We hebben 242 gasten online

SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 12 Deel B

Gepost in Tweede Fase 4e druk

Hoofdstuk 12 Van Tsaar tot 'Tsaar' Een geschiedenis van Rusland Deel B

5) Onder Stalin: collectivisatie, industrialisatie, nog meer terreur en minder vrijheid

Na Lenin's dood otstond er een machtsstrijd waarbij Stalin uiteindelijk won doordat hij zijn voornaamste tegenstanders in de loop der tijd om het leven liet brengen. ( Trotzky, Boecharin). Stalin was van mening dat de wereldrevolutie voorlopig niet viel te realiseren en streefde daarom naar de opbouw van 'socialisme in een land'.

Veranderingen doorgevoerd onder het Stalinisme

  • Vijfjarenplannen regelen economie. De NEP werd afgeschaft en in plaats daarvan kwamen er vijfjarenplannen. daarin bepaalde de regering wat de landbouw en industrie in de komende vijf jaar moest produceren.

  • Collectivisatie van de landbouw. Om de Sovjet-Unie te kunnen industriaiseren had Stalin geld nodig en goedkoop voedsel voor de arbeiders. De SU was een agrarische staat dus alleen de boeren konden een en ander leveren. Hij voerde daarom een collectivisatie van de landbouw door. Er kwamen twee soorten landbouwbedrijven: kolchozen en sovchozen. Een Kolchoz was een collectief landbouwbedrijf, samengesteld uit kleine boerenbedrijven. Een sovchoz was een groot landbouwbedrijf, opgezet door de staat.

Verschillen tussen sovchozen en kolchozen:

  • In een kolchoz hing het loon af van de opbrengst en van de functie en de prestaties van elke boer. De boeren van een sovchoz waren in loondienst en hadden een vast inkomen.

  • In een kolchoz mochten de boeren een stukje van ongeveer een halve hectare bezitten. De boeren van een sovchoz hadden geen eigen grond.

De SU wordt een industriële staat

Door de vijfjarenplannen veranderde de SU in korte tijd van een agrarische naar een Industriële staat waarbij het accent vooral lag op de zware industrie en de landbouw ondergeschikt aan de industrialisatie werd gemaakt. De lichte industrie leverde alleen de hoogst noodzakelijke verbruiksgoederen.

Toename van de terreur

Elk verzet tegen Stalin's plannen werd onderdrukt waarbij geen uitzondering werd gemaakt voor partijfunctonarissen. Ook de boeren die verzet pleegden tegen de collectivisatie van de landbouw werden gedeporteerd of verloren hun leven. In zogenaamde 'schijnprocessen' werden partijfunctionarissen gedwongen te bekennen dat men tegen Stalins plannen was. Hun lot was daarmee bezegeld. Deze zuiveringen vonden zowel in de partij als het leger plaats waarbij honderduizenden hun leven verloren of werden verbannen naar de kampen in de Goelag archipel.

Kunstenaars kwamen volledig onder het gezag van de staat

De kunstenaars werden gedwongen hun werk in dienst te stellen van de partij en de staat. Dat werd socialistisch realisme genoemd.

Rechten van de vrouw werden worden weer beperkt

Stalin trok de maatregelen die de vrouw gelijke rechten gaven weer in. Echtscheiding werd moeilijker en abortus werd verboden. Op papier bleven gelijke rechten bestaan maar in de praktijk bleek dat niet meer het geval. Zo kregen rouwen een dubbele taak: werken en zorgen voor het huishouden. Daarbij werden ze slechter betaald dan mannen en binnen de hoogste partijorganen speelden ze geen enkele rol.

Russisch nationalisme tijdens 'De Grote Vaderlandse Oorlog'

Het Russische leger leed in de eerste jaren van de Tweede Wereldoorlog grote verliezen en in veel niet-Russische gebieden zag men de Duitsers als bevrijders. Stalin liet uit voorzorg zelfs vijf miljoen mensen deporteren naar Siberië en Centraal Azië b.v de Tsjesjenen.

