In de Sovjet-zone werd in oktober 1949 de Duitse Democratische republiek (DDR) opgericht. In 1949 besloten West Europese landen, Canada en de VS tot de oprichting van een militair bondgenootschap, de Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO). Men beloofde elkaar militair bij te staan als één van hen werd aangevallen. Dat betekende een definitief einde van de Amerikaanse politiek van het Isolationisme.

De VS was niet alleen betrokken bij de economische opbouw van West-Europa maar ook met de veiligheid.Toen in 1955 West-Duitsland werd opgenomen in de NAVO besloten de Oost-Europese landen onder leiding van de SU tot de oprichting van een militair bondgenootschap, het Warschaupact.

Vreedzame Chroesjtsjov laat zijn tanden zien

Op 6 maart 1953 overleed Jozef Stalin. Door de jarenlange persoonsverheerlijking beschouwden velen Stalin als een geniaal leider. Maar in 1956 bekritiseerde zijn opvolger Chroesjtsjov Stalin tijdens het twintigste partijcongres. In deze periode van Destalinisatie, werd de greep van de partij, en dus de staat, iets losser.

Chroesjtsjov vond dat de VS en de SU, ondanks de ideologische tegenstellingen, vreedzaam naast elkaar moesten kunnen bestaan. Maar toen in enkele Oost-Europese landen men zich los wilden maken van de druk van de SU trad Chroesjtsjov hard op.

De Hongaarse Opstand

hoofd standbeeld stalin

Deze ontstond in oktober 1956. De bevolking eiste vrije verkiezingen en een einde aan de Russische overheersing. In eerste instantie leek het alsof Rusland toe zou geven. De stalinistische regering trad af en de hervormingsgezinde Imre Nagy kwam aan de macht. Maar toen deze aangaf Hongarije uit het Warschaupact terug te willen trekken was dit voor Chroesjtsjov een stap te ver. Op zondag 4 november kwam het Russische leger terug in Boedapest en sloeg de opstand neer. Het Westen durfde niet binnen de invloedsfeer van de Sovjet-Unie op te treden. De Opstand koste 20.000 mensen het leven en duizenden vluchten weg. Onder andere naar Nederland.

De Berlijnse muur

memo hfst 9 afb 11

Na de blokkade van Berlijn, kwamen in 1953 Oost-Duitsers in opstand tegen de communisten. Deze werd met geweld door de communisten neer geslagen. Maar drie miljoen Oost-Duitsers vluchten via West-Berlijn naar het Westen. Dit werd ‘stemmen met de voeten’ genoemd. Om deze weg af te sluiten besloot de Oost-Duitse regering in augustus 1961 over te gaan tot het bouwen van een muur dwars door Berlijn. Deze Berlijnse muur zou tot 1989 de stad in tweeën delen.

De Cuba-crisis

Onder leiding van Fidel Castro was Cuba in 1959 communistisch geworden. Een paar maanden na de ambtsaanvaarding van president John F. Kennedy (1961) vond de invasie in de Varkensbaai op Cuba plaats waar Cubaanse ballingen, met steun van de CIA, probeerden het regiem van Castro te verdrijven. Het werd een mislukking.

missile crisis

In 1962 echter werd Cuba een directe bedreiging voor de VS. De VS ontdekten dat de Sovjet-Unie bezig was op het eiland kernraketten te instaleren. Kennedy stelde een ultimatum aan de SU. Hij liet een blokkade leggen rondom het eiland en eiste de ontmanteling van de raketbasis.

De wereld verkeerde op de rand van een 3e wereldoorlog. Op het laatste moment besloot Chroesjstjov toe te geven.

Maar de VS moest beloven nooit met militair geweld het regime van Castro aan te pakken en moest de Amerikaanse raketten in Turkije terugtrekken.

Slot

Na de nederlaag van Duitsland stak het wantrouwen tussen de bondgenoten weer de kop op. Beide grootmachten wilden hun eigen invloedssferen hebben. Het westen democratisch en het oosten communistisch.

In Jalta kreeg Stalin zijn zin met betrekking tot de toekomst van Polen. Dat land kreeg ter compensatie land van Duitsland (Westverschiebung Polen, grens werd de Oder-Neisse). In beide machtsblokken kwamen militaire bondgenootschappen tot stand ter handhaving van de status quo en men wilde een atoomoorlog vermijden. Daarom trad het westen ook niet op tijdens de Hongaarse Opstand van 1956. Ook de Cuba-crisis werd uiteindelijk opgelost maar leidde wel tot meerdere overeenkomsten tussen de VS en de SU (hotline, ontwapeningsvoorstellen).

