We hebben 130 gasten online

SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 13 Deel E

Gepost in Tweede Fase 4e druk

Gevolgen van de Vietnam-oorlog voor de verhouding Oost-West

koude oorlog

legenda

Om de Vietnamese oorlog te beëindigen knoopten de VS betrekkingen aan met China. Dat veroorzaakte een belangrijke verschuiving in de verhouding Oost-West. In de jaren '50 zag het Westen zich geplaatst tegenover een communistisch blok in het Oosten. In de jaren'60 verloor het communistisch blok zijn eenheid. Vanaf de jaren '70 ging China op allerlei manieren streven naar samenwerking met het Westen.De afloop van de Vietnam-oorlog was een grote schok voor het Amerikkanse zelfvertrouwen. De Amerikanen probeerden de 'les van Vetnam' te leren:

  • De Amerikaanse regering stapte voorlopig af van het idee dat iedere communistische beweging een marionet was van Moskou of Peking. President Carter gaf b.v. steun aan de marxistische Sandinisten in Nicaraqua.

  • De Amerikaanse regering beschouwde niet langer ieder bewind, hoe ondemocratisch ook, als een geschikte kandidaat tegen het communisme. Carter staakte b.v de steun aan Bolivia toen daar een miltiare staatsgreep in 1980 plaatsvond.

Ontspanning in Europa

Willy Brand gaat een nieuwe 'Ost-politik' voeren

memo hfst 9 afb 14

Willy Brandt bij het monument van het Getto te Warschau

In 1969 vond in West-Duitsland een belangrijke politieke verandering plaats. De socialistische SDP en de liberale FDP gingen samenwerken onder leiding van een nieuwe regeringsleider, bondskanselier Willy Brandt. Brandt bracht een belangrijke verandering aan in de Duitse politiek ten opzichte van Oost-Europa. Hij sloot zowel met Moskou als Warschau verdragen die de bereikte status quo na de Tweede Wereldoorlog bevestigden. De Oder-Niesse grens werd definitief de grens tussen Oost-Duitsland en Polen daarbij de zogenaamde 'Westverschiebung' van Polen accepterend. Rusland garandeerde het verkeer tussen Berlijn en West-Duitsland nooit meer te zullen hinderen.

In Polen wordt de niet-communistische vakbond Solidariteit opgericht

In 1980 wisten Poolse arbeiders na stakingen het recht te verwerven de vakbond Solidariteit op te richten, die niet communistisch was. Maar onder druk van Rusland werd Solidariteit echter in 1982 verboden. Rusland was bang voor de consequenties in Oost-Europa.

Oost en West botsen in het Midden-Oosten en Afrika

Wegens zijn olierijkdom en zijn geografische ligging was het Midden-Oosten belangrijk voor Oost en West. Zowel Rusland als de VS ondervonden moeilijkheden bij het onderhouden van goede betrekkingen met de landen in het Midden-Oosten. Voor Rusland was het vooral een groot probleem dat communisme en islam zich moeilijk lieten combineren. Voor de VS was vooral de steun aan het door de Arabische staten gehate Israël een grote hinderpaal om meer invloed te krijgen.

Israël en de Arabische staten

De VS en Rusland raakten betrokken in het conflict tussen Israël, ontstaan in 1948, en de Arabische staten. Rusland steunde de Arabische staten en de VS probeerden zowel israël als de Arabische staten te vriend te houden.

overzichtskaart

Na de Sues-crisis in 1956 ( Engeland, Frankrijk en Israël traden militiar op na nationalisatie van het Suezkanaal door president Nasser van Egypte, nam de Russische invloed in het Midden-Oosten toe. Egypte kreeg Russische wapens en werd getraind door Russische 'adviseurs'.

In 1967 brak de Zes-daagse Oorlog uit (ook wel Juni-Oorlog genoemd) tussen Israël aan de ene kant en Jordanië, Syrië en Egypte aan de andere kant. Binnen zes dagen bracht Israël zijn tegenstanders een geweldige nederlaag toe. Israël bezette de Sinai-woestijn, de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever inclusief Oost-Jeruzalem en de Golanhoogvlakte.

door israel veroverde gebieden 1967

In oktober 1973 gingen Egypte en Syrië over tot een poging om de door Israël bezette gebieden te heroveren.

Israël realiseerde zich dat men niet altijd in oorlog kon zijn met de buurstaten. Vooral de VS bemiddelde zeer actief tussen Israël en de Arabische landen. President Sadat van Egypte deed en vergaande stap, als eerste Arabische leider, door met Israël het zogenaamde Camp-David accoord te sluiten in 1979.

camp david akkoord

Het Camp-David akkoord

Oost en West botsten in Afrika ten zuiden van de Sahara

Nadat de Afrikaanse landen onafhankelijk waren geworden, probeerden zowel Rusland, China als de VS invloed in deze landen te verkrijgen. Vooral de Chinese invloed in Afrika is de laatste tijd sterk toegenomen.

