We hebben 146 gasten online

SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 1

Gepost in Tweede Fase 4e druk

Hoofdstuk 1 Sprekend Verleden 2e fase Havo

Van jagen en verzamelen naar landbouw

Met prehistorie van een volk wordt de tijd bedoeld waarin niet door of over een volk werd geschreven. Omstreeks 3000 voor Christus ontstond het schrift. Maar de prehistorie was nog niet voor elk volk voorbij. Het spijkerschrift ontstond in Mesopotamië, het stroomgebied van de Eupraat en de Tigris.

1.1 Is de mens in Afrika ontstaan?

oost afrika

De oudste skeletten van mensachtige wezens zijn gevonden in Oost Afrika, waar nu Tanzania, Kenya en Zuid Ethiopië liggen.

Het ontstaan van etnische verschillen

Het is nog steeds een raadsel hoe etnische verschillen tussen groepen mensen zijn ontstaan. Onder een etnische groep verstaan we een groep mensen met lichamelijke kenmerken die anders zijn dan bij andere groepen mensen. Deze kenmerken zijn erfelijk. Het opvallendste kenmerk is de huidskleur.

Mensen hebben zich in groepen over de wereld verspreid en pasten zich dan aan de omgeving aan.

Het ontstaan van verschillende culturen

Onder een cultuur verstaan we het denken en doen van een bepaalde bevolkingsgroep.

Tot cultuur behoren:

# hoe mensen in hun levensonderhoud voorzien en hun inkomsten verdelen: economie

# hoe mensen zich gedragen en met elkaar omgaan: sociale omstandigheden

# hoe mensen de macht onder elkaar verdelen: politiek

# andere onderdelen - of uitingen - van een cultuur zoals godsdienst, taal, onderwijs en wetenschap, kunst, rechtspraak, sport

Hoe moeten we de cultuurverschillen verklaren?

Het antwoord is te vinden in de geschiedenis van de mensen. Iedere groep heeft een eigen geschiedenis.

Verzamelen en jagen: Zo beginnen alle groepen

Wat waren de overeenkomsten?

Overal zijn stenen vuistbijlen (bijlen zonder steel die in de vuist gehouden werden) speerpunten en schraapstenen gevonden.

Magie en geloof

vuistbijl

Ook zijn op veel plaatsen aanwijzingen gevonden dat mensen probeerden de natuur door magie te beheersen.

Magie is iets doen waarvan men denkt dat het een geheimzinnige 'kracht' heeft.

Omdat voor veel mensen het leven vol geheimen zat en onbegrijpelijk zochten de mensen naar een verklaring. Men vond die door daarvoor goden te gebruiken. Een god voor b.v. het weer of de jacht. De godsdienst gaf de mensen zo een gevoel van veiligheid.

1.2 Ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen

Het ontstaan van landbouw in het Midden-Oosten

In de geschiedenis zijn 2 vernieuwingen van enorme betekenis

1) De overgang van het verzamelen en jagen naar de landbouw ( akkerbouw en veeteelt samen).

2) De overgang van landbouw naar industrie.

Akkerbouw en veeteelt werden voor het eerst ongeveer 7000 jaar voor Chr. bedreven. De oudste sporen van landbouw zijn gevonden in Mesopotamië, het gebied tussen de rivieren de Eufraat en Tigris (waar nu Irak ligt). Daar ontdekte men voor het eerst hoe men door zaaien het volgende jaar kon oogsten en hoe bepaalde dieren als 'huisdier' konden worden gebruikt.

De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw vond in Europa plaats in de periode tussen 7000 en 3000 voor Chr.

In Mesopotamië ontstaan steden

In het Midden Oosten ontdekte men het eerst hoe men door te zaaien kon oogsten in het volgende jaar. Ook ging men er dieren houden. Zo hoefden de mensen niet meer, steeds van de ene naar de andere plek te trekken en ontwikkelden zich landbouwgemeenschappen in de vorm van dorpen. Een dorp is een kleine nederzetting waar de meeste inwoners leven van akkerbouw en veeteelt.

De oogst leverde zoveel op dat niet iedereen meer in de landbouw hoefde te werken. Zo ontstonden ambachten.

De samenleving werd wel steeds ingewikkelder en ontstond een gelaagde samenleving. Diegene die de meeste macht had stond bovenaan. En dorpen groeiden uit tot steden.

Ontstaan van staten in Mesopotamië

mesopotamie

In Mesopotamië, het huidige Irak en Iran, ontstonden de eerste steden zoals Oer, Nineve en Babylon. Politieke leiders van sommige steden slaagden erin gebieden samen te voegen tot staten zoals Soemerië en Babylonië.