Russish nationalisme wordt aangemoedigd

In Rusland slaaagde Stalin er in de grote meerderheid achter zich te houden. De Russen zagen de oorlog meer als een nationale strijd tegen vreemde indringers dan als verdediging van het communisme. Het Russisch nationalisme werd door Stalin dan ook benadrukt:

  • de oorlog werd 'Grote Vaderlandse Oorlog' genoemd

  • in de propaganda mocht de oud Russische geschiedenis weer een rol spelen

  • de Russisch-Orthodoxe Kerk kreeg meer vrijheid

  • de Internationale werd vervangen door een nationaal volkslied

  • in het leger werden de oude rangen en onderscheidingstekens hersteld

Uiteiendelijk kwam Rusland als een van de overwinnaars uit de Tweede Wereldoorlog en werd een van de twee grootste mogendheden ter wereld. Daarbij kwam dat Rusland in Oost-Europa veel macht kreeg want in bijna alle landen werden regeringen aangesteld die communistrisch waren en volledig afhankelijk van Rusland.

rode leger in oost europalegenda rode leger oost europa

6) Destalinisatie en Stagnatie

Stalin overleed in 1953 en in februari 1956 kwam de partij in vergadering bijeen. Chroesjtsjov beschuldigde Stalin van ernstige fouten en pleitte ervoor het stalinisme te verlaten. In het westen spreekt men dan van destalinisatie.

Maar Chroestjsov had eigenlijk boter op het hoofd. Maar zijn motieven voor de destalinisatie waren:

  • Als Stalin de schuld kreeg ging de partij vrijuit

  • De bevolking werd zo van een grote angst bevrijd. de mensen wantrouwden elkaar tijdens de Stalin-periode.

Nadat Chroesjtsjov in 1964 aan de kant werd geschoven door het Politbureau volgde Brezjnev hem op tot 1982. Deze zette de vijfjarenplannen voort maar streefde wel naar vergroting van de productie van consumptiegoederen. Hij zette de politiek van Chroejstsjov voort bij de ontginning van grote landbouwbedrijven, sovchozen, in Siberië en Kazachstan.

Het probleem was echter dat de Russische producten kwalitatief niet goed waren. Daarbij kwam nog dat Rusland er niet in slaagde voldoende voedsel te produceren en ieder jaar graan moest invoeren.

zegeningen communisme

De tijd van Brezjnev werd later de periode van 'stagnatie'genoemd.

7) Einde van het communistisch bewind in Rusland

Glasnost en perestrojka

In 1985, drie jaar na de dood van Brezjnev werd Gorbatsjov secretaris-generaal. Gorbatsjov liet blijken dat het niet goed ging met Rusland en dat de gorbatsjovachterstand op het Westen steeds groter werd in plaats van kleiner.

Gorbatsjov wilde de slechte situatie verbeteren door in de eerste plaats glasnost (openheid) voor te stellen. De massamedia mochten nu veel kritiek geven op de fouten van partijleden en staatsinstellingen. Glasnost was nodig om tot perestrojka (hervorming) te komen. De belangrijkste hervorming zou de verandering van de planeconomie in een markteconomie moeten zijn.

De planeconomie wordt veranderd in markteconomie

Markteconomie houdt in dat bedrijven producten maken die de klanten willen hebben en dus willen betalen. De leidng van die bedrijven moet dus zelf kunnen beslissen welke producten worden gemaakt en op welke manier. En natuurlijk winst maken, anders gaat men failliet. Overbodige arbeiders kunnen worden ontslagen.

In de planeconomie bepaalde de staat welke producten een bedrijf moest maken en wat de prijs moest zijn. Er werd niet naar winst of verlies gekeken en kon men dus ook niet failliet gaan. Resultaat was slechte producten, vernieuwingen werden niet doorgevoerd maar er was geen werkloosheid.

Moeilijkheden bij overgang naar de markteconomie

  • Staatsbedrijven meosten worden geprivatiseerd en winst gaan maken. Dat lukte natuurlijk zo maar niet.