Ethiopië

Marxistisch gezinde militairen maakten een einde aan het bewind van keizer Haile Selassie en maakten van het land een republiek naar Russisch model in 1974. In 1978 sloot Ethiopië een vriendschapsverdrag met Rusland. Jarenlang woedde er in Etiopië een burgeroorlog tussen de regring en afscheidingsbewegingen in het oosten (Ogaden) en het noorden (Eritrea). In 1991 werd de communistsischeregering afgezet en werd Eritrea in 1993 een zefstandige staat.

Angola en Mozambique

In de voormalige koloniën van Portugal Angola en Mozambique onstonden na de onafhanekelijkheid een burgeroorlog tussen marxistsische en niet-marxistische bevrijdingsbewegingen. Met steun van Rusland en Cuba, dat zwarte soldaten naar Angola stuurde, wonnen de marxisten: MPLA in Angola, Frelimo in Mozambique. Sinds de jaren '90 hebben beide staten een meerpartijeenstelsel.

Namibië

Namibië werd sinds 1918 bestuurd als mandaatgebied door Zuid-Afrika. In 1966 begon de marxistische bevrijdingsbeweging met gewapend verzet tegen het Zuid-Afrikaanse bewind. Toen de dreiging van het communisme vanuit Rusland minder werd was Zuid-Afrika bereid zich uit Namibië terug te trekken. In 1990 werd Namibië een onafhankelike staat met een meer-partijenstelsel.

Zuid-Afrika

mandelaDe blanke minderheidsregering werd bestreden door de zwarte verzetsbeweging ANC. Aaangezien het ANC marxistisch georiënteerd was en steun kreeg van enkele min of meer communissische landen in zuidelijk Afrika kon het Westen moeilijk partij kiezen voor het ANC. Het nam echter wel stelling tegen de Apartheid in Zuid-Afrika. Na de vrijlating van Nelson Mandela werd het ANC, na democratsisch verlopen verkiezingen, de grootste partij van Zuid-Afrika en werd Nelson Mandela president.

Dreiging van een oorlog met kernwapens

Een kernwapenwedloop ontstaat

Sinds 1945 beschikten de VS over atoombommen. Vier jaar later had ook Rusland atoombommen ontwikkeld en ontstond er door verdere uitbreiding een kernwapenwedloop.

Kernwapenstrategie: 'afschrikking door massale vergelding'

Tot eind jaren vijftig hadden de Amerikanen een groot voordeel wat betreft kernwapens. Rusland had echter een groot overwicht in 'conventionele' strijdkrachten. Een Russische aanval op West-Europa zou niet te stuiten zijn. Daarom voerden de VS de strategie van 'afschrikking door massale vergelding' in. de bedoeling van deze strategie was de Russen zodanig af te schrikken, dat ze geen aanval zouden durven beginnen.

Kernwapenstrategie: 'wederzijdse afschrikking'

De strategie 'afschrikking door massale vergelding' kwam op losse schroeven te staan toe de Russen eind jaren '50 raketten ontwikkelden die Amerikaanse steden konden bereiken. Degene die nu een kernoorlog begon, kon ook rekenen op de eigen vernietiging.

Kernwapenstrategie: 'het aangepaste antwoord'

Om een atoomoorlog te voorkomen stelde de regering-Kennedy in 1962 voor de stategie van het 'aangepaste antwoord' in te voeren. Een beperkte Russische aanval zou dan niet meer meteen met 'massale vergelding'worden beantwoord. Eerst zouden er conventionele middelen worden gebruikt. Als dit niet zou baten konde lichte kernwapens worden ingezet. Het conventionele leger zou hierbij wel moeten worden uitgebreid. Met moeite gingen de Europese Navo-landen hiermee akkoord.

aanvalsplan warschau-pact op nederland

Aanvalsplan Warschaupact op Nederland

Protesten tegen de kernwapenwedloop

In 1977 begong een nieuwe fase. Rusland voerde een nieuwe raket in. Als antwoord volgde twee jaar later het zogenaamde Navo-dubbelbesluit: de NAVO zou eveneens nieuwe raketten invoeren, tenzij de nieuwe Russische raketten zouden worden ingetrokken. Voor het eerst werd er in West-Europa massaal geprotesteerd tegen de kernwapenwedloop. In Nederland b.v in 1981 in Amsterdam en in 1983 in Den Haag.

Oost en west onderhandelen over kernbewapening

Na de Cuba-crisis ging men onderhandelen en kwamen er enkele verdragen tot stand. Belangrijk waren:

  • Het Non-Porliferatieverdrag in 1968 waarin de VS, Engeland en Rusland en 108 andere landen zich verbonden geen kernwapens te leveren aan andere anden die er nog geen hadden, of zelf geen kernwapens in te voeren. Dit verdrag werd niet ondertekend door China, India, Pakistan, Zuid-Afrika, Frankrijk, Argentinië Brazilië en Cuba.

  • Der Salt-verdragen van 1972 en 1979, waarbij Rusland en de VS afspraken het aantal intercontinentale kernraketten te verminderen.

Zie voor het vervolg van Hoofdstuk 13 F SV Tweede Fase Havo Hoofdstuk 13 Deel F