Het begrip staat kan omschreven worden als een land met duidelijke grenzen waarin in kleine groep mensen de rest van de bevolking bestuurt. In de nieuwe staten kregen bestuurders en handelaren behoefte aan een schrift. Zo ontstond ongeveer 5000 jaar geleden het spijkerschrift in het Midden Oosten. Koningen konden dankzij het schrift makkelijker hun land besturen en wetten konden worden vastgelegd. Ook kon kennis nu worden doorgegeven. Het oudste epos uit Mesopotamië gaat over de held Gilgamesj. De eerste rechtsregels die in die tijd werden opgetekend was het wetboek van de Babylonische koning Hammoerabi.

Ook stedelijke landbouwgemeenschappen aan de Nijl, de Indus en de Gele Rivier

Langs de Nijl, in Egypte, ontstonden ook steden. Zie de volgende paragraaf. Ongeveer early civi2500 voor Christus ontstond langs de rivier de Indus een hoogontwikkelde cultuur met enkel grote steden: Mohenjo-daro en Harappa, steden met een omtrek van ongeveer 5 km. Ruim 2000 jaar voor Christus ontwikkelde zich aan de oevers van de Gele rivier in China een stedelijke landbouwgemeenschap. Dit noemen we rivierdalculturen.

Prehistorie in Nederland

Pas toen de Romeinen in Nederland kwamen is er over dit gebied geschreven. Dat was in de eerste eeuw na Christus.

De oudste in ons land gevonden werktuigen zijn zo'n 200.000 jaar oud. de Hunebedden zijn de bekendste prehistorische monumenten van ons land. Het zijn graven voor de mensen van een heel dorp. Ze zijn gebouwd in de periode 3500-2700 voor Christus. Als Grafgiften zijn trechterbekers gevonden. De hunebedbouwers waren landbouwers. Andere bekende grotere monumenten van steen zijn Stonehenge in Engeland en Carnac in Bretagne.

1.3 Het oude Egypte

Van dorp tot staat

Jagers en verzamelaars ontdekten tussen 5000 en 4000 voor Christus dat ze niet meer telkens verder hoefden te trekken op zoek naar voedsel. Omdat het in Egypte bijna nooit regent was de Nijl de waterbron waardoor zij in Egypte in staat waren te leven. Ze vestigden zich dan ook rond de Nijl in dorpen, waar de meeste mensen leefden van akkerbouw en veeteelt.

Ontstaan van een staat in Egypte

De Egyptenaren leerden de rivier beheersen met dammen, dijken en sloten. Deze beheersing van het water wordt waterhuishouding genoemd.

Voor de waterhuishouding waren veel werkkrachten en een goede organisatie nodig. In elk dorp hadden daarom enkele bestuurders de leiding. de dorpen onderling werkten ook samen.

Rond 3100 voor Christus waren er nog maar twee bestuursgebieden over: Boven - Egypte (het zuiden) en Beneden - Egypte (het noorden). het was koning Menes van Boven - Egypte die deze twee gebieden tot een staat verenigde. Hij werd farao (koning) van geheel Egypte.

Wat is een Staat?

Een staat is een land met duidelijke grenzen waarin een kleine groep mensen de rest van de bevolking bestuurt. De farao kon dat besturen natuurlijk niet alleen en daarvoor had hij ambtenaren tot zijn beschikking. Alle ambtenaren samen vormden het bestuursapparaat.

Wat waren de voordelen van zo'n staat?

  • De waterhuishouding werd goed geregeld

  • Men werd beschermd tegen vijanden uit binnen- en buitenland

  • Naast werken in de landbouw kon men nu uit veel meer beroepen kiezen

Wat waren de nadelen van zo'n staat?

  • Men moest een deel van de oogst als belasting afstaan aan de bestuurders

  • Men was verplicht werkzaamheden te verrichten voor de waterhuishouding en voor openbare werken

  • In oorlogstijd moesten vele als soldaat dienen

  • Men had geen invloed op het bestuur

  • De farao en zijn ambtenaren hadden grote invloed op ieders leven

Oorlogen tussen staten

De mens kan blijkbaar niet zonder geweld. Vooral mannen gaven vaak er de voorkeur aan om problemen op te lossen met geweld.

Staten gingen zo een gewapende strijd (oorlog) met elkaar aan. Geweld om grenzen te beschermen of om een grondgebied te veroveren. In de andere rivierdalculturen meer dan in Egypte.

