We hebben 213 gasten online

SV Deel 1 Havo-Vwo Hoofdstuk 2 5e dr Walburg pers educatief

Gepost in Onderbouw 5e druk Walburg pers educatief

Samenvatting H2 SV

tijdvak 1

De eerste mensen

Periodisering in de geschiedenis

Prehistorie wordt de tijd in de geschiedenis genoemd, waarover door niemand in die tijd zelf is geschreven. In bijna iedere cultuur houdt de prehistorie op een ander moment op. Het woord prehistorie kan zowel een 'periode' als een 'tijdvak' worden genoemd.

Aan het onlangs verschenen standaardwerk over de Nederlandse prehistorie werden gegevens ontleend die in NRC Handelsblad van 070505 in de volgende grafiek werden weergegeven

mens en bos prehistorie

1. Mensen en hun culturen

Het ontstaan van etnische verschillen

Natuurlijk zijn er verschillen tussen mensen, maar die zijn veel kleiner dan bij de dieren.

Het is nog steeds een raadsel hoe etnische verschillen tussen groepen mensen zijn ontstaan. Onder een etnische groep verstaan we een groep mensen met lichamelijke kenmerken die anders zijn dan bij andere groepen mensen. Deze kenmerken zijn erfelijk. Het opvallendste kenmerk is de huidskleur.

Mensen hebben zich in groepen over de wereld verspreid en pasten zich dan aan de omgeving aan.

Het ontstaan van verschillende culturen

Onder een cultuur verstaan we het denken en doen van een bepaalde bevolkingsgroep.

Tot cultuur behoren:

# hoe mensen in hun levensonderhoud voorzien en hun inkomsten verdelen: economie

# hoe mensen zich gedragen en met elkaar omgaan: sociale omstandigheden

# hoe mensen de macht onder elkaar verdelen: politiek

# andere onderdelen - of uitingen - van een cultuur zoals godsdienst, taal, onderwijs en wetenschap, kunst, rechtspraak, sport

Hoe moeten we de cultuurverschillen verklaren?

Het antwoord is te vinden in de geschiedenis van de mensen. Iedere groep heeft een eigen geschiedenis.

2 Verzamelen en jagen: Zo beginnen alle groepen

Overeenkomsten van de eerste culturen?

# Alle groepen leefden van het verzamelen van planten en vruchten, van de jacht en van de visvangst.

# De groepen bleven zelden lang op dezelfde plek.

# Alle groepen maakten gebruik van envoudige werktuigen, gemaakt van hout, stenen en botten.

Overal zijn stenen vuistbijlen (bijlen zonder steel die in de vuist gehouden werden) speerpunten en schraapstenen gevonden.

vuistbijl

# De groepen waren klein.

Magie en geloof

Ook zijn op veel plaatsen aanwijzingen gevonden dat mensen probeerden de natuur door magie te beheersen.

Magie is iets doen waarvan men denkt dat het een geheimzinnige 'kracht' heeft.

Omdat voor veel mensen het leven vol geheimen zat en onbegrijpelijk zochten de mensen naar een verklaring. Men vond die door daarvoor goden te gebruiken. Een god voor b.v. het weer of de jacht. De godsdienst gaf de mensen zo een gevoel van veiligheid.

3 De overgang naar de landbouw

In de geschiedenis zijn 2 vernieuwingen van enorme betekenis

1) De overgang van het verzamelen en jagen naar de landbouw ( akkerbouw en veeteelt samen).

2) De overgang van landbouw naar industrie.

Akkerbouw en veeteelt werden voor het eerst ongeveer 7000 jaar voor Chr. bedreven. De oudste sporen van landbouw zijn gevonden in Mesopotamië, het gebied tussen de rivieren de Eufraat en Tigris (waar nu Irak ligt).

nabije oosten

Daar ontdekte men voor het eerst hoe men door zaaien het volgende jaar kon oogsten en hoe bepaalde dieren als 'huisdier'konden worden gebruikt.

De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw vond in Europa plaats in de periode tussen 7000 en 3000 voor Chr.

Het ontstaan van de mens

Over het ontstaan van de mens wordt verschillend gedacht. Bijna elke godsdienst geeft een ander antwoord. In de bijbel wordt het scheppingsverhaal geschreven waar Adam en Eva een rol in speelden.

In onze tijd weten we door Charles Darwin (1809-1882) dat het verhaal uit de bijbel een verhaal is. Darwin toonde via de evolutieleer aan dat de mens zich langzaam ontwikkelde van aapachtige tot de huidige mens. Maar niet iedereen kan zich vinden in zijn wetenschappelijk verantwoorde evolutieleer.

evolutie

Evolutie is langzame verandering

Prehistorie in Nederland

In ons land zijn het de Hunebedden die tot de verbeelding spreken. Het zijn graven voor de mensen van een heel dorp. Ze zijn gebouwd in de periode 3500-2700 voor Chr. In Europa zijn er nog andere stenen monumenten zoals Stonehenge in Engeland en Carnac in Bretagne.

Een andere bron uit de prehistorie zijn de veenlijken. Het in ons land bekendste veenlijk is 'het meisje van Yde' dat gevonden werd in 1897. Zij moet ongeveer 16 jaar zijn geworden en geleefd hebben in het begin van onze jaartelling. In het Drents museum in Assen heeft men met moderne technieken een reconstructie van het hoofd van het meisje van Yde gemaakt. Nog steeds vragen we ons af waarom mensen op zo'n gruwelijke manier werden omgebracht.

Zie voor hoofdstuk 3 SV Deel 1 Havo-Vwo Hoofdstuk 3 5e dr