11.2 Wapengekletter

Indië was een van de koloniën die de onafhankelijkheid verwierf na de Tweede Wereldoorlog(15 augustus 1947). Het dekolonisatieproces was niet meer tegen te houden.

11.2.1 Europa klampt zich aan zijn koloniën vast

De dekolonisatie was voor de meeste Europese landen een pijnlijk proces. Want aan het einde van de Tweede Wereldoorlog waren ze niet van plan om hun koloniën op te geven. De inkomsten uit de koloniën leken onmisbaar voor de wederopbouw (Indië verloren rampspoed geboren) en het bezit van koloniën gaf aan dat men nog meetelde in de wereld. Daarnaast dachten ze dat de koloniën niet in staat waren om zichzelf te besturen.

Europa blaast de aftocht

De Japanners hadden tijdens de Tweede Wereldoorlog het nationalisme aangewakkerd. Daarnaast waren de twee supermachten SU en VS antikolonialistisch. De SU vond het kolonialisme een uitwas van het kapitalisme en de VS, dat vroeger zelf een kolonie was geweest van Engeland, voelde veel sympathie voor de onafhankelijkheidsbewegingen.

Zo dreigde de VS Nederland met het stopzetten van de Marhallhulp als het niet toegaf aan het Indonesische onafhankelijkheidsstreven. Ook zochten de beide Supermachten nieuwe bondgenoten onder de nieuwe naties. Ten slotte raakten ook veel Europese landen ervan overtuigd dat het kolonialisme verkeerd was.De koloniën in Azië kregen als eerste hun onafhankelijkheid. De eerste Afrikaanse landen volgden in de jaren zestig. Engeland verliet Indië vrijwillig, maar Frankrijk en Nederland probeerden hun koloniën met man en macht te behouden. Nederland probeerde met twee zogenaamde ‘politionele acties’ de onafhankelijkheid te voorkomen. Tevergeefs echter. Onder druk van de VS en de VN droeg Nederland in december 1949 de soevereiniteit over. Soekarno werd de eerste president.

11.2.2 Als de bom barst

De tijd dat de VS het enige land was dat de atoombom bezat ligt al lang achter ons. Al in 1949 bleek ook de SU erover te beschikken. Een ieder besefte toen dat de mensheid in staat was zichzelf te vernietigen. Maar zowel de VS als de SU begrepen dat een militair ingrijpen in elkaars invloedssferen beantwoord zou worden met een atoomaanval. Deze politiek, waarbij een mogendheid dreigt met een massale tegenaanval wordt ook wel ‘massive retaliation’ (massale vergelding) genoemd.

Burgeroorlog in China

In China woedde tussen 1945 en 1949 een burgeroorlog tussen de communisten onder leiding van Mao Zedong en de Nationalisten, onder leiding van Tjiang K’ai-sjek. De communisten wonnen de strijd en zo ontstond in 1949 de Chinese Volksrepubliek. De nationalisten zochten hun toevlucht tot het eiland Formosa, het huidige Taiwan.

Mao ontwikkelde zich tot een potentaat. Door zijn Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele revolutie kwamen miljoenen Chinezen om het leven. Vanaf 1950 verspreidde de Koude Oorlog zich geleidelijk over de rest van de wereld. De VS vonden dat door de stichting van Mao’s Chinese Volksrepubliek, het ‘rode gevaar’ overal in de wereld oprukte. Een militaire confrontatie kon buiten Europa dan ook niet uitblijven.

