We hebben 1148 gasten online

SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 12 Deel A

Gepost in Tweede Fase 4e druk

 Hoofdstuk 12 Van Tsaar tot 'Tsaar' Een geschiedenis van Rusland Deel A

1) Tsaristisch Rusland.

Het tegenmwoordige Rusland is ontstaan uit het vorstendom Moskou. Omstreeks 1550 breidde vorst Iwan III het vorstendom uit tot driemaal de omvang. Hij zag zichzelf als de opvolger van de Oost-Romeinse keizers. Daarom liet hij zich tsaar noemen, afkomstig van het Romeinse woor ceasar. Tsaar Iwan de III staat in de geschiedenis bekend als Iwan de Grote. In de loop van de tijd breidden de tsaren het Russische rijk naar alle kanten uit.

De tsaren vestigen in Rusland een autocratie

Evenals de West-Europese absolute koningen verklaarden de tsaren dat zij hun macht van God hadden gekregen en dat ze dus aan niemand verantwoording schuldig waren. Verzet tegen hun macht onderdrukten de tsaren nog harder dan de absolute vorsten in West-Europa. Daarbij maakten ze gebruik van een geheime politie, de Ochrana , naast het leger en de politie. Verdachte personen werden naar Siberië verbannen. De tsaar regelde samen met de adel het bestuur. De adel had alle hoge bestuursfuncties in handen.

Diepe kloof tussen bovenlaag en de rest van de bevolking

Op het gebied van de gelaagdheid van de bevolking waren er rond 1900 grote verschillen met West-Europa.

  1. Het aantal burgers was veel kleiner

  2. Ook het aantal industrie-arbeiders was er veel kleiner. Industrie ontwikkelde zich pas laat in de 19e eeuw.

  3. De adel was eigenaar van bijna de helft van de landbouwgrond.

  4. Als gevolg van het voorgaande bestond het overgrote deel van de bevolking uit arme boeren.

Er ontstond een steeds diepere kloof tussen de bovenlaag en de rest van de bevolking. Terwijl de bovenlaag deel uitmaakte van de Europese cultuur, was de rest van de bevolking georiënteerd op hun eigen Russische omgeving.

De Russisch-orthodoxe Kerk is nauw met de staat verbonden

In de praktijk was de Russisch-orthodoxe Kerk zelfstandig. Er was een nauwe samenwerking tussen Kerk en staat. In ruil voor bescherming door de tsaar moesten de geestelijken het volk aansporen tot trouw aan de tsaar. In de tweede helft van de achtteinde eeuw versterkte de tsaar zijn greep op de Kerk door bijna al haar grondbezit in beslag te nemen. Omdat de geestelijken nu geen inkomsten meer hadden, werden zij voortaan door de staat betaald.

2) De ondergang van het tsarendom

De oprichting van politieke partijen

Vanaf eind 19e eeuw ontstonden in het geheim politieke partijen die de tsaar wilden afzetten of zijn macht beperken.

In 1898 werd een marxistische partij opgericht. Deze kleine partij viel al snel in twee groepen uiteen:

  • Mensjewieken die een grotere partij wilden opbouwen en wilden samenwerken met anderen om de situatie gelijdelijk te verbeteren.

  • Bolsjewieken die met een kleine goed geleide partij de macht wilden veroveren door een revolutie.

In 1901 werd de partij van de socialisten-revolutionairen opgericht. Zij richtten zich vooral op de boeren en kregen veel aanhang.

In 1905 richtten liberale burgers een partij op. Ze noemden zich kadetten ( Russische afkorting van constitutioneel-democraten) Hun ideaal was een democratische staat met een grondwet, een parlement en algemeen kiesrecht.

De revolutie van 1905

In 1904-1905 leed Rusland in het Verre Oosten nederlagen in een oorlog met Japan. Dat leidde tot economische problemen en tekorten aan vodsel en allerlei andere producten. De politieke partijen zagen een kans om een eind te maken aan het autoritaire bewind van de tsaar en hun doelstellingen te verwezenlijken.

Een vreedzame demonstratie, geleid door de geestelijke Gapon werd in St. Petersburg in januari 1905 door troepen van de tsaar uit elkaar geschoten. Deze 'Bloedige zondag' werd het begin van maandenlang grootschalig verzet in heel Rusland.

De tsaar zag zijn macht ernistig bedriegd en liet zich overhalen om het oktobermanifest uit te vaardigen. Daarin beloofde hij grote hervormingen waaronder een grondwet, algemeen kiesrecht en een doema (parlement). Daardoor kreeg de tsaar de meeste oppositiepartijen aan zijn zijde. Alleen hij hield zich niet aan de gemaakte afspraken.

De Februarirevolutie van 1917

triple alliantie triple entente

In de Eerste Wereldoorlog veroverden Duitsland en Oostenrijk-Hongarije een groot gebied in het westen van Rusland, een belangrijk graanleveranciersgebied. Dat leidde tot voedselproblemen en in de landbouw bestond toch al een tekort aan arbeidskrachten doordat deze als soldaten mee moesten vechten. Er ontstond grote ontevredenheid en begin 1917 leidde dit tot grote protesten in St. Petersburg(Petrograd).

nicolaas II

Tsaar Nicolaas II had zichzelf in 1915 tot legerbevelhebber benoemd waardoor hij aansprakelijk werd gesteld voor de nederlagen en waardoor hij onvoldoede leiding kon geven aan de regering. De doema besloot de Tsaar te laten vallen en benoemde een Voorlopige Regering. Op aanraden van zijn legerbelehebbers trad Nicolaas II af.