In 30 voor Christus kwam er een einde aan Egypte als staat. Egypte werd toen door de Romeinen veroverd en werd deel van het Romeinse Rijk ( een provincie van) zoals je op dit kaartje kunt zien.

rom emp

Een gelaagde samenleving ontstaat

Met de komst van de landbouw nam ook de ongelijkheid toe. Toen de dorpen verenigd werden tot een staat, werden de problemen van het samenleven ingewikkelder. Er moest veel worden geregeld.

Als een samenleving in verschillende bevolkingslagen is verdeeld, spreken we over een gelaagde samenleving. Iedereen kwam door zijn geboorte in zo'n 'laag' terecht. De lagen verschillen van elkaar in aanzien, bezit en macht.

In sommige gelaagde samenlevingen is het onmogelijk om van laag te veranderen. In Oude Egypte echter was dat wel mogelijk.

De macht in handen van weinig mensen

De Egyptenaren kenden de oorsprong van de Nijl niet. Zij dachten dat dit het werk van de goden was. De farao had de leiding van de waterhuishouding. Daarom werd hij ook als God vereerd. Een andere belangrijke functie van de koning was de leiding bij de oorlogvoering

De Egyptenaren vereerden veel goden en hadden daarvoor veel tempels gebouwd. Het waren de priesters die deze tempels verzorgden en de verering van de goden leidden.

Egypte was in 42 districten verdeeld en aan het hoofd van elk district stond de gouverneur die uit naam van de farao het district bestuurde. Een farao moest wel altijd oppassen dat de macht van hoge ambtenaren en generaals niet te veel toe nam.

Godsdienst

Ieder dorp had wel zijn eigen God. Toen Egypte steeds meer een eenheid werd nam men elkanders goden over.

De Egyptenaren vereerden ook dieren als goden.

Zo werd een god (Horus) afgebeeld met de kop van een valk. Re was de zonnegod. Ook de scarabee (mestkever) werd als God vereerd.

godenfamilie

1.Horus (verbonden met de farao, hemelgod)

2. Seth (vijand van Horus en Osiris) : god van stormen en wanorde

3. Thoth (maangod en god van de schrijfgod, het tellen en de wijsheid.

4. Chnoem (god die de mensen vormt op zijn pottenbakkerswiel)

5. Hathor (godin van de liefde, geboorte en dood)

6. Sobek (krokodillengod, heer van de Fajoem)

7. Ra (of Re of Amon, de zonnegod)

godenwereld

9. Ptah (maakt ook mensen en dieren, vaak verbonden met Ra)

10. Anoebis, god van het mummificeren.

11. Osiris, god van de landbouw en heerser van de onderwereld.

12. Isis, vrouw van Osiris, moeder van Horus, beschermgodin met

toverkracht. Later ook een belangrijke god voor de Romeinen

bron: geschiedenis voor kinderen.nl

Over de goden, halfgoden en sterfelijke helden als de farao's, ontstonden verhalen die door de mensen steeds werden doorverteld. Dergelijke verhalen noemen we mythen. Een verzameling van die verhalen noemen we een mythologie.

De belangrijkste bouwwerken

Van de steden van de Egyptenaren is bijna niets bewaard gebleven omdat ze waren gemaakt van gebakken klei en riet. Maar iedereen weet dat de Piramiden daar een uitzondering op zijn. Piramiden zijn spits toelopende graven van Egyptische koningen. deze werden gemaakt van uit rots gehouwen steenblokken.

Later werden de farao's niet meer begraven in piramiden maar in het dal van de koningen bij het tegenwoordige Luxor.

Het ontstaan van het schrift

Het Oud - Egyptische schrift bestond uit hiërogliefen: tekens van mensen, dieren en dingen. De Egyptenaren schreven op kleitabletten (zie voor een voorbeeld van zo'n kleitablet helemaal bovenaan deze pagina), op stenen muren en op papyrus ( gevlochten bladeren van de papyrusplant). Ons woord van papier is er van af geleid. De Mesopotamiërs schreven een spijkerschrift op kleitabletten en steen. Het schrift van hiërogliefen en van 'spijkers' was moeilijk te leren. Was je er voor opgeleid dan was je een belangrijk persoon.

Het hiërogliefenschrift ging verloren omdat men het na de komst van het christendom heidens vond. Via het Romeinse schrift is het Latijn ontstaan en van daaruit ons huidige schrift.

Zie verder hoofdstuk 2 SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 2