  • Er trad werkloosheid op en een nog grotere schaarste aan allerlei producten.

fluwelen revoluties

Oost-Europa onafhankelijk en einde Koude Oorlog in zicht

De glasnost bereikte ook Oost-Europa. In bijna alle Oost-Europese landen demonstreerden de mensen voor vrijheid en dwongen de communistische regeringen tot aftreden in 1989. Gorbatsjov stemde daarmee in.

Ook kwam de Koude Oorlog ten einde doordat zowel de SU als de VS samen afspraken maakten over de vermindering van kernwapens en hun legers in Europa.

De SU valt uiteen

De hervormingspolitiek van Gorbatsjov had grote gevolgen voor de binnenlandse politiek van de Sovjet Unie.

  • In veel republieken van de SU wordt gedemonstreeerd voor zelfstandigheid. Door de glasnost kreeg men de mogelijkheid meer zelfstandigheid te eisen. De Baltische republieken demonstreerden voor zelfstandigheid en kregen die ook uiteindelijk. Daarna volgden Oekraïne, Moldavië, Armenië en Azerbeidjan. Probleem werd in sommige landen dat de minderheden werden verdreven.

  • Communistische conservatieven plegen een staatsgreep. Tijdens Gorbatsjov's vakantie werd hij gevangengezet door de staatsgreepplegers. Er kwam echter zoveel verzet, onder andere door Boris Jeltsin, dat de staatsgreep mislukte.

  • Een groot aantal republieken maakt zich los van de Sovjet Unie. De mislukte staatsgreep leidde er toe dat binnen enkele dagen een hele reeks Sovjet-republieken zich onafhankelijk verklaarden. In al die landen werden de communistische partijen ontbonden en communistische symbolen verwijderd. Leningrad werd weer St. petersburg en Gorbatsjov legde zijn functie neer.

  • De mislukte staatsgreep leidt tot het uiteenvallen van de Sovjet Unie. Jeltsin werd de eerste president van de Russische federatie. Elf republieken sloten zich aaneen in het gemenbest van onafhandelijke staten (GOS).

Rusland onder leiding van Jeltsin en Poetin

jeltsin stuurt gorby weg

Jeltsin kan de economische problemen niet oplossen

Door de privatisering daalde de productie sterk en nam de werkloosheid toe. Daarbij kwam dat een aantal mensen de kans schoon zagen om voor een prikkie de beste voormalige staatsbedrijven in eigendom te krijgen. Men spreekt daarom van een oliegarchie (heerschappij van weinigen). Deze werden in korte tijd schatrijk en kregen grote economische en politieke invloed. Ook de bureaucratie bleef bestaan.

Economische herleving onder president Poetin

President Jeltsin droeg eind 1999 de macht over aan president Poetin. Dze zou 2 termijnen president zijn en in 2009 worden opgevolgd door Medvedev.

Jeltsin besloot de oliegarchen aan te pakken via een machtsstrijd. Het lukt Poetin ruim de helft van de aandelen van Gazprom in handen van de staat te krijgen. Een derde van de Russische staatsinkomsten komt van Gazprom. Gazprom levert alle energie aan Oost-Europa en 25 % van het aardgas in de Europse Unie. Gazprom blijkt zo in staat druk uit te oefenen. Onder leiding van Poettin steeg de industriéle productie met 75% en de reële koopkracht met 50%. Dus steunde de bevolking Poetin.

Van een parlementaire democratie zoals in de rest van Europa is echter in Rusland geen sprake. Ook is de persvrijheid er minder groot. Tegenstanders van Poetin konden rekenen op verzet zoals b.v schaakgrootmeester Kasparov. Alleen partijen die de koers van het Kremlin steunden zijn toegestaan en krijgen toegang tot de pers.

Omdat Poetin al twee termijnen president was geweest kon hij niet herkozen worden. Hij schoof Dmitri Medvedev naar voren, de bestuursvoorzitter van Gazprom. Poetin werd premier.

Zie verder hoofdstuk 13 A SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 13 Deel A