De Korea-oorlog

Na de Tweede Wereldoorlog werd ook Korea opgesplitst in een communistisch deel(het noorden), en een kapitalistisch deel(het zuiden). In juni 1950 vielen Noord-Koreaanse troepen Zuid-Korea binnen.

koreaoorlog

President Truman reageerde door te stellen dat de Trumandoctrine nu ook gold voor de rest van de wereld. Hij riep de hulp in van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De VN was de opvolger na de Tweede Wereldoorlog van de Volkenbond. In de Veiligheidsraad hadden vijf landen een permanente zetel met vetorecht ( de VS, SU, Engeland, Frankrijk Nationalistisch China) en er waren nog 10 andere wisselende leden. De Veiligheidsraad besloot troepen te sturen naar Korea. Dat kon omdat de SU de vergaderingen boycotte, waardoor de SU ook niet het veto kon inbrengen. Mc Arthur, de opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten tijdens de tweede wereldoorlog in het Verre Oosten, kreeg het opperbevel over de internationale troepen. De internationale troepenmacht slaagde erin de Noord-Koreanen terug te dringen en Mc Arthur besloot op te trekken naar het Noorden. Dit was echter tegen de zin van China en China ging deelnemen aan de strijd. Mc Arthur werd ontslagen en in 1953 kwam er een wapenstilstand tot stand. De Koreaoorlog leidde echter wel tot een grote wapenwedloop.

11.2.3 De ongelijkheid blijft

De door President Soekarno op 18 april 1955 gehouden Bandung Conferentie, een bijeenkomst van 29 Afrikaanse en Aziatische staten, is het symbool geworden voor de intrede van de Afrikaanse en Aziatische landen in de wereldpolitiek. De deelnemers riepen op tot een snelle bevrijding van alle nog bestaande koloniën en benadrukten de noodzaak van economische groei. De meerderheid was vastbesloten zich niet te binden aan een van de twee grote machtsblokken. Daarom noemden ze zich de ongebonden landen of derde wereldlanden.Met de dekolonisatie was formeel een einde gekomen aan de westerse overheersing of Hegemonie in de wereld.

Dat mocht zo zijn in politiek opzicht maar economisch behield het Westen nog veel invloed. Dat kwam door:

· De nieuwe landen hadden vaak geen geld voor de bouw van industrieën;

· De nieuwe landen bleven afhankelijk van onbewerkte grondstoffen naar het Westen;

· Westerse handelsbarrières belemmerden de economische groei in de derde wereld.

De verantwoordelijkheid voor het gebrek aan welvaart ligt niet alleen aan bij de westerse landen. Dat is ook te wijten aan de hoge bevolkingsgroei, de vele oorlogen, de corruptie en de dictatoriale regimes. Omdat de meeste landen met een lage economische groei in het zuidelijk halfrond liggen, wordt ook wel gesproken van noord-zuidtegenstelling. Azië maakte echter een flinke economische groei door.

Dekolonisatie en de Vietnamoorlog

De dekolonisatie en de Koude oorlog raakten met elkaar verstrengeld in Vietnam. Vietnam vormde samen met Laos en Cambodja, de Franse kolonie Indo-China. Na de capitulatie van de Japanners op het einde van de Tweede Wereldoorlog riep de leider van de Communisten , Ho Tjsi Min, de onafhankelijkheid uit van Vietnam. Maar Frankrijk wilde de kolonie weer onder Frans gezag plaatsen en raakte daardoor verwikkeld in een jarenlange guerrillaoorlog tegen Ho Tsji Min. De Fransen leden in 1954 een nederlaag in de Vlakte der Kruiken (Dien Bien Phoe) en accepteerden de Vietnamese onafhankelijkheid. Net als Korea werd Vietnam verdeeld in een communistisch noorden en een kapitalistisch zuiden. Afgesproken werd echter dat er in 1956 verkiezingen zouden worden gehouden en daarna het land weer een zou worden. De Zuid- Vietnamese president, Ngo Dinh Diem, hield de verkiezingen tegen en kreeg daarbij de steun van de VS.

memo hfst 10 afb 9

Begin jaren zestig groeide in Zuid-Vietnam het verzet tegen Diem. Er werd een communistisch bevrijdingsfront opgericht, de Viet Minh, dat werd gesteund door Noord-Vietnam en de SU en China.

De VS gingen uit van de Dominotheorie die inhield dat als men niet optrad de ene na de andere staat communistisch zou worden. De VS stuurde daarom militaire adviseurs om Zuid-Vietnam bij te staan. Onder president Johnson echter, werden na het Tonkin incident, geregelde Amerikaanse troepen naar Vietnam gestuurd, om het communisme een halt toe te roepen. Dat zouden er meer dan 500.000 worden. Na het TET offensief werd steeds duidelijker dat de VS de oorlog niet kon winnen tegen de guerrillastrijders, ondanks massale bombardementen op Noord-Vietnam.

