We hebben 215 gasten online

MeMo Vwo mod 1hfst 1 Het klassieke van de Oudheid Antieke werkelijkheid en moderne mythe

Gepost in Modules

MeMo VWO mod 1 Hfst 1 Het klassieke van de Oudheid Antieke werkelijkheid en moderne mythe

Hoofdvraag: Wat maakt de Grieks Romeinse beschaving klassiek?

De Grieks Romeinse beschaving heet klassiek omdat ze voorde Westerse samenleving een voorbeeld is

Hoofdstuk 1: Hellas, een beschaving van menselijke maat.

De oude naam van Griekenland is Hellas. Naast de overblijfselen zoals de Griekse monumenten hebben vooral echter het politieke denken, de kunst, de literatuur, wetenschap en filosofie een grote indruk gemaakt op de Westerse beschaving.

Deelvraag: Wat maakte de Griekse ideeën over politiek, zoals democratie, tot voorbeeld voor de Westerse beschaving?

1.1. Landbouw en handel.

Omstreeks 2000 v. Chr. Werd de invloed van de grote beschavingen uit Egypte en Mesopatamië voelbaar, vooral op de eilanden Cyprus en Kreta.

Op Kreta en in Mycene, gelegen op de Peloponnesos, ontstonden paleizen en burchten de centra van een HERVERDELINGSECONOMIE.: Boeren leverden hun producten aan de vorsten, die met dit ‘kapitaal’ de ingevoerde grondstoffen lieten betalen.

De vroege beschaving op Kreta werd de Minoische beschaving genoemd. Van uit Mycene verspreidde zich de Myceense cultuur o.l.v. Agamemnon.

memo vwo hfst 1 afb 1

Deze vroege beschavingen kwamen na 1200 v. Chr ten einde. Na de ineenstorting van Myceense cultuur raakte de schrijfkunst verloren waardoor het beroemde epos van Homerus over de oorlog tegen Troje, de Ilias, en de zwerftochten van Odyssee, eerst eeuwenlang werden doorverteld, voordat het op schrift werd gesteld.

De geografische omstandigheden dwongen de Hellenen om andere bestaansbronnen te vinden. Een derde van het land was maar geschikt voor Landbouw. Het evenwicht tussen bevolkingsopbouw en voedselproductie raakte verstoord waardoor men genoodzaakt was d.m.v. handel allerlei producten te importeren in ruil voor aardewerk, wijn en olijfolie.

Langzamerhand namen de Hellenen een aantal dingen over van andere culturen. B.v. de vroegste Griekse beelden vertonen een sterk Egyptische invloed.

Maar het stichten van kolonies overzee leidde ook tot een oplossing voor het toenemende bevolkingsaantal.

1.2 Mannen zijn de polis

De gemeenschap die Hellenen overzee en in het moederland vormden werd POLIS genoemd. Een lid van de polis werd POLITES genoemd.

Samen bespraken de politai de politieke zaken van de polis, de ‘politiek’.

Er waren in Griekenland ongeveer 750 poleis. De bekendste poleis waren Sparta op de Peloponnesos en Athene op het schiereiland Attica..

Economisch streefden zij naar ‘zelfgenoegzaamheid’, maar het ideaal van AUTARKIE was in de praktijk natuurlijk onbereikbaar.

Een polis bepaalde zelf haar regels, zij was ‘zelf-wettig’: AUTONOOM

Ter verdediging daarvan nam men graag de wapens op. Die burgertaak kon alleen door mannen worden vervuld. De waarde van de polites hing af van de bronzen wapenuitrusting die hij kon betalen. De eerste tijd werden dan ook alleen de hoplieten (schild = hoplon) als volwaardige burgers gezien..

Een vrouwelijke burger, een politis, was voor de gemeenschap alleen van belang als moeder van een politai. Haar plaats was in huis en hof, de oikos.

Op de AGORA, de centrale open ruimte, kwamen de mannen bijeen om te praten. Hoogtepunten van deze ORALE CULTUUR vormden de vergaderingen van de politai.

Een man die actief was in het openbare leven, de POLITIKOS, moest goed in het openbaar kunnen spreken. Daarvoor ging hij in de leer bij de RETOR. Zo ontstond bij de Gieken de welsprekendheid of RETORICA.

memo vwo hfst 1 afb 2

1.3 Daarom heet zij volksmacht

De strijd om de macht mondde uit in de Peleponnesische oorlog (431-404) tussen Athene en zijn bondgenoten, de Attisch-Delische Zeebond, tegen de Spartanen en hun bondgenoten. Pericles behoorde toen tot de STRARTEGOI, een van de tien legerleiders van de Atheners, die vermaard was om zijn strategie.Athene had het voordeel van zijn zeemacht die onoverwinnelijk was.

Die Atheense galeien werden geroeid door minvermogende politai, mannen die niet het geld hadden om als hopliet te dienen. Toen bleek dat zij ook de kracht van Athene vormden, zij wonnen de slag bij Salamis tegen de Perzen, werden zij ook bij de Polis betrokken.

Atheense politai kregen een vergoeding als ze vergaderden in de Raad van Vijfhonderd, de BOULE. Men vergaderde zo’n 200 dagen per jaar.

Een polites mocht die functie maar twee keer in zijn leven vervullen en niet in opeenvolgende jaren.

Het Griekse woord boule heeft dezelfde dubbele betekenis als ons’ raad’; Zowel advies als het orgaan dat advies geeft..

Adviseren aan de DEMOS , de verzamelde POLITAI. was de voornaamste taak. Die had ook het laatste woord. De EKKLESIA, de volksvergadering kon alleen maar voor of tegen stemmen. Edereen had gelijk spreekrecht,ISEGORIA, in de praktijk oefenden echter alleen de politikoi dit uit.

1.4 Grieks in de politiek

DEMOKRATIA: Volksmacht OLIEGARGIE: ‘Weinigen macht’ ARISTOKRATIA: ‘Besten macht’ Demagogie had in Athene niet die negatieve klank die het nu heeft.

Uiteindelijk had het volk de macht: VOLKSSOEVEREINITEIT. Dit bleek b.v uit het OSTRACISME, het schervengerecht. Iemand die daardoor verbannen werd moest tien jaar buiten het gebied van de polis Attica blijven. De angst voor een TYRANNOS zat er diep in.

Wantrouwen was naast DIRECTHEID en PARTICIPATIE een wezenlijk kenmerk van de antieke democratie.

1.5 Het voorbeeld van Athene

Hoewel de Grieken en de Romeinen a langer inspiratiebron waren voor het Westen, werd Athene pas in de loop van de negentiende eeuw tot een politiek voorbeeld voor het Westen, het eerst in de V.S. en Groot - Brittanie. Dit kwam door de uitbreiding van het kiesrecht. De democratie van de oude Grieken werd voortaan het klassieke voorbeeld van de moderne parlementaire democratie.

Zie verder module 1 hoofdstuk 2 MeMo Vwo mod 1 hfst 2 Het klassieke van de Oudheid Antieke werkelijkheid en moderne mythe