3) De Bolsjewieken grijpen de macht met geweld

De oktoberrevolutie van 1917

De voorlopige regering van Kerenski wilde geen gebied aan de Centralen afstaan en zette de oorlog dus voort. Het Russische leger wist echter de krijgskansen niet te keren. De bolsjewieken vormden tijdens de Februarirtevoluite een minderheid. Maar zij waren

  • beter georganiseerd

  • beloofden vrede en brood aan iedereen

  • de macht in de fabrieken aan de arbeiders

  • verdeling van het groottgrondbezit onder de boeren (dit was echter in strijd met het marxisme), maar omdat Rusland een agrarische samenlving was wilde men zo de boeren voor zich winnenlenin

Lenin die in ballingschap in Zwitserland leefde kreeg van de Duitsers toestemming naar Rusland te reizen. In Petrograd en Moskou werden nu machtscentra van de bolsjewieken opgericht. Vanuit die machtscentra maakten de bolsjwisten zich onder leiding van Lenin meester van de macht tijdens de Oktoberrevolutie. Bij vrije verkiezingen die werden gehouden behaalden de bolsjewieken maar 23,5% van de stemmen. Geen nood, men besloot het parlement te sluiten. Politieke vrijheid werd niet toegestaan. Alle andere politiek partijen werden verboden en hun aanhangers vervolgd door de Tsjeka, de staatsveiligeheidsdienst. Onvrede leidde zelfs tot een opstand onder de matrozen van Kronstadt. Maar die opstand werd neergeslagen.

Een burgeroorlog breekt uit, de bolsjewieken winnen (1918-1921)

kaart burgeroorlog

In maart 1918 sloten de bolsjewieken de vrede van Brest-Litowsk met de Centralen, waarbij Rusland grote gebieden afstond. Dit tot grote ontsteltenis van de andere leden van de Triple Entente, Engeland en Frankrijk.

Ook onder de Russische bevolking groeide verzet tegen de bolsjewieken. Allerlei groeperingen deden er aan mee. Ze werden de Witten genoemd en namen de strijd op tegen de bolsjewieken die de Roden werden genoemd.

De Witte legers waren ernstig verdeeld zowel op miliatiar als politiek gebied. Daar profiteerde het Rode Leger van de bolsjewieken van, die onder de leiding van Trotzki overwinning na overwinning behaalde. In 1921 was de burgeroorlog voorbij en heersten de bolsjewieken in het land van de tsaren. Maar Finland, Polen en de Baltische landen werden zelfstandige staten.

4) De communistsiche partij probeert het marxistisch-leninisme in praktijk te brengen.

De bolsjewieken gaven aan Rusland een nieuwe naam de Sovjet-Unie en noemden zichzelf de communistische partij van de Sovjet-Unie. Deze baseerde zich op het marxisme-leninisme.

Maatregelen op economisch en politiek gebied

Om het marxistisme-leninisme in praktijk te brengen nam men op economisch gebied de volgende maatregelen:

  • Fabrieken, banken en winkels werden onteigend en overgnomen door de staat

  • De boeren moesten het grootste deel van hun voedselvoorraden aan de staat afstaan

Natuurlijk leidde dit al snel tot grote problemen, want de Sovjet-Unie produceerde veel te weinig. De Partij was nu genoodzaakt om de maatregelen op te schorten en kwam met een zogenaamd Nieuw Economisch Plan, de NEP. Hierbij mochten de boeren meer producten vrij verkopen en kleine bedrijven en winkels werden teruggegeven. Door deze maatregelen werd in 1927 pas het productiepeil van 1913 bereikt. Tegelijk met de invoering van de NEP werd oppositie tegen de partijleiding verboden. Men noemde dat ' democratisch centralisme'.

Maatregelen op andere gebieden

  • Nationalisme werd bestreden, internationalisme was nu de slogan. Maar ieder volk had wel recht op zijn eigen culturele identiteit. Onderwijs in de moedertaal werd bevorderd, maar Russisch als tweede taal verplicht.

  • Godsdiensten werden bestreden. De Russisch orthodoxe Kerk, waar de tsaar aan het hoofd had gestaan, werd op alle mogelijke manieren bestreden. Ook de Joden werden vervolgd. De moslims echter werden welwillend bejegend tot de Stalintijd aanbrak.

  • De jeugd werd geïndoctrineerd. De jeugd moest Marxistisch-Leninistisch worden opgevoed via het onderwijs. Daarnaast werden twee jeugdorganisaties opgericht: de Pioniers voor kinderen van negen tot veertien jaar en de Komsomol (Communistische jeugdbond) voor jongeren van veertien tot zesentwintig jaar. Lidmaatschap was niet wettelijk verplicht maar de druk was zo sterk dat de overgrote meerderheid van de jongeren lid werd.

 

Zie voor hoofdstuk SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 12 Deel B 12 B