De VS besloten onder president Nixon tot een ‘ eervolle vrede’, dat wil zeggen tot Vietnamiseren van de oorlog. Na vredesonderhandelingen te Parijs werd in 1973 een overeenkomst gesloten en de VS trok zijn troepen terug uit Vietnam. Binnen twee jaar werd heel Zuid-Vietnam door de communisten ingenomen en werd Noord- en Zuid Vietnam een land.

Slot

Na de Tweede Wereldoorlog kwam er spoedig een einde aan het kolonialisme. Tijdens de Japanse bezetting was het nationalisme in Azië aan kracht toegenomen. Dat werd gesteund door de twee Supermachten de VS en de SU. Die deden dat niet zonder eigenbelang. Sommige Europese landen probeerden hun kolonie met geweld te behouden zoals Nederland en Frankrijk.

Door de dekolonisatie kwam er een einde aan de westerse hegemonie in de wereld. Al bleven de landen economisch afhankelijk van de voormalige moederlanden.

De Amerikaanse containment-politiek leidde in Azië tot de eerste directe militaire confrontatie in Korea. Deze leidde ook tot een wapenwedloop. De strijd in Vietnam leidde uiteindelijk tot een nederlaag voor de VS en Vietnam werd geheel communistisch.

11.3 Naar een nieuw evenwicht?

Op 9 november 1989 keken miljoenen mensen vol ongeloof naar de televisie. Oost-Duitsers konden, na een persverklaring van het Oost-Duitse Politbureau, ongehinderd de Berlijnse muur passeren. Een nieuwe fase was aangebroken en het einde van de Koude Oorlog was in zicht.

11.3.1 Ontspanning na de Cuba-crisis

Hoewel het communistische Cuba de Amerikanen een doorn in het oog bleef, heeft het eiland sinds 1962 niet meer tot spanningen geleid. Zowel Kennedy als Chroesjtsjov beseften dat ze moesten voorkomen dat de wereld opnieuw op de rand van de vernietiging zou komen. Ze namen daarvoor de volgende maatregelen:

· Er werd een ‘hotline’ aangelegd, een directe verbinding tussen het Witte Huis en het Kremlin;

· Men begon besprekingen over wapenvermindering.

Zo ontstond een periode van ontspanning of Detente.

Irritaties binnen het Westblok.

Een bijkomend effect van de ontspanning was dat de West-Europese landen meer afstand gingen nemen van de VS. Dat werd vooral veroorzaakt door de Vietnamoorlog. Daarnaast waren de VS niet te spreken over het feit dat verschillende Europese landen weinig wilden bijdragen aan de kosten van de defensie.

De Franse president Charles de Gaulle wilde een eigen koers varen, los van de Navo. Hij erkende in 1964 communistisch China en stuurde in 1966 de Navo -troepen het land uit en bracht een bezoek aan de SU.

West-Duitsland veranderde de politiek ten opzichte van de Oostbloklanden. Kanselier Willy Brand verbeterde met zijn Ost-politiek, de relaties met de DDR, Polen en de SU.

West-Europa was dan ook economisch weer zeer sterk geworden en dat vertaalde zich ook in de politieke opvattingen.

De Europese eenwording

eu map

In de afgelopen vijftig jaar is Europa op economisch en politiek gebied steeds meer een eenheid geworden. De eerste aanzet daartoe werd gegeven door het Marshallplan. De VS stelden daarbij o.a. als voorwaarde dat de Europese landen meer met elkaar moesten samenwerken.

De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal(EGKS) werd in 1951 opgericht. Hierin werkten Duitsland, Frankrijk, Italië en de Benelux-landen samen. De EGKS werd geleid door een supranationale instelling, waardoor de deelnemend elanden voor het eerst een stukje macht uit handen gaven.

Daarnaast richtte men Eurotom op, de Europse Gemeenschap voor Atoomenergie, opgericht voor een vreedzame ontwikkeling van kernenergie.

In 1957 kwam de Europese Economische Gemeenschap tot stand (EEG). De zes landen streefden naar een gemeenschappelijke markt en een gezamenlijk economisch beleid. De drie organisaties fuseerden en werden de Europese gemeenschappen genoemd.

Sinds het verdrag van Maastricht (1992) spreken we van de Europese Unie (EU). De EU streeft nu naast economische eenwording ook naar politieke en juridische integratie. In middels zijn 27 landen lid van de EU.

11.3.2 Het einde van de Koude Oorlog

Door het binnenvallen van Afghanistan door de SU, kwam er een einde aan de dooi in de Koude Oorlog.

De SU voerde strijd tegen de islamitische moedjahedien (vrijheidsstrijders). In 1988 moest de SU zich terugtrekken een land verwoest achterlatend.

President Ronald Reagan omschreef na zijn ambtsaanvaarding de SU als het ‘rijk van de rode duivel’. Achteraf gezien echter heeft Reagan echter, samen met Gorbatsjov, een belangrijke bijdrage geleverd aan de beëindiging van de Koude Oorlog.

De val van de Berlijnse muur

President Reagan kondigde in 1983 de ontwikkeling aan van het Strategic Defense Initiatief (SDI).Ook wel genoemd het anti-raketsysteem, waarmee de VS in staat zou zijn vijandige aanvallen met raketten al in de ruimte te vernietigen. De SU was economisch niet in staat de kosten van zo’n systeem op te brengen en kon daardoor de wapenwedloop niet volhouden.

In 1985 werd Miichael Gorbatsjov de nieuwe leider van de Sovjet-Unie. Hij streefde naar een nieuwe detente om zodoende te kunnen bezuinigen op de defensie uitgaven. Hij riep op tot Perestroika (meer economische vrijheid) en Glasnost (meer politieke openheid). Hij hoopte zo het Sovjetrijk te redden.

De satellietstaten vertaalden een en ander naar de eigen situatie en in veel Oost-Europese landen ontstonden protestbewegingen. Zo kwam het dat op 9 november 1989 de DDR-regering toegaf aan de eisen van Oost-Duitse demonstranten en de Berlijnse muur ten val kwam.

Nieuwe conflicten na de Koude Oorlog

Een groot aantal voormalige Oost-Europese landen is inmiddels lid geworden van de NAVO en de EU. In 1990 werden Oost- en West-Duitsland herenigden in 1991 viel de Sovjet-Unie uiteen in een aantal onafhankelijke staten.

Het einde van de Koude Oorlog bracht echter geen wereldwijde vrede. Voorbeelden daarvan waren het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië en de strijd tussen etnische bevolkingsgroepen in Rwanda.

De terroristische aanslagen van 11 september 2001 in de VS maakten duidelijk dat er een andere soort vijand een bedreiging voor de vrede in de wereld vormde. Enkele jaren later werden Madrid en Londen getroffen door terroristische aanslagen die ook werden toegeschreven aan al-Qaida.

De strijd tegen het terrorisme werd wereldwijd, door de VS en andere landen, gevoerd in Afghanistan en Irak. Ook grote zorgen zijn er over de nucleaire ambities van Noord-Korea en Iran.

Slot

Na de Cuba-crisis ontstond er een periode van ontspanning. Daarvoor in de plaats namen de spanningen toe binnen het westerse bondgenootschap. Sommige West-Europese landen hadden genoeg van de dominante positie van de VS. Duitsland ontwikkelde de Ost-Politiek en ook Frankrijk ging meer een eigen weg. Dat alles werd mogelijk doordat Europa economisch sterker was geworden.

Dat kwam ook tot uiting in de Europese samenwerking waardoor nu 27 landen lid zijn van de Europese Unie.

Met het aantreden van Reagan in 1981 begon een nieuwe periode van spanning. Zijn initiatief tot de invoering van SDI leidde ertoe dat de SU de wapenwedloop niet meer kon volgen. Gorbatsjov probeerde door middel van Glasmost en Perestrojka de Sovjet-Unie nog te redden.

Toen ook de Oost-Europese staten hun eigen weg gingen, stortten de communistische regimes ineen, in 1991 viel de Sovjet-Unie, en de VS waren de enige supermacht.

Epiloog

Na de Koude Oorlog zijn individuen en volken op zoek naar een nieuwe identiteit. Door de terroristische aanvallen echter zijn de gevoelens van onzekerheid weer toegenomen. Alle landen en volkeren in de wereld zullen er alles aan moeten doen om vreedzaam naast elkaar te kunnen leven. Nu en in de toekomst.

Zie voor periodekatern 12 Periodekatern MeMo VWO H 12 Koninkrijk in Europa